Mắt trẻ sơ sinh như thế nào là bình thường và cách chăm sóc đúng

Mắt trẻ sơ sinh bình thường là gì?

Đôi mắt của trẻ sơ sinh có cấu trúc và chức năng thị giác rất khác biệt so với trẻ lớn và người trưởng thành. Khi vừa chào đời, các tế bào thần kinh võng mạc, thể mi và hệ thống cơ vận động nhãn cầu của bé chưa phát triển đầy đủ. Mắt trẻ sơ sinh thường nhạy cảm với ánh sáng chói, tầm nhìn giới hạn trong khoảng không gian ngắn và khả năng điều tiết tiêu cự còn rất sơ khai.

Một đôi mắt trẻ sơ sinh bình thường thường biểu hiện qua độ trong suốt của giác mạc, lòng trắng sáng rõ không có mạch máu đỏ rực lan rộng, đồng tử phản xạ co nhỏ lại khi gặp ánh sáng nhẹ và mở rộng trong bóng râm. Trẻ có thể ngủ nhiều và chỉ mở mắt hé nhẹ khi thức giấc. Những biểu hiện như chuyển động mắt chưa thật sự đồng đều hoặc có một chút dịch tiết trong ở khóe mắt sau giấc ngủ dài đa phần là hiện tượng sinh lý hoàn toàn lành tính trong những tháng đầu đời.

Đặc điểm hình thái và phản xạ tự nhiên của mắt trẻ sơ sinh

Sau khi chào đời, mi mắt của trẻ sơ sinh có thể hơi sưng nhẹ do áp lực trong quá trình chuyển dạ, hiện tượng này thường tự biến mất sau vài ngày. Tròng trắng của mắt trẻ bình thường phải trong trẻo, không có đốm đỏ lan rộng hay ửng vàng sẫm. Đồng tử hai bên tròn đều, có màu đen tự nhiên và co lại khi tiếp xúc với ánh sáng dịu. Trẻ sơ sinh thường nhắm mắt phần lớn thời gian khi ngủ và chỉ mở mắt to khi tỉnh táo trong môi trường ánh sáng êm dịu. Bé có phản xạ chớp mắt tự nhiên để tự bảo vệ khi có ánh sáng mạnh bất ngờ chiếu vào hoặc khi có luồng gió thổi nhẹ qua mặt. Lòng đen của mắt trẻ cần giữ được độ trong suốt, không bị mờ đục hay xuất hiện các chấm trắng bất thường ở trung tâm. Giác mạc sáng bóng và không có vết xước là dấu hiệu cho thấy bề mặt nhãn cầu của trẻ đang ở trạng thái khỏe mạnh.

Khả năng thị giác và sự phối hợp vận động nhãn cầu trong những tháng đầu

Ở giai đoạn sơ sinh, hệ thống thị giác của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện cấu trúc. Thị lực của bé còn sơ khai, chỉ phân biệt được vùng sáng tối rõ rệt và nhìn rõ các vật thể lớn ở cự ly gần khoảng 20 đến 30 centimet. Trẻ thường bị thu hút mạnh mẽ bởi những hình ảnh có độ tương phản cao, đặc biệt là khuôn mặt của cha mẹ khi bế ẵm gần. Khả năng phối hợp giữa hai mắt và điều khiển cơ vận nhãn còn yếu, do đó đôi mắt của bé có thể chuyển động chưa thật sự nhịp nhàng, đôi khi nhìn về hai hướng khác nhau trong khoảnh khắc ngắn. Đây là hiện tượng lé sinh lý tạm thời rất phổ biến trong 3 tháng đầu đời. Khi hệ thần kinh thị giác và các nhóm cơ mắt trưởng thành hơn vào khoảng tháng thứ tư đến tháng thứ sáu, hai mắt của trẻ sẽ dần cố định trục nhìn, phối hợp nhịp nhàng và bắt đầu dõi theo các đồ vật chuyển động xung quanh một cách linh hoạt.

Hiện tượng tắc tuyến lệ sinh lý và biểu hiện chảy ghèn nhẹ thường gặp

Nhiều trẻ sơ sinh gặp phải tình trạng chảy nước mắt liên tục hoặc đọng ghèn dính mi mắt vào buổi sáng do tắc tuyến lệ bẩm sinh. Nguyên nhân là vì màng bảo vệ ở phần cuối ống dẫn lưu lệ mũi chưa kịp mở ra hoàn toàn sau khi sinh. Hiện tượng này thường tự thông khi trẻ lớn dần, đa số ổn định trong năm đầu đời. Khi gặp tình trạng này, điều quan trọng là vùng kết mạc và lòng trắng của trẻ vẫn không bị đỏ tấy. Cha mẹ có thể hỗ trợ thông thoáng tuyến lệ bằng cách vệ sinh mắt sạch sẽ kết hợp động tác mát xa nhẹ nhàng vùng khóe mắt trong hướng xuống cánh mũi theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa mắt. Ngoài ra, việc trẻ thỉnh thoảng chớp mắt không đều hoặc chưa thể nhìn chăm chú vào đồ vật xa cũng là diễn tiến sinh lý bình thường, không đáng lo ngại nếu bé vẫn phản xạ tốt với ánh sáng.

Quy trình vệ sinh và chăm sóc mắt hằng ngày cho trẻ sơ sinh

Chăm sóc mắt đúng cách đóng vai trò thiết yếu giúp bảo vệ thị lực non nớt của trẻ sơ sinh khỏi nguy cơ nhiễm khuẩn từ môi trường bên ngoài. Cha mẹ cần rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mặt của bé. Mỗi bên mắt của trẻ cần được vệ sinh bằng một miếng gạc vô trùng riêng biệt thấm nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm chuyên dụng. Thao tác lau cần thực hiện nhẹ nhàng một chiều từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài, tuyệt đối không chà xát mạnh hay dùng chung một miếng gạc cho cả hai mắt để tránh lây nhiễm chéo. Giữ phòng ngủ của bé thông thoáng, đủ độ ẩm, tránh để khói bụi, lông thú cưng hoặc gió quạt thổi trực tiếp vào mặt bé. Bên cạnh đó, cần cắt tỉa móng tay cho trẻ thường xuyên hoặc đeo bao tay mềm để ngăn ngừa việc trẻ vô tình đưa tay lên cào xước giác mạc non nớt của mình.

Những dấu hiệu bất thường ở mắt trẻ sơ sinh cần khám y khoa sớm

Mặc dù nhiều biểu hiện ở mắt là sinh lý bình thường, cha mẹ vẫn cần cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý mắt sơ sinh để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế. Những bất thường cần lưu ý bao gồm tình trạng mắt trẻ liên tục đổ ghèn mủ vàng xanh lượng nhiều, mi mắt sưng nề đỏ mọng, kết mạc đỏ rực hoặc dính chặt mi mắt khiến trẻ khó mở mắt. Dấu hiệu đặc biệt nghiêm trọng là xuất hiện ánh đồng tử trắng đục như mắt mèo khi có ánh sáng rọi vào, giác mạc vẩn đục, nhãn cầu to bất thường hoặc rung giật nhãn cầu liên tục không kiểm soát. Ngoài ra, nếu sau 4 đến 6 tháng tuổi mà mắt trẻ vẫn lé rõ rệt, không nhìn theo đồ vật di chuyển hay không phản xạ mỉm cười khi nhìn thấy mặt người thân ở cự ly gần, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám tại chuyên khoa mắt trẻ em để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức chăm sóc trẻ, không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và nhỏ bất kỳ loại thuốc nhỏ mắt nào chứa kháng sinh hoặc kháng viêm corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi phát hiện các biểu hiện nghi ngờ như sưng đỏ, chảy mủ, đục giác mạc, hãy đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa mắt.

Tóm tắt

Theo dõi sự phát triển thị giác và các biểu hiện ở mắt trẻ sơ sinh giúp phụ huynh an tâm chăm sóc con trong giai đoạn đầu đời. Hầu hết các hiện tượng như chảy chút ghèn sinh lý hay mắt chưa đồng trục sẽ tự cải thiện theo thời gian. Cha mẹ hãy duy trì thói quen vệ sinh mắt nhẹ nhàng, giữ môi trường sống sạch sẽ và chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa nhi khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào.