Màu sắc của đờm cảnh báo điều gì và khi nào cần khám bác sĩ

Màu đờm là gì?

Đờm được sản xuất liên tục bởi tế bào niêm mạc hô hấp nhằm bôi trơn và bảo vệ phổi. Ở người khỏe mạnh, đờm có lượng ít, mỏng và trong suốt. Khi đường hô hấp bị vi khuẩn, virus, nấm hoặc dị nguyên xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ huy động các bạch cầu và enzyme đến vùng tổn thương. Sự tích tụ của tế bào viêm, chất nhầy dư thừa và xác vi sinh vật tạo nên các màu sắc đờm khác nhau như trắng, vàng, xanh, nâu hoặc đỏ.

Mặc dù màu đờm phản ánh mức độ viêm nhiễm, nhưng không thể dựa duy nhất vào màu sắc để khẳng định nguyên nhân gây bệnh là vi khuẩn hay virus. Bác sĩ cần kết hợp nghe phổi, hỏi bệnh sử và làm các xét nghiệm soi cấy đờm hoặc chụp X-quang ngực để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Đờm màu trong hoặc màu trắng đục phản ánh tình trạng gì

Đờm trong suốt hoặc hơi mờ là đặc tính sinh lý bình thường của niêm mạc hô hấp. Khi lượng đờm trong gia tăng kèm hắt hơi, nghẹt mũi hoặc ho khan, đó có thể là phản ứng với các tác nhân dị ứng như phấn hoa, bụi bẩn hoặc lông động vật. Tình trạng viêm mũi dị ứng và giai đoạn đầu của cảm cúm do virus cũng thường kích thích tiết đờm trong.

Trong khi đó, đờm màu trắng đục hoặc đặc quánh xuất hiện khi niêm mạc hô hấp bị sưng viêm và giảm độ ẩm. Tình trạng này hay gặp ở người bị viêm đường hô hấp trên, sống trong môi trường khô lạnh, người hút thuốc lá hoặc bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Nếu đờm trắng đục kéo dài trên hai tuần kèm khó thở nhẹ, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được kiểm tra.

Ý nghĩa y khoa khi đờm có màu vàng hoặc màu xanh lá cây

Đờm chuyển sang màu vàng hoặc xanh lá cây thể hiện hệ miễn dịch đang phản ứng mạnh với tình trạng nhiễm trùng tại đường hô hấp. Màu sắc này xuất phát từ enzyme myeloperoxidase có trong các tế bào bạch cầu đa nhân trung tính được huy động để tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Đờm vàng thường xuất hiện ở giai đoạn đầu của phản ứng viêm, còn đờm xanh phản ánh mật độ bạch cầu và tế bào chết tích tụ cao hơn.

Các bệnh lý phổ biến gây đờm vàng hoặc xanh bao gồm viêm phế quản cấp tính, viêm xoang, viêm phổi hoặc đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Cần lưu ý rằng cả nhiễm khuẩn và nhiễm virus đều có thể gây đờm xanh. Do đó, tự ý sử dụng thuốc kháng sinh khi thấy đờm xanh là không đúng và có nguy cơ gây kháng thuốc. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá toàn diện trước khi dùng thuốc.

Đờm có màu đỏ hồng hoặc lẫn máu cảnh báo nguy cơ gì

Đờm màu hồng, đỏ tươi hoặc xuất hiện vệt máu là dấu hiệu tổn thương mạch máu tại niêm mạc hô hấp. Nguyên nhân thường gặp là do ho quá mạnh hoặc ho kéo dài làm vỡ các mao mạch nhỏ ở niêm mạc họng trong đợt viêm phế quản cấp. Đờm màu hồng bọt còn có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng phù phổi cấp.

Tuy nhiên, ho ra đờm lẫn máu kéo dài là triệu chứng nguy hiểm cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như lao phổi, giãn phế quản, áp xe phổi hoặc ung thư phổi. Người bệnh cần đi khám ngay khi nhận thấy máu trong đờm, đặc biệt khi đi kèm các dấu hiệu sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ về chiều, đau ngực hoặc mệt mỏi dai dẳng.

Nguyên nhân gây ra đờm màu nâu hoặc màu đen

Đờm màu nâu hoặc sẫm màu thường do máu cũ đã bị oxy hóa hoặc do tích tụ các hạt bụi than từ môi trường. Những người hút thuốc lá lâu năm, làm việc trong hầm mỏ, công trường xây dựng thường xuất hiện đờm nâu hoặc đen. Đờm màu nâu như rỉ sắt còn là triệu chứng đặc trưng của bệnh viêm phổi do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae.

Đờm màu đen tuyền ít gặp hơn, có thể xuất hiện do hít phải lượng lớn bụi than hoặc nhiễm nấm đường hô hấp ở người suy giảm miễn dịch. Nếu đờm nâu hoặc đen kèm theo ho dai dẳng, sốt hoặc khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp để thực hiện chụp X-quang phổi và làm xét nghiệm kiểm tra.

Các dấu hiệu bất thường về đờm cần đi khám bác sĩ ngay

Người bệnh nên đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Hô hấp ngay khi đờm có sự bất thường kèm theo một trong các biểu hiện sau:

• Đờm lẫn máu tươi hoặc ho ra máu.
• Đờm có mùi hôi khó chịu, gợi ý nguy cơ áp xe phổi hoặc nhiễm trùng nặng.
• Cảm giác khó thở, đau thắt ngực hoặc thở khò khè.
• Sốt cao liên tục không hạ hoặc sốt kéo dài trên ba ngày.
• Ho kéo dài trên ba tuần không thuyên giảm.
• Thường xuyên mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi có đờm kèm sốt, bỏ ăn hoặc thở nhanh, rút lõm lồng ngực.

Lưu ý an toàn

Thông tin về màu đờm chỉ mang tính chất tham khảo chung và không thay thế cho chẩn đoán chuyên môn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc long đờm hoặc thuốc dập ho khi chưa có chỉ định y khoa. Dùng sai thuốc có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc gây ra tác dụng phụ. Khi có biểu hiện ho kéo dài hoặc khó thở, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Màu sắc của đờm là chỉ số quan trọng giúp nhận biết tình trạng sức khỏe đường hô hấp. Chủ động theo dõi sự thay đổi của đờm và đi khám bác sĩ kịp thời sẽ giúp phát hiện sớm các bệnh lý, từ đó có hướng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe an toàn.