Mẹ mang thai có nhóm máu Rh âm có nguy hiểm không và những lưu ý cần biết

Mẹ mang thai nhóm máu Rh âm là gì?

Hệ nhóm máu Rh được xác định dựa trên sự có mặt của kháng nguyên D trên bề mặt tế bào hồng cầu. Nếu có kháng nguyên D, nhóm máu là Rh dương; nếu không có, nhóm máu là Rh âm. Tại Việt Nam, người có nhóm máu Rh âm rất hiếm, chỉ chiếm tỷ lệ dưới một phần nghìn dân số. Nhóm máu Rh âm hoàn toàn không phải là bệnh lý và không làm giảm khả năng thụ thai. Sự bất đồng nhóm máu chỉ xảy ra khi mẹ mang máu Rh âm mang thai một đứa trẻ có nhóm máu Rh dương. Khi hồng cầu thai nhi hòa lẫn vào tuần hoàn mẹ, hệ miễn dịch của mẹ có thể tạo ra kháng thể kháng D, gây nguy cơ tán huyết cho thai nhi ở những lần mang thai kế tiếp.

Cơ chế bất đồng nhóm máu Rh và nguy cơ tán huyết ở thai nhi

Bất đồng nhóm máu Rh xảy ra khi người mẹ Rh âm mang thai con có nhóm máu Rh dương. Trong thai kỳ bình thường, tuần hoàn của mẹ và thai nhi được ngăn cách bởi hàng rào nhau thai. Tuy nhiên, khi chuyển dạ, sảy thai, thai ngoài tử cung hoặc chọc ối, một lượng nhỏ hồng cầu thai nhi có thể lọt vào máu mẹ.

Khi đó, hệ miễn dịch của người mẹ sẽ nhận diện kháng nguyên D là yếu tố lạ và bắt đầu sản sinh kháng thể kháng D. Quá trình này được gọi là mẫn cảm kháng nguyên Rh. Ở lần mang thai đầu tiên, nồng độ kháng thể thấp nên thai nhi thường an toàn. Tuy nhiên, ở các lần mang thai tiếp theo, nếu thai nhi tiếp tục mang nhóm máu Rh dương, kháng thể từ mẹ sẽ qua nhau thai phá hủy hồng cầu thai nhi, gây thiếu máu tán huyết, phù thai hoặc vàng da sơ sinh nghiêm trọng.

Quy trình xét nghiệm và theo dõi thai kỳ cho phụ nữ có nhóm máu Rh âm

Quản lý thai kỳ chặt chẽ là chìa khóa bảo vệ an toàn cho sản phụ có nhóm máu Rh âm. Ngay trong ba tháng đầu, thai phụ cần được làm xét nghiệm định nhóm máu ABO và hệ Rh để xác định chính xác đặc điểm hồng cầu của mình.

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm sàng lọc kháng thể gián tiếp để đánh giá xem cơ thể mẹ đã bị mẫn cảm kháng nguyên hay chưa. Xét nghiệm nhóm máu của người cha cũng rất cần thiết. Nếu người cha có nhóm máu Rh âm, thai nhi chắc chắn mang máu Rh âm và không có nguy cơ bất đồng. Trường hợp người cha có nhóm máu Rh dương hoặc không rõ, người mẹ sẽ được kiểm tra lại nồng độ kháng thể vào tuần thai thứ 28 nhằm có phương án can thiệp y khoa kịp thời.

Biện pháp dự phòng biến chứng bằng globulin miễn dịch kháng D

Liệu pháp tiêm globulin miễn dịch kháng D là can thiệp y khoa tiêu chuẩn giúp ngăn ngừa biến chứng bất đồng nhóm máu Rh. Thuốc có tác dụng trung hòa các tế bào hồng cầu Rh dương đi lạc vào máu mẹ trước khi hệ miễn dịch kịp nhận biết và tạo ra kháng thể lâu dài.

Theo hướng dẫn y tế, thai phụ Rh âm chưa bị mẫn cảm sẽ được tiêm một mũi globulin miễn dịch kháng D vào khoảng tuần thứ 28 của thai kỳ. Sau khi sinh, nếu em bé được xác nhận mang nhóm máu Rh dương, người mẹ sẽ được tiêm tiếp một liều trong vòng 72 giờ. Ngoài ra, việc tiêm dự phòng cũng cần được thực hiện trong vòng 72 giờ sau các biến cố như sảy thai, thai ngoài tử cung hoặc sau các thủ thuật can thiệp sản khoa.

Lưu ý trong quá trình sinh nở và chăm sóc trẻ sơ sinh có nguy cơ bất đồng Rh

Sản phụ mang nhóm máu Rh âm nên đăng ký sinh tại các bệnh viện có chuyên khoa sản và hồi sức sơ sinh để sẵn sàng nguồn máu dự trữ khi cần thiết. Sự chuẩn bị này giúp xử lý an toàn các tình huống bất ngờ trong và sau cuộc chuyển dạ.

Ngay sau sinh, nhân viên y tế sẽ lấy mẫu máu cuống rốn của trẻ để kiểm tra nhóm máu và nồng độ bilirubin. Trẻ sơ sinh mang nhóm máu Rh dương sẽ được theo dõi sát sao biểu hiện vàng da trong những ngày đầu. Nếu nồng độ bilirubin tăng nhanh, bác sĩ sẽ áp dụng kịp thời các phương pháp điều trị như chiếu đèn quang trị liệu hoặc thay máu để bảo vệ hệ thần kinh của trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Thai phụ mang nhóm máu Rh âm cần tuân thủ lịch khám tiền sản định kỳ và chỉ định xét nghiệm của bác sĩ sản khoa. Tuyệt đối không tự ý mua hay sử dụng thuốc tiêm kháng thể khi chưa có hướng dẫn y tế. Khi xuất hiện dấu hiệu ra máu âm đạo hoặc đau bụng dữ dội, thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhóm máu Rh âm không phải là rào cản ngăn mẹ đón nhận niềm hạnh phúc sinh con khỏe mạnh. Nhờ các xét nghiệm sàng lọc định kỳ và liệu pháp tiêm dự phòng globulin miễn dịch kháng D, nguy cơ bất đồng nhóm máu mẹ con hoàn toàn có thể được kiểm soát. Việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa sản là yếu tố quyết định giúp bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé suốt thai kỳ.