Mẹ bị tiêu chảy có nên cho con bú không và cách xử trí

Mẹ bị tiêu chảy có nên cho con bú không là gì?

Tiêu chảy ở phụ nữ đang trong giai đoạn cho con bú là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ ba lần trở lên trong một ngày. Hiện tượng này thường xảy ra do ngộ độc thực phẩm, nhiễm trùng vi khuẩn, virus đường ruột hoặc do thay đổi chế độ ăn uống sau sinh. Nhiều người mẹ thường lo lắng rằng mầm bệnh hoặc độc tố trong cơ thể mẹ có thể lây sang con thông qua dòng sữa, từ đó vội vàng cai sữa hoặc vắt bỏ sữa một cách không cần thiết.

Trên thực tế lâm sàng, các tác nhân gây tiêu chảy chỉ gây phản ứng tại niêm mạc ống tiêu hóa của người mẹ. Dòng sữa mẹ vẫn là nguồn cung cấp dưỡng chất tối ưu và không bị lây nhiễm các tác nhân gây bệnh đường ruột phổ biến này. Mối bận tâm lớn nhất khi mẹ mắc tiêu chảy không phải là việc dòng sữa bị nhiễm độc, mà là nguy cơ mẹ bị kiệt sức do mất nước, giảm sút lượng sữa tiết ra và nguy cơ lây truyền mầm bệnh cho bé qua tiếp xúc tay hoặc bề mặt sinh hoạt không sạch.

Cơ chế lây truyền và vai trò kháng thể trong sữa mẹ

Các tác nhân gây tiêu chảy ở người mẹ thường gặp nhất là virus như Rotavirus, Norovirus, vi khuẩn đường ruột như E. coli, Salmonella hoặc do độc tố từ thức ăn ôi thiu. Các vi sinh vật này chỉ khu trú và hoạt động trong ống tiêu hóa của mẹ mà không đi vào hệ tuần hoàn để bài tiết vào sữa. Do đó, dòng sữa mẹ hoàn toàn an toàn và không mang mầm bệnh đối với các bệnh lý tiêu hóa thông thường.

Khi người mẹ bị nhiễm khuẩn đường ruột, cơ thể mẹ sẽ tự động kích hoạt hệ miễn dịch để sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu, tiêu biểu là kháng thể IgA tiết. Những kháng thể quý giá này được vận chuyển trực tiếp vào tuyến sữa và truyền sang cho trẻ bú. Nhờ vậy, đứa trẻ không những không bị lây bệnh qua sữa mà còn được trang bị thêm lớp phòng ngự sinh học giúp chống lại chính mầm bệnh mà mẹ đang mắc phải. Việc ngừng bú mẹ đột ngột trong giai đoạn này có thể khiến trẻ mất đi nguồn kháng thể bảo vệ quan trọng và dễ bị rối loạn tiêu hóa hơn.

Các biện pháp vệ sinh phòng ngừa lây nhiễm cho trẻ

Mặc dù mầm bệnh không lây qua dòng sữa, nguy cơ lây nhiễm từ mẹ sang con vẫn rất cao qua con đường phân miệng. Bàn tay của người mẹ sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với các bề mặt bị ô nhiễm có thể mang vi khuẩn, virus bám vào da vùng ngực, bình sữa, đồ chơi hay trực tiếp lên da trẻ khi bế ẵm.

Để phòng ngừa lây chéo, người mẹ cần rửa tay thật kỹ bằng xà phòng sát khuẩn dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây trước khi bế con, chuẩn bị dụng cụ hút sữa hoặc cho con bú. Cần vệ sinh sạch sẽ vùng ngực bằng khăn ấm mềm trước khi cho bé ngậm bắt núm vú. Mọi vật dụng hỗ trợ như máy hút sữa, núm ti giả và bình trữ sữa phải được tiệt trùng cẩn thận bằng máy hấp hoặc nước sôi. Nếu người mẹ mệt nhiều hoặc có triệu chứng nôn ói đi kèm, nên đeo khẩu trang y tế và cân nhắc nhờ người thân hỗ trợ chăm sóc bé sau khi đã hoàn thành cữ bú.

Hướng dẫn bù nước và chế độ dinh dưỡng cho người mẹ

Hậu quả nguy hiểm nhất của bệnh tiêu chảy là tình trạng mất nước và điện giải cấp tính. Nếu lượng dịch trong cơ thể sụt giảm nghiêm trọng, cơ thể mẹ sẽ ưu tiên giữ nước cho các cơ quan sinh tồn dẫn đến suy giảm đáng kể lượng sữa tiết ra. Do đó, việc bù dịch kịp thời và đúng cách là nguyên tắc chăm sóc quan trọng hàng đầu cho sản phụ.

Người mẹ nên sử dụng dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ sau mỗi lần đi tiêu phân lỏng. Ngoài ra, mẹ có thể bổ sung thêm nước canh ấm, cháo loãng nấu cùng thịt nạc, nước dừa tươi hoặc nước lọc đun sôi để nguội. Về chế độ dinh dưỡng, mẹ nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, chọn các món dễ tiêu như cơm mềm, bánh mì, chuối, khoai tây nghiền. Mẹ cần tránh tuyệt đối các loại nước ngọt có gas, trà đặc, cà phê, thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán hoặc thức ăn cay nóng vì chúng có thể kích thích niêm mạc ruột co bóp dữ dội hơn và làm tình trạng tiêu chảy thêm trầm trọng.

Nguyên tắc dùng thuốc an toàn khi đang cho con bú

Thói quen tự ý mua thuốc uống là điều cực kỳ nguy hiểm đối với phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ. Nhiều hoạt chất cầm tiêu chảy như loperamide hoặc các thuốc giảm nhu động ruột có thể ức chế sự bài tiết tự nhiên của độc tố, làm chậm quá trình hồi phục của thành ruột và có khả năng đi qua sữa mẹ gây ức chế thần kinh trung ương hoặc liệt ruột ở trẻ nhỏ. Tương tự, việc tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa có thể dẫn tới kháng kháng sinh và phá hủy hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột của cả mẹ lẫn con.

Khi gặp vấn đề tiêu hóa, người mẹ có thể cân nhắc sử dụng các loại men vi sinh chứa chủng vi khuẩn có lợi hoặc chất hấp phụ độc tố như diosmectite sau khi đã tham khảo ý kiến của dược sĩ hoặc bác sĩ. Các chế phẩm này hoạt động chủ yếu tại chỗ trong lòng ruột và hầu như không hấp thu vào máu hay tiết vào sữa mẹ, mang lại độ an toàn cao hơn cho trẻ bú mẹ. Mẹ cần thông báo rõ ràng với nhân viên y tế rằng mình đang nuôi con bằng sữa mẹ để được lựa chọn phác đồ điều trị tương thích nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ y khoa từ bác sĩ. Người mẹ đang cho con bú tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc ức chế nhu động ruột hoặc kháng sinh mà chưa có sự đồng ý của nhân viên y tế. Nếu phát hiện các dấu hiệu mất nước trầm trọng, sốt cao hoặc tiêu chảy ra máu, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Mẹ bị tiêu chảy hầu như vẫn có thể tiếp tục cho con bú bình thường nhờ cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể và kháng thể có trong sữa mẹ. Điều quan trọng nhất đối với người mẹ là bù đủ nước, giữ vệ sinh đôi bàn tay và tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào để vừa bảo vệ sức khỏe bản thân vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bé.