Một số bệnh lao ngoài phổi hay gặp nhất và những điều cần biết

Lao ngoài phổi là gì?

Lao ngoài phổi là thuật ngữ y khoa chỉ tất cả các trường hợp nhiễm khuẩn lao xảy ra ở các cơ quan ngoài nhu mô phổi. Vi khuẩn lao xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp, sau đó có thể cư trú âm thầm hoặc phát tán qua mạch máu và mạch bạch huyết để tấn công hạch, màng phổi, màng não, màng bụng, hệ xương khớp hay hệ tiết niệu sinh dục.

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng những người có hệ miễn dịch suy giảm, người nhiễm HIV, người mắc bệnh đái tháo đường, suy dinh dưỡng hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ mắc lao ngoài phổi cao hơn đáng kể. Biểu hiện lâm sàng của bệnh rất đa dạng, tùy thuộc vào vị trí cơ quan bị vi khuẩn tấn công và mức độ đáp ứng miễn dịch của từng cơ thể.

Lao hạch ngoại biên là thể bệnh phổ biến nhất

Lao hạch ngoại biên là dạng lao ngoài phổi phổ biến hàng đầu trong các thống kê y khoa. Vị trí thường gặp nhất là hạch vùng cổ, hạch dưới hàm hoặc hạch thượng đòn, đôi khi xuất hiện ở hạch nách hoặc hạch bẹn.

Triệu chứng điển hình là một hoặc nhiều hạch to dần, ban đầu thường chắc, riêng rẽ, không gây đau đớn rõ rệt và không làm nóng đỏ bề mặt da. Theo thời gian, các hạch có thể dính lại thành chùm, mềm dần do nhuyễn hóa bã đậu rồi vỡ ra tạo thành lỗ rò chảy mủ kéo dài, để lại sẹo xấu khó lành nếu không được điều trị bằng phác đồ chuyên khoa kịp thời.

Lao màng phổi gây đau ngực và khó thở

Lao màng phổi xảy ra khi vi khuẩn lao xâm nhập và gây viêm khoang màng phổi, thường dẫn đến tình trạng tràn dịch màng phổi. Bệnh nhân thường xuất hiện triệu chứng đau ngực kiểu màng phổi, tức ngực tăng lên khi hít sâu hoặc khi ho, kèm theo sốt nhẹ và cảm giác khó thở tăng dần theo mức độ tích tụ dịch.

Nếu lượng dịch màng phổi tích tụ quá nhiều, nhu mô phổi sẽ bị chèn ép gây suy hô hấp cấp tính. Sau giai đoạn cấp, nếu không xử trí triệt để, ổ viêm có thể để lại di chứng dày dính màng phổi, vôi hóa hoặc co kéo lồng ngực làm suy giảm chức năng thông khí lâu dài.

Lao màng não là biến chứng thần kinh đặc biệt nguy hiểm

Lao màng não là một trong những thể lao ngoài phổi nặng nề nhất, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và có tỷ lệ để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn rất cao. Quá trình khởi phát bệnh thường diễn tiến âm thầm với các biểu hiện ban đầu như nhức đầu liên tục, thay đổi tính tình, mất ngủ, sốt nhẹ và mệt mỏi.

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, hội chứng màng não sẽ bộc lộ rõ rệt gồm cứng gáy, nôn vọt, sợ ánh sáng, rối loạn tri giác, co giật hoặc liệt các dây thần kinh sọ não. Việc phát hiện sớm qua chọc dịch não tủy và can thiệp y tế khẩn cấp là yếu tố sống còn để giảm thiểu tỷ lệ tử vong và biến chứng tàn tật.

Lao xương khớp và cột sống đe dọa khả năng vận động

Lao xương khớp thường phát triển do vi khuẩn lao theo dòng máu di chuyển từ phổi hoặc hạch đến các cấu trúc sụn, xương và bao hoạt dịch. Trong đó, lao cột sống hay còn gọi là bệnh Pott chiếm tỷ lệ cao nhất, kế đến là lao khớp háng và lao khớp gối.

Người bệnh thường bị đau âm ỉ tại vùng khớp hoặc đoạn cột sống tổn thương, đau tăng khi vận động và giảm nhẹ khi nghỉ ngơi. Khi tổn thương tiến triển sâu, thân đốt sống có thể bị xẹp lún gây biến dạng gù vẹo cột sống, hình thành ổ áp xe lạnh quanh cột sống hoặc chèn ép tủy sống dẫn đến yếu liệt hai chi dưới.

Lao hệ tiết niệu sinh dục và lao màng bụng

Lao hệ tiết niệu sinh dục thường diễn biến thầm lặng trong nhiều năm trước khi phát hiện. Bệnh nhân có thể gặp phải tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài, tiểu ra máu hoặc đau tức vùng thắt lưng nhưng cấy vi khuẩn thông thường không tìm thấy mầm bệnh. Ở nam giới, tổn thương có thể xuất hiện tại mào tinh hoàn, tuyến tiền liệt; ở nữ giới có thể gây viêm vòi trứng dẫn đến vô sinh thứ phát.

Bên cạnh đó, lao màng bụng cũng là một thể thường gặp với biểu hiện bụng to dần do tràn dịch cổ trướng, đau bụng mơ hồ kèm theo sốt và sụt cân, rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý xơ gan hoặc ung thư di căn ổ bụng.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về triệu chứng và thể bệnh chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe, không thay thế cho quy trình chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng lao hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để đắp lên các hạch, khớp sưng đau vì có thể gây hoại tử, bội nhiễm và dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc nguy hiểm. Mọi phác đồ điều trị lao bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi sát sao.

Tóm tắt

Lao ngoài phổi là nhóm bệnh lý phức tạp, dễ bị bỏ sót do biểu hiện đa dạng ở nhiều cơ quan khác nhau. Việc nâng cao cảnh giác trước các triệu chứng bất thường kéo dài và chủ động thăm khám y tế đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe, hạn chế tối đa nguy cơ tàn tật hoặc biến chứng lâu dài.