Máy đo loãng xương và quy trình các bước đo mật độ xương

Máy đo loãng xương là gì?

Máy đo loãng xương là thiết bị y tế chuyên dụng dùng để đánh giá mật độ khoáng chất của xương, giúp xác định độ chắc khỏe và nguy cơ gãy xương ở người bệnh. Thiết bị này hoạt động chủ yếu dựa trên công nghệ hấp thu tia X năng lượng kép (DEXA) hoặc sóng siêu âm định lượng. Thông qua việc đo lường lượng canxi và các khoáng chất khác trong xương, máy cung cấp các dữ liệu định lượng chính xác phản ánh cấu trúc xương. Kết quả từ máy đo loãng xương là tiêu chuẩn quan trọng để bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp chẩn đoán bệnh loãng xương, giai đoạn tiền loãng xương, từ đó đưa ra kế hoạch theo dõi và can thiệp lối sống kịp thời trước khi xảy ra các biến chứng nghiêm trọng như gãy xương đốt sống hay gãy cổ xương đùi.

Các loại máy đo loãng xương phổ biến hiện nay

Hiện nay trong y khoa, hai nhóm thiết bị đo mật độ xương phổ biến nhất là máy hấp thu tia X năng lượng kép (DEXA) và máy siêu âm định lượng.

Máy DEXA được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán loãng xương. Thiết bị sử dụng hai chùm tia X có mức năng lượng khác nhau để quét qua các vùng xương trung tâm như cột sống thắt lưng và cổ xương đùi. Máy DEXA có độ chính xác rất cao, lượng tia xạ phát ra rất thấp và thời gian đo nhanh chóng.

Máy đo loãng xương bằng sóng siêu âm thường được dùng để tầm soát tại các vị trí ngoại vi như xương gót chân. Thiết bị này không dùng bức xạ ion hóa, nhỏ gọn và dễ di chuyển, phù hợp cho các đợt khám cộng đồng. Tuy nhiên, nếu kết quả siêu âm nghi ngờ loãng xương, người bệnh vẫn cần được kiểm tra lại bằng máy DEXA trung tâm để chẩn đoán xác định.

Những đối tượng nên thực hiện đo mật độ xương định kỳ

Loãng xương thường tiến triển âm thầm mà không có triệu chứng báo trước cho đến khi xảy ra chấn thương gãy xương. Vì vậy, các bác sĩ khuyến cáo đo mật độ xương định kỳ cho những đối tượng có nguy cơ cao.

Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên và nam giới từ 70 tuổi trở lên nên thực hiện đo loãng xương định kỳ ngay cả khi không có biểu hiện bất thường. Phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi hoặc nam giới từ 50 đến 69 tuổi có các yếu tố nguy cơ như thể trạng gầy, tiền sử hút thuốc lá, sử dụng rượu bia hoặc gia đình có người từng gãy cổ xương đùi cũng cần được kiểm tra sớm.

Ngoài ra, người mắc các bệnh mạn tính như viêm khớp dạng thấp, cường giáp, suy thận, hoặc người phải dùng thuốc nhóm glucocorticoid liên tục trên ba tháng cũng là nhóm đối tượng cần được theo dõi mật độ xương thường xuyên.

Quy trình các bước đo loãng xương bằng máy DEXA

Quy trình đo mật độ xương bằng máy DEXA diễn ra nhẹ nhàng, không xâm lấn và kéo dài khoảng 10 đến 15 phút với các bước cơ bản:

Trước khi đo, người bệnh mặc trang phục thoải mái không có chi tiết kim loại như dây kéo hay nút sắt, tháo bỏ trang sức và thông báo cho nhân viên y tế nếu gần đây có dùng chất cản quang hoặc uống viên canxi trong vòng 24 giờ.

Kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn người bệnh nằm ngửa trên bàn đệm phẳng. Khi đo cột sống thắt lưng, chân người bệnh được kê trên một khối đệm vuông để làm phẳng độ cong tự nhiên của lưng. Khi đo khớp háng, bàn chân được xoay nhẹ vào trong và cố định bằng nẹp.

Cánh tay phát tia của máy di chuyển chậm rãi phía trên cơ thể mà không chạm vào người bệnh. Trong vài phút quét, người bệnh chỉ cần nằm yên và thở đều. Kỹ thuật viên sẽ hoàn tất việc xử lý hình ảnh và in kết quả.

Ý nghĩa của các chỉ số kết quả đo loãng xương

Sau khi hoàn tất quá trình đo, máy sẽ xuất phiếu kết quả với các chỉ số quan trọng, trong đó phổ biến nhất là T-score và Z-score.

Chỉ số T-score so sánh mật độ xương của người bệnh với mật độ xương trung bình của người trẻ khỏe mạnh cùng giới tính. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, T-score từ trừ 1,0 trở lên là mật độ xương bình thường. T-score từ trừ 1,0 đến trừ 2,5 phản ánh tình trạng thiếu xương hay giảm mật độ xương. T-score từ trừ 2,5 trở xuống cho thấy người bệnh đã bị loãng xương.

Chỉ số Z-score so sánh mật độ xương của người bệnh với những người cùng độ tuổi, giới tính và thể trạng. Chỉ số này thường được bác sĩ tham khảo ở phụ nữ tiền mãn kinh, nam giới trẻ tuổi hoặc trẻ em để tìm nguyên nhân loãng xương thứ phát do bệnh lý nền.

Lưu ý an toàn

Mặc dù lượng bức xạ từ máy đo DEXA rất thấp, phụ nữ đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai không nên thực hiện xét nghiệm này mà cần thông báo ngay cho nhân viên y tế. Kết quả đo mật độ xương chỉ phản ánh một phần sức khỏe khung xương và cần được bác sĩ chuyên khoa kết hợp đánh giá cùng các yếu tố nguy cơ lâm sàng, chế độ dinh dưỡng và tiền sử bệnh. Người bệnh không tự ý mua các thuốc chống loãng xương khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Đo loãng xương bằng máy là phương pháp chẩn đoán không xâm lấn, nhanh chóng và an toàn giúp đánh giá chính xác sức khỏe hệ xương khớp. Chủ động đo mật độ xương định kỳ theo tư vấn y khoa giúp phát hiện sớm nguy cơ giảm mật độ xương, từ đó có biện pháp chăm sóc lối sống phù hợp để bảo vệ khung xương vững chắc dài lâu.