Mất sữa sau sinh và các loại thực phẩm mẹ cho con bú cần lưu ý

Mất sữa sau sinh là gì?

Mất sữa sau sinh là tình trạng các nang sữa trong bầu ngực người mẹ ngừng tiết sữa hoàn toàn hoặc sụt giảm sản lượng rõ rệt so với nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày của trẻ sơ sinh. Hoạt động tiết sữa mẹ được điều hòa bởi hai hormone sinh lý quan trọng là prolactin thúc đẩy quá trình sản xuất sữa và oxytocin kích thích co bóp các tế bào biểu mô quanh nang sữa để đẩy sữa ra ngoài theo ống dẫn.

Tình trạng giảm hoặc mất sữa có thể diễn ra tạm thời hoặc kéo dài. Mất sữa tạm thời thường xảy ra trong thời gian ngắn do mệt mỏi, stress tâm lý, tắc tia sữa nhẹ hoặc vô tình ăn phải một số thực phẩm gây ức chế tiết sữa. Ngược lại, mất sữa kéo dài thường liên quan đến các vấn đề nội tiết tố, bệnh lý nền hoặc thiếu hụt kích thích tuyến vú trong thời gian dài. Hiểu đúng cơ chế sinh lý giúp người mẹ bớt hoang mang và có hướng xử trí phù hợp.

Các nhóm thực phẩm và đồ uống có nguy cơ làm giảm lượng sữa mẹ

Một số loại rau củ và thảo mộc quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày có thể làm giảm khả năng tiết sữa nếu mẹ tiêu thụ thường xuyên hoặc với lượng lớn. Điển hình như lá lốt, rau mùi tây, bạc hà và măng tươi. Các loại thảo mộc có hàm lượng tinh dầu cay nồng như bạc hà khi dùng đậm đặc có thể ức chế hoạt động của nang sữa.

Bên cạnh đó, các loại đồ uống chứa chất kích thích như cà phê, trà đặc, nước ngọt có ga và đặc biệt là đồ uống có cồn như rượu bia tác động rất tiêu cực đến nguồn sữa. Chất cồn ức chế giải phóng hormone oxytocin trong máu, làm gián đoạn phản xạ tống sữa và làm thay đổi mùi vị sữa mẹ khiến trẻ lười bú. Ngoài ra, việc ăn nhiều món chiên rán ngập dầu mỡ hoặc thực phẩm đóng hộp chứa nhiều muối cũng làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình tạo sữa.

Những nguyên nhân sinh lý và lối sống thường gặp gây mất sữa sau sinh

Bên cạnh yếu tố ăn uống, tình trạng sụt giảm nguồn sữa mẹ chủ yếu bắt nguồn từ các biến đổi sinh lý và hành vi nuôi con. Tâm lý căng thẳng, lo âu kéo dài, mệt mỏi do thiếu ngủ hoặc trầm cảm sau sinh sẽ kích thích tuyến thượng thận giải phóng cortisol và adrenaline. Những hormone này gây ức chế mạnh mẽ hoạt động của oxytocin, khiến sữa không thể đẩy ra ngoài dù tuyến sữa vẫn có khả năng sản xuất.

Thêm vào đó, việc cho con bú không thường xuyên hoặc bé ngậm bắt núm vú không đúng khớp ngậm cũng là nguyên nhân phổ biến. Quá trình tạo sữa vận hành theo cơ chế cung cầu, nếu bé bú ít hoặc bú không cạn sữa, não bộ sẽ nhận tín hiệu rằng nhu cầu của con giảm và tự động hạ thấp nồng độ prolactin. Việc bổ sung sữa công thức quá sớm mà không duy trì cữ vắt hút sữa đều đặn cũng khiến lượng sữa mẹ giảm dần theo thời gian.

Biện pháp hỗ trợ duy trì và kích thích dòng sữa mẹ ổn định

Để cải thiện nguồn sữa mẹ bị suy giảm, việc quan trọng nhất là tăng cường kích thích cơ học lên bầu ngực. Mẹ nên tích cực cho con bú trực tiếp theo nhu cầu, điều chỉnh tư thế để bé ngậm sâu vào quầng vú nhằm rút kiệt sữa trong từng cữ bú. Trường hợp bé bú không hết, mẹ nên dùng máy hút sữa để hút cạn hai bên bầu ngực, tạo tín hiệu kích thích cơ thể sản xuất sữa mới cho các cữ tiếp theo.

Mẹ cũng cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ các nhóm chất và bổ sung lượng nước ấm cần thiết mỗi ngày. Nước lọc ấm, nước canh rau thanh mát hoặc cháo yến mạch giúp bổ sung dịch thể dồi dào cho cơ thể. Đồng thời, việc giữ tinh thần thư giãn, ngủ đủ giấc, kết hợp chườm ấm và massage ngực nhẹ nhàng trước khi cho con bú sẽ giúp giải phóng oxytocin tự nhiên, giúp sữa về đều đặn và êm ái hơn.

Lưu ý an toàn

Phụ nữ sau sinh không nên tự ý tìm mua các loại thuốc lợi sữa, thảo dược không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa có kiểm chứng khoa học. Việc đưa các chất không an toàn vào cơ thể có thể gây gánh nặng cho gan, thận của mẹ và bài tiết qua sữa làm ảnh hưởng tiêu cực tới trẻ sơ sinh. Khi bầu ngực xuất hiện triệu chứng sưng nóng, căng đỏ kèm sốt cao hoặc đau nhức dữ dội, mẹ cần đến ngay bệnh viện để được thăm khám và điều trị kịp thời, phòng tránh nguy cơ áp xe tuyến vú.

Tóm tắt

Mất sữa sau sinh tuy gây nhiều hoang mang nhưng phần lớn các trường hợp có thể cải thiện tốt nếu mẹ sớm điều chỉnh chế độ ăn uống, tích cực cho con bú đúng cách và giữ tâm lý thoải mái. Người mẹ nên chủ động tham khảo ý kiến chuyên gia y tế hoặc bác sĩ chuyên khoa phụ sản để nhận được hướng dẫn dinh dưỡng và chăm sóc khoa học, an toàn cho cả hai mẹ con.