Một số xét nghiệm chức năng gan phổ biến nhất hiện nay

Xét nghiệm chức năng gan là gì?

• Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, giữ vai trò trung tâm trong quá trình thanh thải độc chất, chuyển hóa thức ăn thành năng lượng, dự trữ vitamin và tổng hợp protein huyết tương cùng các yếu tố đông máu.
• Xét nghiệm chức năng gan (Liver Function Tests – LFTs) thực chất là tập hợp nhiều chỉ số sinh hóa máu đo lường các enzym, protein và sắc tố do gan sản xuất hoặc chuyển hóa. Xét nghiệm này thường được chỉ định trong khám sức khỏe định kỳ, khi nghi ngờ bệnh lý gan mật (vàng da, mệt mỏi, chán ăn, sút cân), hoặc để theo dõi tác dụng phụ của các thuốc điều trị dài ngày trên gan.

Nhóm xét nghiệm men gan phản ánh hoại tử và tổn thương đường mật

• Xét nghiệm men gan gồm các chỉ số AST (SGOT) và ALT (SGPT). Đây là các enzym nội bào hiện diện nhiều trong tế bào gan. Khi gan bị tổn thương do virus viêm gan, rượu bia, độc chất hoặc dùng thuốc kéo dài, màng tế bào gan bị phá vỡ khiến các enzym này giải phóng vào máu làm nồng độ tăng cao.
• Chỉ số GGT và ALP là các enzym liên quan mật thiết đến hệ thống đường mật. Nồng độ GGT và ALP thường tăng rõ rệt trong các bệnh lý ứ mật, sỏi mật, viêm đường mật hoặc tổn thương gan liên quan tới lạm dụng rượu. Việc kết hợp đánh giá AST, ALT cùng GGT giúp bác sĩ xác định tế bào gan hay hệ dẫn mật đang bị tổn hại ưu thế.

Xét nghiệm bilirubin đánh giá khả năng bài tiết và chuyển hóa của gan

• Bilirubin là sắc tố mật được tạo ra từ quá trình thoái giáng tự nhiên của hồng cầu già, sau đó được gan thu nhận, chuyển hóa và bài tiết qua dịch mật. Xét nghiệm bilirubin bao gồm bilirubin toàn phần, bilirubin trực tiếp và bilirubin gián tiếp.
• Khi chức năng chuyển hóa của gan suy giảm hoặc xuất hiện tình trạng tắc nghẽn đường dẫn mật, nồng độ bilirubin trong máu sẽ tăng lên rõ rệt. Biểu hiện lâm sàng điển hình kèm theo là vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu. Chỉ số này giúp bác sĩ phân biệt nguyên nhân vàng da do tan máu trước gan, do tổn thương nhu mô gan hay do tắc mật sau gan.

Nhóm xét nghiệm đánh giá chức năng tổng hợp protein và đông máu

• Gan là cơ quan chủ yếu tổng hợp hầu hết các protein trong huyết tương, đặc biệt là albumin máu. Albumin đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì áp lực keo nội mạch và vận chuyển các chất. Nồng độ albumin máu giảm thường phản ánh tình trạng tổn thương nhu mô gan mạn tính kéo dài như xơ gan hoặc suy giảm dinh dưỡng nặng.
• Bên cạnh albumin, gan còn sản xuất các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K. Xét nghiệm thời gian prothrombin (PT) hoặc chỉ số INR giúp đánh giá chức năng tổng hợp cấp thời của gan. Khi gan suy giảm chức năng tổng hợp trầm trọng, thời gian đông máu sẽ kéo dài, làm tăng nguy cơ xuất huyết dưới da hoặc chảy máu khó cầm.

Những lưu ý quan trọng người bệnh cần chuẩn bị trước khi xét nghiệm gan

Để kết quả xét nghiệm sinh hóa gan đạt độ chính xác tối ưu, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn chuẩn bị trước khi lấy mẫu máu:

• Nhịn ăn: Người bệnh nên nhịn ăn ít nhất 4 đến 8 giờ trước khi lấy máu, chỉ nên uống nước lọc lượng vừa phải.
• Tránh xa chất kích thích: Tuyệt đối không sử dụng rượu bia, thuốc lá, cà phê và đồ uống có gas ít nhất 24 đến 48 giờ trước khi làm xét nghiệm, bởi cồn và chất kích thích làm sai lệch nồng độ men gan đáng kể.
• Thông báo các loại thuốc đang sử dụng: Một số loại thuốc điều trị như kháng sinh, thuốc hạ mỡ máu statin, thuốc giảm đau paracetamol có thể ảnh hưởng đến enzym gan. Người bệnh cần báo rõ tiền sử dùng thuốc với bác sĩ phụ trách để nhận hướng dẫn phù hợp.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm chức năng gan đơn lẻ không thể thay thế cho chẩn đoán bệnh lý hoàn chỉnh. Sự biến thiên của các chỉ số men gan hoặc sắc tố mật có thể chịu ảnh hưởng từ nhiều bệnh lý ngoài gan như cơ vân, tim mạch hoặc huyết học. Người bệnh không được tự suy đoán mức độ bệnh hay tự ý mua thuốc bổ gan, mà cần mang kết quả đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn cụ thể.

Tóm tắt

Các xét nghiệm chức năng gan là phương tiện cận lâm sàng hữu ích giúp tầm soát sớm tổn thương tế bào gan và theo dõi tiến triển bệnh lý. Để kết quả xét nghiệm đạt độ tin cậy cao, người bệnh nên thực hiện kiểm tra định kỳ theo chỉ định và trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – gan mật nhằm có kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp nhất.