Mắt trẻ sơ sinh bị ghèn có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Mắt trẻ sơ sinh bị ghèn là gì?

Ghèn mắt ở trẻ sơ sinh là chất dịch tiết nhầy được hình thành từ hỗn hợp nước mắt, dịch nhầy của niêm mạc kết mạc, biểu mô bong tróc và bụi bẩn tích tụ lại ở khóe mắt. Ở trẻ mới sinh, hệ thống lệ đạo và cấu trúc bề mặt nhãn cầu còn non nớt nên rất nhạy cảm với các yếu tố bên ngoài. Hiện tượng này có thể chỉ xuất hiện đơn thuần trong vài ngày đầu đời do cơ thể bài tiết các chất dịch còn sót lại từ tử cung của mẹ. Mặc dù phần lớn là lành tính, sự xuất hiện của ghèn mắt đặc quánh kéo dài kèm theo các biểu hiện viêm đỏ lại là tín hiệu cho thấy nhãn cầu đang phản ứng với tình trạng tắc nghẽn lệ đạo hoặc sự xâm nhập của vi khuẩn, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ cha mẹ.

Những nguyên nhân phổ biến khiến mắt trẻ sơ sinh bị ghèn

Hiện tượng rỉ mắt hay ghèn mắt ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ các nguyên nhân sinh lý bình thường hoặc bệnh lý cần can thiệp y tế. Trong những ngày đầu sau sinh, mắt trẻ có thể xuất hiện một lượng nhỏ ghèn sinh lý do dịch ối hoặc chất gây trong quá trình chuyển dạ còn sót lại. Tình trạng này thường nhanh chóng tự hết sau vài ngày khi mắt được làm sạch đúng cách.

Bên cạnh nguyên nhân sinh lý, tắc tuyến lệ bẩm sinh là một trong những lý do phổ biến nhất khiến mắt trẻ sơ sinh bị đọng ghèn kéo dài. Khoảng một phần năm trẻ sơ sinh có ống dẫn lệ chưa mở hoàn toàn ở van Hasner khi chào đời, khiến nước mắt không thể lưu thông xuống khoang mũi mà trào ngược ra ngoài kèm theo chất nhầy. Ngoài ra, viêm kết mạc sơ sinh do vi khuẩn, virus hoặc dị ứng với hóa chất nhỏ mắt dự phòng cũng là nguyên nhân thường gặp khiến mắt trẻ tăng tiết ghèn mủ và kích ứng.

Dấu hiệu phân biệt ghèn mắt sinh lý và ghèn mắt cảnh báo bệnh lý

Để nhận biết mắt trẻ bị ghèn có nguy hiểm hay không, cha mẹ cần quan sát kỹ tính chất của ghèn mắt, tình trạng mí mắt và phản ứng của trẻ. Nếu trẻ chỉ có một ít ghèn trong hoặc màu hơi ngả vàng ở khóe mắt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, mắt không bị đỏ, không sưng nề và trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngoan thì đây thường là biểu hiện lành tính. Tình trạng này không gây ảnh hưởng đến thị lực của trẻ và có thể kiểm soát tốt bằng chăm sóc tại nhà.

Ngược lại, tình trạng trở nên đáng lo ngại khi ghèn mắt tiết ra nhiều liên tục trong ngày với màu xanh lá hoặc vàng đục đặc quánh. Trẻ có biểu hiện dính chặt mí mắt khó mở mắt, vùng củng mạc đỏ rực, mí mắt sưng mọng, chảy nước mắt sống liên tục hoặc kèm theo sốt và quấy khóc dữ dội. Đây là những dấu hiệu cảnh báo viêm kết mạc cấp, nhiễm trùng mắt lan rộng hoặc viêm túi lệ cấp tính, cần được đưa đến cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá kịp thời.

Cách vệ sinh mắt an toàn cho trẻ sơ sinh bị ghèn tại nhà

Vệ sinh mắt đúng kỹ thuật là bước quan trọng nhất giúp trẻ sơ sinh dễ chịu và phòng ngừa nhiễm trùng thứ phát. Trước khi chăm sóc mắt cho trẻ, người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn dưới vòi nước chảy. Chuẩn bị dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% đơn liều hoặc lọ mới mở cùng gạc y tế tiệt trùng mềm.

Khi thực hiện, dùng miếng gạc thấm ướt nước muối sinh lý lau nhẹ nhàng một chiều từ góc khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Mỗi miếng gạc chỉ sử dụng cho một lần lau trên một bên mắt, tuyệt đối không dùng chung một miếng gạc cho cả hai mắt để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo vi khuẩn từ mắt bệnh sang mắt lành. Thực hiện vệ sinh khoảng hai đến ba lần mỗi ngày hoặc bất cứ khi nào ghèn mắt tích tụ làm dính mí mắt của trẻ. Không dùng bông gòn có nhiều xơ sợi vì bụi bông có thể vướng vào giác mạc gây kích ứng mắt trẻ.

Kỹ thuật hỗ trợ thông tuyến lệ bằng phương pháp massage góc mắt

Đối với trường hợp trẻ sơ sinh bị ghèn mắt do nghi ngờ tắc ống lệ bẩm sinh không đi kèm nhiễm trùng cấp tính, động tác massage vùng túi lệ mang lại hiệu quả hỗ trợ thông tuyến lệ rất tốt. Động tác này tạo áp lực thủy tĩnh giúp làm bật màng ngăn ở đầu dưới của ống dẫn lệ, hỗ trợ lưu thông dòng nước mắt tự nhiên.

Người chăm sóc cắt ngắn móng tay, rửa sạch tay trước khi thao tác. Đặt đầu ngón trỏ vào vị trí góc trong khóe mắt của trẻ, nơi tiếp giáp giữa khóe mắt và sống mũi. Day nhẹ nhàng một lực vừa phải theo chuyển động tròn rồi vuốt dọc xuống dưới cánh mũi. Thực hiện động tác này khoảng năm đến mười lần mỗi đợt, lặp lại ba đến bốn lần mỗi ngày sau khi đã vệ sinh sạch ghèn mắt. Cần thao tác hết sức nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương vùng da mỏng manh và cấu trúc xương mũi của trẻ. Nếu thấy vùng góc mắt sưng đỏ hoặc trẻ khóc thét vì đau, cần ngưng ngay và hỏi ý kiến bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không áp dụng các bài thuốc truyền miệng như nhỏ sữa mẹ, nước ép lá trầu không hoặc đắp lá vào mắt trẻ sơ sinh vì có thể gây loét giác mạc dẫn đến mù lòa. Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, kháng viêm chứa corticoid hay thuốc co mạch khi chưa có đơn thuốc từ bác sĩ. Khi mắt trẻ sưng to, có mủ xanh, chảy máu khóe mắt hoặc trẻ sốt cao, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa nhi ngay lập tức.

Tóm tắt

Hiện tượng mắt trẻ sơ sinh bị ghèn có thể chỉ là phản xạ sinh lý thoáng qua nhưng cũng có khả năng là dấu hiệu của tắc tuyến lệ hay nhiễm trùng mắt. Cha mẹ cần giữ vệ sinh mắt hằng ngày bằng nước muối sinh lý, theo dõi sát diễn tiến và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc bác sĩ nhi khoa.