Mối liên hệ giữa Covid-19 và nguy cơ mắc bệnh đa xơ cứng

Covid-19 và bệnh đa xơ cứng là gì?

Bệnh đa xơ cứng là bệnh lý tự miễn mạn tính của hệ thần kinh trung ương, bao gồm não bộ và tủy sống. Trong cơ chế bệnh sinh, hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm và tấn công lớp vỏ bảo vệ sợi thần kinh là bao myelin, dẫn đến tổn thương viêm, thoái hóa sợi trục và làm gián đoạn tín hiệu dẫn truyền thần kinh. Người mắc bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như suy giảm thị lực, tê bì hoặc yếu liệt chi, mất thăng bằng và mệt mỏi kéo dài.

Nguyên nhân chính xác gây bệnh đa xơ cứng hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, nhưng y học công nhận bệnh phát triển từ sự phối hợp phức tạp giữa khuynh hướng di truyền và các yếu tố kích hoạt từ môi trường. Trong số các yếu tố môi trường, tình trạng nhiễm một số loại virus từ lâu đã được xem là ngòi nổ tiềm tàng làm rối loạn cân bằng miễn dịch. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, các nhà khoa học đã quan sát thấy nhiều biến đổi miễn dịch tương tự sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2.

Cơ chế Covid-19 có thể kích hoạt bệnh đa xơ cứng

Khi virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào cơ thể, phản ứng bảo vệ của hệ miễn dịch có thể diễn ra quá mức, tạo thành hiện tượng viêm toàn thân kéo dài hoặc bão cytokine. Tình trạng viêm cấp và mạn tính này có nguy cơ làm tổn thương và gia tăng tính thấm của hàng rào máu não, tạo điều kiện cho các tế bào lympho T và lympho B hoạt hóa xâm nhập trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương.

Bên cạnh đó, hiện tượng bắt chước phân tử cũng là một giả thuyết y khoa quan trọng. Cấu trúc một số kháng nguyên của virus SARS-CoV-2 có thể có nét tương đồng với các protein trên bề mặt bao myelin của sợi thần kinh. Sự nhầm lẫn này khiến kháng thể và tế bào miễn dịch sau khi chống virus quay sang tấn công chính mô thần kinh của cơ thể. Quá trình tự kháng này là nền tảng khởi phát các tổn thương dạng mảng xơ cứng ở não và tủy sống.

Ảnh hưởng của Covid-19 đối với người đã mắc bệnh đa xơ cứng

Đối với những người đã được chẩn đoán mắc bệnh đa xơ cứng từ trước, việc nhiễm Covid-19 có thể dẫn đến nguy cơ bùng phát đợt tái phát cấp tính hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng sẵn có. Hiện tượng này thường liên quan đến phản ứng sốt và viêm toàn thân, làm chậm tốc độ dẫn truyền qua các sợi thần kinh vốn đã bị tổn thương myelin từ trước, hay còn gọi là hiện tượng giả tái phát.

Ngoài ra, nhiều người bệnh đa xơ cứng đang sử dụng các liệu pháp điều chỉnh miễn dịch nhằm kiểm soát tiến triển bệnh. Các thuốc này có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch tự nhiên chống lại virus, khiến thời gian nhiễm bệnh kéo dài hơn hoặc triệu chứng hậu nhiễm trùng trở nên phức tạp. Do đó, việc theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe thần kinh trong và sau đợt nhiễm SARS-CoV-2 là vô cùng cần thiết đối với nhóm đối tượng đặc biệt này.

Cách phân biệt hội chứng hậu Covid-19 và biểu hiện thần kinh tự miễn

Sau khi hồi phục khỏi Covid-19, nhiều bệnh nhân gặp phải hội chứng hậu Covid-19 với các triệu chứng như sương mù não, mệt mỏi kéo dài, đau đầu hoặc cảm giác tê châm chích nhẹ ở đầu chi. Những biểu hiện mơ hồ này dễ khiến người bệnh lo lắng và nhầm lẫn với các dấu hiệu khởi phát của bệnh đa xơ cứng.

Tuy nhiên, các tổn thương thực thể của bệnh đa xơ cứng thường có tính chất định vị thần kinh rõ ràng hơn. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm suy giảm thị lực đột ngột kèm đau khi cử động mắt trong bệnh cảnh viêm dây thần kinh thị giác, yếu liệt rõ rệt một bên cơ thể hoặc hai chân, mất phối hợp động tác gây đi đứng loạng choạng, hay rối loạn kiểm soát tiểu tiện. Nếu các triệu chứng thần kinh diễn tiến tăng dần hoặc kéo dài hơn 24 giờ mà không thuyên giảm, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra chuyên sâu.

Quy trình thăm khám và chẩn đoán bệnh đa xơ cứng sau nhiễm virus

Để xác định các triệu chứng thần kinh sau khi nhiễm Covid-19 có phải do bệnh đa xơ cứng hay không, bác sĩ chuyên khoa thần kinh cần phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng toàn diện chứ không thể chỉ dựa vào cảm giác chủ quan của người bệnh.

Phương pháp quan trọng hàng đầu là chụp cộng hưởng từ MRI sọ não và tủy sống có tiêm thuốc đối quang từ. Hình ảnh MRI giúp phát hiện các mảng tổn thương mất myelin đặc trưng rải rác theo không gian và thời gian. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định chọc dò dịch não tủy để tìm kiếm các dải kháng thể bất thường cùng các xét nghiệm máu chuyên biệt nhằm loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng thần kinh khác hoặc bệnh lý viêm tủy thị thần kinh. Việc chẩn đoán chính xác là tiền đề cốt lõi giúp thiết lập kế hoạch can thiệp y tế phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về mối liên hệ giữa Covid-19 và bệnh đa xơ cứng chỉ mang tính chất tham khảo khoa học, không thay thế cho chẩn đoán y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch, corticoid hoặc ngừng các loại thuốc điều trị mạn tính đang dùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, yếu liệt chi hoặc mất thăng bằng sau khi khỏi bệnh hô hấp, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Dù nhiễm Covid-19 có thể tạo ra phản ứng viêm và kích hoạt nguy cơ tự miễn, phần lớn người nhiễm virus không phát triển thành bệnh đa xơ cứng. Việc duy trì lối sống lành mạnh, tiêm chủng đầy đủ theo hướng dẫn y tế và chủ động kiểm tra sức khỏe thần kinh khi có biểu hiện lạ là cách bảo vệ an toàn và hiệu quả nhất.