Mất vị giác khi bị cảm có nguy hiểm không và cách phục hồi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mất vị giác khi bị cảm lạnh hoặc cảm cúm là hiện tượng khá phổ biến khiến người bệnh ăn uống không ngon miệng, mệt mỏi và giảm sút thể trạng. Khi mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên, niêm mạc mũi họng bị viêm phù nề và tiết nhiều dịch nhầy, làm tắc nghẽn luồng không khí đi lên các thụ thể khứu giác. Do phần lớn hương vị món ăn được cảm nhận thông qua sự phối hợp giữa khứu giác và gai vị giác ở lưỡi, việc nghẹt mũi sẽ làm giảm đáng kể khả năng cảm nhận mùi vị.
Đa số trường hợp giảm hoặc mất cảm nhận vị giác do cảm lạnh là tình trạng tạm thời và lành tính, không gây nguy hiểm lâu dài. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài nhiều tuần sau khi đã hết các dấu hiệu cảm cúm, hoặc đi kèm đau nhức đầu dữ dội, mất khứu giác đột ngột không kèm nghẹt mũi.
Mất vị giác khi bị cảm là gì?
Vị giác là một trong những giác quan quan trọng giúp con người nhận biết năm vị cơ bản bao gồm ngọt, mặn, chua, đắng và umami thông qua các nụ vị giác phân bố chủ yếu trên bề mặt lưỡi, vòm họng và thanh quản. Tuy nhiên, trải nghiệm thưởng thức hương vị trọn vẹn của thực phẩm lại phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống khứu giác. Khi nhai thức ăn, các phân tử mùi bay ngược từ vòm họng lên biểu mô khứu giác ở nóc khoang mũi, tạo nên cảm nhận hương vị phong phú. Khi bị virus cảm lạnh tấn công, biểu mô đường hô hấp trên bị viêm, sung huyết và ứ đọng dịch nhầy. Sự cản trở này khiến đường dẫn truyền mùi bị gián đoạn, dẫn đến hiện tượng mất hoặc giảm vị giác giả thứ phát do mất khứu giác. Ngoài ra, bản thân các phản ứng viêm toàn thân và tình trạng khô miệng do thở bằng miệng khi nghẹt mũi cũng làm giảm độ nhạy bén của các tế bào thụ cảm vị giác trên lưỡi.
Nguyên nhân gây suy giảm vị giác trong các đợt cảm lạnh
Hiện tượng suy giảm khả năng nếm thức ăn trong các đợt cảm thường bắt nguồn từ cơ chế phối hợp giữa khứu giác và vị giác. Tác nhân chính gây cảm lạnh thường là các chủng virus như Rhinovirus, Coronavirus hoặc Adenovirus. Khi xâm nhập vào cơ thể, chúng kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ ở niêm mạc mũi xoang, làm cho các cuốn mũi phù nề và tăng tiết dịch nhầy đặc. Lớp nhầy này phủ kín bề mặt biểu mô khứu giác, ngăn cản các phân tử mùi tiếp xúc với tế bào thần kinh khứu giác. Vì não bộ cần kết hợp cả tín hiệu vị giác từ lưỡi và tín hiệu khứu giác từ mũi để phân tích hương vị, nên việc nghẹt mũi khiến người bệnh cảm thấy thức ăn nhạt nhẽo, vô vị. Bên cạnh đó, tình trạng sốt, mất nước và việc phải há miệng để thở liên tục khiến lượng nước bọt tiết ra giảm đi rõ rệt. Nước bọt đóng vai trò hòa tan các phân tử thức ăn để đưa chúng vào lỗ nụ vị giác; do đó môi trường miệng khô rát cũng trực tiếp làm giảm độ nhạy của lưỡi đối với các vị cơ bản.
Mất vị giác do cảm lạnh thường kéo dài bao lâu
Thời gian hồi phục vị giác phụ thuộc trực tiếp vào mức độ tổn thương của niêm mạc mũi họng và tốc độ lui bệnh của đợt nhiễm trùng hô hấp. Thông thường, một đợt cảm lạnh thông thường diễn tiến và tự thuyên giảm trong vòng 7 đến 10 ngày. Khi các triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi và phù nề niêm mạc xoang bắt đầu cải thiện, luồng không khí lưu thông trở lại biểu mô khứu giác, giúp cảm giác ngon miệng và khả năng nếm vị dần dần hồi phục trong vòng vài ngày sau đó. Ở một số trường hợp nhiễm virus đường hô hấp làm tổn thương nhẹ các tế bào biểu mô hỗ trợ khứu giác, quá trình tái tạo tế bào có thể cần thêm từ một đến hai tuần. Nhìn chung, nếu chỉ là suy giảm vị giác thứ phát do cảm lạnh lành tính, phần lớn người bệnh sẽ lấy lại toàn bộ cảm giác ăn uống bình thường trong vòng hai đến ba tuần mà không để lại di chứng thần kinh hay suy giảm chức năng vị giác vĩnh viễn.
Biện pháp chăm sóc mũi họng giúp cải thiện vị giác tại nhà
Để thúc đẩy quá trình hồi phục vị giác và khứu giác khi bị cảm lạnh, việc vệ sinh đường thở và duy trì độ ẩm khoang miệng đóng vai trò then chốt. Người bệnh nên rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% từ một đến hai lần mỗi ngày nhằm làm loãng chất nhầy, giảm sung huyết niêm mạc và khai thông đường thở. Xông hơi nhẹ nhàng với nước ấm hoặc sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ giúp giữ ẩm cho niêm mạc hô hấp, giảm khô rát họng. Chú ý uống đủ nước ấm hàng ngày để kích thích tuyến nước bọt hoạt động và hỗ trợ làm lỏng đờm nhầy. Về chế độ dinh dưỡng, nên ưu tiên các món ăn mềm, ấm, lỏng như cháo hoặc súp có bổ sung gia vị thảo mộc tự nhiên như gừng, tỏi, hành hoặc tiêu ở mức vừa phải để kích thích xúc giác và khứu giác mà không gây kích ứng dạ dày. Vệ sinh răng miệng sạch sẽ, chải răng và cạo lưỡi nhẹ nhàng sau mỗi bữa ăn cũng giúp loại bỏ mảng bám vi khuẩn, giữ cho các nụ vị giác thông thoáng.
Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng
Mặc dù mất vị giác do cảm cúm là triệu chứng thường gặp, người bệnh cần theo dõi sát sao tiến triển và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường. Nếu tình trạng mất vị giác hoặc mất khứu giác kéo dài liên tục trên 3 đến 4 tuần dù các triệu chứng cảm lạnh đã hết hoàn toàn, việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng là rất cần thiết để nội soi kiểm tra cấu trúc mũi xoang, loại trừ polyp mũi hoặc viêm xoang mạn tính. Ngoài ra, cần đi khám ngay nếu triệu chứng mất vị giác xuất hiện đột ngột mà không có biểu hiện nghẹt mũi, kèm theo đau đầu dữ dội, chóng mặt, yếu liệt một bên mặt, nhìn đôi, khó nuốt hoặc sốt cao kéo dài không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường. Đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý thần kinh trung ương hoặc tổn thương dây thần kinh sọ não số VII, IX cần được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và can thiệp y tế chuyên sâu kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc xịt mũi co mạch kéo dài quá 5-7 ngày để tránh nguy cơ viêm mũi do thuốc, không tự dùng kháng sinh hoặc thuốc chứa corticoid đường uống khi chưa có chỉ định y khoa. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường hoặc mất vị giác kéo dài, hãy liên hệ ngay với bác sĩ để được thăm khám chi tiết.
Tóm tắt
Mất vị giác khi bị cảm lạnh hầu hết là hiện tượng tạm thời xuất phát từ tình trạng nghẹt mũi và viêm niêm mạc đường hô hấp trên. Bằng cách vệ sinh mũi họng đúng cách, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối và nghỉ ngơi hợp lý, vị giác sẽ dần hồi phục hoàn toàn cùng với sự lui bệnh của đợt cảm. Nếu triệu chứng không thuyên giảm sau nhiều tuần, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá chính xác.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Mất vị giác khi bị cảm lạnh có phải là mất vị giác vĩnh viễn không?
Không, hầu hết các trường hợp mất vị giác do cảm lạnh chỉ là tạm thời do nghẹt mũi làm giảm khứu giác gián tiếp. Khi niêm mạc mũi hết viêm phù nề và đường thở thông thoáng, khả năng nếm vị sẽ tự hồi phục hoàn toàn.
Uống nhiều nước ấm có giúp nhanh lấy lại vị giác không?
Có, uống đủ nước ấm giúp giữ ẩm cho niêm mạc họng, làm loãng dịch nhầy ở mũi và kích thích tuyến nước bọt tiết dịch tốt hơn, từ đó hỗ trợ các nụ vị giác trên bề mặt lưỡi tiếp nhận hương vị dễ dàng hơn.
Có nên ăn thức ăn quá cay hoặc quá mặn để kích thích vị giác không?
Không nên, việc ăn quá cay hoặc quá mặn có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm rát niêm mạc họng đang tổn thương. Chỉ nên nêm nếm gia vị tự nhiên ở mức vừa phải để kích thích sự thèm ăn.
Xịt rửa mũi bằng nước muối sinh lý có giúp cải thiện vị giác không?
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ dịch nhầy ứ đọng, giảm sưng phù cuốn mũi và khai thông đường dẫn khí lên biểu mô khứu giác, qua đó gián tiếp giúp phục hồi khả năng cảm nhận mùi vị nhanh hơn.
Khi nào người bị mất vị giác sau cảm lạnh cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu mất vị giác kéo dài trên ba tuần sau khi hết cảm, hoặc xuất hiện cùng các dấu hiệu như đau đầu dữ dội, khó nuốt, tê liệt cơ mặt hay nhìn mờ.
