Một người có thể vừa cận thị vừa viễn thị không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng suy giảm thị lực ở cả khoảng cách xa lẫn khoảng cách gần khiến nhiều người băn khoăn liệu một người có thể vừa cận thị vừa viễn thị hay không. Trên thực tế, về mặt quang học đơn thuần, một con mắt không thể đồng thời mắc cả cận thị và viễn thị trên cùng một trục nhìn. Tuy nhiên, một người hoàn toàn có thể gặp khó khăn khi quan sát ở cả hai cự ly do các tình trạng quang học khác như một mắt cận một mắt viễn, cận thị kết hợp với lão thị ở người trung niên, hoặc loạn thị hỗn hợp. Việc hiểu rõ bản chất của từng tật khúc xạ giúp người bệnh có hướng kiểm tra thị lực chính xác và chọn lựa phương pháp hỗ trợ thị lực phù hợp.
Vừa cận thị vừa viễn thị là gì?
Cận thị và viễn thị là hai tật khúc xạ phổ biến với cơ chế quang học đối lập nhau hoàn toàn. Trong mắt chính thị, ánh sáng đi qua giác mạc và thể thủy tinh được hội tụ chính xác ngay trên hoàng điểm của võng mạc để tạo nên hình ảnh sắc nét. Ở người cận thị, điểm hội tụ của ánh sáng nằm trước võng mạc do trục nhãn cầu dài hoặc giác mạc quá cong, khiến vật ở xa bị mờ nhưng vật ở gần vẫn nhìn thấy rõ. Ngược lại, ở người viễn thị, điểm hội tụ lại nằm sau võng mạc do trục nhãn cầu ngắn hoặc lực khúc xạ yếu, dẫn đến hình ảnh ở cự ly gần bị mờ nhòe và nếu viễn thị nặng thì tầm nhìn xa cũng bị ảnh hưởng. Vì hai trạng thái giải phẫu này loại trừ lẫn nhau trên cùng một kinh tuyến quang học, một con mắt không thể vừa thừa vừa thiếu độ dài trục nhãn cầu cùng một lúc. Do đó, hiện tượng nhìn mờ cả xa lẫn gần thường là hệ quả của các dạng biến đổi khúc xạ phối hợp hoặc quá trình lão hóa mắt tự nhiên.
Bản chất quang học của cận thị và viễn thị trên cùng một mắt
Về mặt quang học và giải phẫu nhãn cầu, một mắt đơn lẻ không thể đồng thời vừa bị cận thị vừa bị viễn thị trên cùng một kinh tuyến quang học. Cận thị xảy ra khi trục nhãn cầu quá dài hoặc giác mạc có độ cong quá lớn, khiến các tia sáng hội tụ tại một điểm nằm phía trước võng mạc, làm người bệnh nhìn xa mờ nhưng nhìn gần tương đối rõ. Ngược lại, viễn thị xuất hiện khi trục nhãn cầu ngắn hơn bình thường hoặc lực khúc xạ của giác mạc quá yếu, dẫn đến tiêu điểm rơi ra phía sau võng mạc. Do hai cơ chế quang học này hoàn toàn đối nghịch nhau về mặt vị trí tiêu điểm so với bề mặt võng mạc, một con mắt không thể sở hữu cấu trúc giải phẫu vừa quá dài vừa quá ngắn cùng lúc để tạo ra hai tật khúc xạ đơn thuần này trên cùng một trục nhìn.
Tình trạng một mắt cận thị và một mắt viễn thị
Mặc dù một mắt không thể vừa cận vừa viễn trên cùng một trục, một cá nhân hoàn toàn có thể gặp tình trạng một mắt bị cận thị còn mắt kia bị viễn thị. Hiện tượng này trong nhãn khoa được gọi là bất đồng khúc xạ dạng đối nghịch. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự phát triển không đồng đều về chiều dài trục nhãn cầu hoặc độ cong giác mạc giữa mắt trái và mắt phải. Người mắc tình trạng này có thể dùng mắt cận để nhìn các vật ở cự ly gần và dùng mắt viễn để quan sát vật thể ở khoảng cách xa. Tuy nhiên, sự chênh lệch khúc xạ đáng kể giữa hai mắt dễ gây mất cân bằng thị giác hai mắt, suy giảm khả năng ước lượng chiều sâu không gian, mỏi mắt, đau đầu kéo dài và ở trẻ nhỏ có thể dẫn đến nguy cơ nhược thị nếu không được chỉnh kính kịp thời.
Sự nhầm lẫn phổ biến giữa viễn thị và lão thị ở người có tuổi
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa viễn thị và lão thị vì cả hai đều gây khó khăn khi quan sát chi tiết nhỏ ở khoảng cách gần. Viễn thị là tật khúc xạ bẩm sinh hoặc phát triển từ nhỏ liên quan đến trục nhãn cầu ngắn, trong khi lão thị là quá trình thoái hóa sinh lý tự nhiên của mắt thường khởi phát sau tuổi 40. Khi bước vào độ tuổi trung niên, thể thủy tinh dần xơ cứng và cơ thể mi suy giảm chức năng đàn hồi, khiến mắt mất dần khả năng điều tiết để gom tiêu điểm lại gần. Do đó, một người vốn đã bị cận thị từ thời trẻ khi đến tuổi trung niên hoàn toàn có thể phát triển thêm lão thị. Lúc này, người bệnh vừa phải mang độ cận để nhìn rõ vật ở xa, vừa cần hỗ trợ quang học bổ sung để đọc sách báo hoặc thao tác làm việc gần.
Hiện tượng loạn thị hỗn hợp trên cùng một bề mặt giác mạc
Một trường hợp khúc xạ đặc biệt khác khiến người bệnh cảm thấy mắt mình vừa có tính chất cận vừa có tính chất viễn là loạn thị hỗn hợp. Trong mắt người loạn thị hỗn hợp, giác mạc hoặc thể thủy tinh không có bề mặt hình cầu hoàn hảo mà bị cong không đều theo các hướng khác nhau. Kết quả là tia sáng đi qua kinh tuyến này hội tụ ở phía trước võng mạc tạo ra tính chất cận thị, trong khi tia sáng đi qua kinh tuyến vuông góc lại hội tụ ở phía sau võng mạc tạo ra tính chất viễn thị. Tình trạng này khiến hình ảnh thu nhận bị nhòe méo mó ở mọi khoảng cách. Để khắc phục, người bệnh cần được thăm khám khúc xạ kỹ lưỡng bởi chuyên viên khúc xạ nhãn khoa và trang bị kính mắt có tròng kính trụ được mài chính xác theo từng trục loạn thị.
Các giải pháp quang học hỗ trợ điều chỉnh thị lực phối hợp
Khi gặp các rối loạn khúc xạ phức tạp như bất đồng khúc xạ hai mắt, cận thị kết hợp lão thị hoặc loạn thị hỗn hợp, việc lựa chọn phương tiện hỗ trợ thị lực đóng vai trò quyết định đối với chất lượng cuộc sống. Đối với người vừa cận thị vừa lão thị, kính hai tròng hoặc kính đa tròng là giải pháp quang học thông dụng, tích hợp nhiều vùng nhìn trên một mắt kính giúp người đeo thoải mái chuyển đổi tầm nhìn từ xa đến gần. Kính áp tròng đa tiêu cự hoặc kỹ thuật thị giác một mắt cũng là phương án tiện lợi cho người năng động. Ngoài ra, người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ nhãn khoa về các can thiệp phẫu thuật khúc xạ hoặc thay thể thủy tinh nhân tạo đa tiêu cự nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện sức khỏe mắt.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức thị lực và không thay thế cho quy trình chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Tình trạng nhìn mờ đột ngột, chênh lệch thị lực lớn giữa hai mắt hoặc mỏi mắt kéo dài có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý mắt nguy hiểm khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kính có sẵn mà không qua đo khám khúc xạ toàn diện. Hãy thăm khám định kỳ tại các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt để được bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng khúc xạ và cấu trúc đáy mắt.
Tóm tắt
Tình trạng nhìn mờ ở cả khoảng cách xa lẫn gần xuất phát từ nhiều cơ chế khúc xạ khác nhau như bất đồng khúc xạ, lão thị phối hợp hoặc loạn thị hỗn hợp. Người gặp khó khăn về thị lực không nên tự ý ước lượng độ kính mà cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám toàn diện. Việc đo khúc xạ chuẩn xác giúp lựa chọn giải pháp điều chỉnh tối ưu, bảo vệ thị lực và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người cận thị nặng có tránh được hiện tượng lão thị khi về già không?
Người bị cận thị khi bước qua tuổi 40 vẫn bị lão thị do thể thủy tinh giảm khả năng điều tiết sinh lý tự nhiên. Khi đó, người bệnh gặp khó khăn khi nhìn gần để đọc sách nhưng vẫn cần kính trừ để nhìn rõ các vật ở xa.
Tại sao một bên mắt lại nhìn xa kém còn mắt kia lại nhìn gần kém?
Hiện tượng một mắt cận và một mắt viễn là biểu hiện của bất đồng khúc xạ hay lệch khúc xạ hai mắt. Tình trạng này hoàn toàn có thể xảy ra do sự khác biệt về kích thước trục nhãn cầu hoặc độ cong giác mạc giữa hai bên mắt.
Kính đa tròng khác kính hai tròng truyền thống như thế nào?
Kính đa tròng cho phép người dùng chuyển đổi tầm nhìn mượt mà từ xa, trung gian đến gần trên cùng một tròng kính mà không có đường phân cách ngang rõ rệt như kính hai tròng, mang lại thẩm mỹ và sự thuận tiện hơn khi sinh hoạt.
Loạn thị hỗn hợp có phải là vừa cận vừa viễn trên cùng một mắt không?
Loạn thị hỗn hợp là dạng tật khúc xạ đặc biệt khi một kinh tuyến của mắt bị cận thị và kinh tuyến vuông góc còn lại bị viễn thị. Người bệnh cần kính trụ chuyên dụng để gom các tiêu điểm về đúng võng mạc.
Bao lâu người có tật khúc xạ nên đi đo thị lực lại một lần?
Người trưởng thành có tật khúc xạ nên kiểm tra mắt định kỳ mỗi 6 đến 12 tháng một lần. Việc tái khám giúp theo dõi tiến triển khúc xạ, phát hiện sớm các bệnh lý đáy mắt và điều chỉnh độ kính phù hợp với nhu cầu sinh hoạt.
