Mắt bị sưng: Nguyên nhân phổ biến và cách xử trí an toàn tại nhà

Mắt bị sưng là gì?

Mắt bị sưng, hay còn gọi là phù nề mí mắt, xảy ra khi có hiện tượng ứ đọng dịch bất thường hoặc phản ứng viêm xuất hiện tại các mô mềm xung quanh hốc mắt. Cấu trúc da mí mắt vốn là vùng da mỏng nhất trên cơ thể người, có tính đàn hồi cao và tổ chức lỏng lẻo bên dưới, do đó rất dễ biến dạng và sưng to khi có kích thích từ bên trong hoặc bên ngoài.

Tình trạng này có thể chỉ khu trú ở mi trên, mi dưới hoặc lan rộng ra toàn bộ vùng quanh mắt. Phù nề mắt có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với các biểu hiện khác như ngứa ngáy, đỏ mắt, chảy nước mắt, tăng tiết ghèn rỉ hoặc cảm giác đau tức. Hầu hết các đợt sưng mắt nhẹ do sinh hoạt đều lành tính và thoái lui nhanh chóng. Ngược lại, nếu sưng mắt kéo dài kèm giảm thị lực hoặc đau nhức dữ dội, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra cẩn thận.

Các nguyên nhân sinh hoạt khiến mắt bị sưng phù

Những thói quen thường ngày là thủ phạm rất hay gặp khiến mắt bị sưng húp vào buổi sáng. Việc thiếu ngủ triền miên làm giãn các mạch máu dưới mi mắt, dẫn đến ứ trệ tuần hoàn và giữ nước tại mô mỏng quanh mắt. Bên cạnh đó, thói quen ăn nhiều muối vào bữa tối khiến cơ thể giữ natri và nước, làm bọng mắt sưng to rõ rệt sau một đêm nằm nghỉ.

Khóc nhiều cũng là nguyên nhân phổ biến gây sưng mí mắt. Tuyến lệ khi hoạt động quá mức sẽ tiết ra lượng nước mắt lớn có nồng độ muối thấp hơn bình thường, làm cho các mô lân cận hút dịch ngược lại qua cơ chế thẩm thấu và dẫn đến phù nề. Ngoài ra, việc ngủ không kê cao gối hoặc nằm sấp cũng cản trở lưu thông dịch bạch huyết, khiến mi mắt bị tích tụ dịch tạm thời nhưng thường sẽ tự giảm bớt sau khi bạn vận động vài giờ.

Sưng mắt do dị ứng và viêm kết mạc dị ứng

Dị ứng là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây sưng mí mắt nhanh chóng. Khi mắt tiếp xúc với các dị nguyên từ môi trường như phấn hoa, bụi mạt, lông thú nuôi, nấm mốc hoặc các loại hóa mỹ phẩm, hệ miễn dịch sẽ giải phóng hoạt chất histamine để tự vệ. Histamine làm giãn nở mao mạch và tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát dịch vào mô xung quanh khiến mắt sưng húp chỉ sau vài phút.

Người bị viêm kết mạc dị ứng thường gặp tình trạng sưng cả hai mắt đi kèm ngứa mắt dữ dội, đỏ mắt, cộm xốn và chảy nước mắt liên tục. Việc dùng tay dụi mắt trong trường hợp này không giúp giảm ngứa mà càng làm tổn thương biểu mô giác mạc và khiến dịch thoát ra nhiều hơn, làm mắt sưng to hơn. Nhận biết và hạn chế tiếp xúc với dị nguyên là bước quan trọng nhất để cải thiện tình trạng này.

Nguyên nhân nhiễm trùng như lẹo mắt và viêm kết mạc

Nhiễm trùng tại chỗ cũng là lý do khiến mi mắt sưng đỏ và đau nhức. Lẹo mắt hình thành do vi khuẩn, thường gặp nhất là Staphylococcus aureus, xâm nhập vào nang lông mi hoặc tuyến bã nhờn gây viêm cấp tính. Khi bị lẹo, mi mắt thường sưng cục bộ tại một điểm, đỏ rực, căng cứng và rất đau khi chạm vào, sau vài ngày có thể xuất hiện đầu mủ trắng.

Trái ngược với lẹo, chắp mắt là tình trạng tắc nghẽn mạn tính của tuyến meibomian, thường tạo thành nốt sưng cứng nhưng ít đau hơn. Ngoài ra, bệnh viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus cũng gây sưng nề mí mắt, kết mạc cương tụ đỏ rực kèm theo tiết nhiều ghèn mủ hoặc dịch nhầy dính chặt mi mắt vào mỗi buổi sáng thức dậy. Viêm nhiễm quanh mắt cần được giữ vệ sinh sạch sẽ để tránh lây lan sang mắt còn lại.

Cách chăm sóc và làm dịu mắt bị sưng an toàn tại nhà

Đối với các trường hợp mắt sưng nhẹ do sinh hoạt hoặc dị ứng, bạn có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm nhẹ cảm giác khó chịu. Chườm lạnh là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả nhanh chóng. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch máu tại chỗ, hạn chế thoát dịch và xoa dịu phản ứng sưng nề. Bạn nên bọc viên đá nhỏ hoặc khăn ướp lạnh sạch vào khăn mềm rồi nhẹ nhàng đặt lên mắt trong khoảng mười phút.

Rửa mắt bằng nước muối sinh lý đẳng trương giúp loại bỏ bớt dị nguyên, bụi bẩn và dịch tiết ứ đọng. Ngoài ra, việc duy trì tư thế ngủ kê cao đầu bằng hai chiếc gối giúp dịch thừa quanh hốc mắt thoát đi dễ dàng hơn theo trọng lực. Trong thời gian mắt đang sưng, bạn cần tuyệt đối ngừng trang điểm vùng mắt, tháo kính áp tròng và thay bằng kính gọng để tránh gây kích ứng thêm cho nhãn cầu.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt

Mặc dù phần lớn các cơn sưng mắt không nguy hiểm, một số trường hợp lại là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng đòi hỏi phải được thăm khám y tế ngay. Người bệnh cần đến cơ sở y tế khi mắt bị sưng to một bên đột ngột, đau nhức sâu bên trong hốc mắt hoặc đau tăng lên mỗi khi cử động nhãn cầu. Đây có thể là dấu hiệu của viêm mô tế bào hốc mắt, một tình trạng nhiễm trùng sâu có nguy cơ đe dọa thị lực.

Các triệu chứng nguy hiểm khác bao gồm nhìn mờ, nhìn đôi, thị lực suy giảm, mắt lồi rõ rệt, sốt cao hoặc mi mắt sưng phù biến dạng hoàn toàn không thể mở ra được. Phụ nữ mang thai bị sưng mắt đột ngột kèm theo phù chân tay cũng cần kiểm tra huyết áp ngay để loại trừ tiền sản giật. Việc phát hiện và điều trị kịp thời sẽ ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho đôi mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi mắt bị sưng, tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh để sử dụng khi chưa có chỉ định y khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể làm tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc. Người bệnh không được dùng tay nặn mủ ở lẹo mắt, không đắp lá cây hoặc mẹo dân gian truyền miệng lên mi mắt để tránh nguy cơ nhiễm trùng nặng thêm.

Tóm tắt

Mắt bị sưng là triệu chứng thường gặp do nhiều nguyên nhân khác nhau từ thói quen sinh hoạt cho đến bệnh lý nhãn khoa. Việc hiểu rõ nguyên nhân và biết cách chăm sóc phù hợp bằng chườm mát, vệ sinh nhẹ nhàng sẽ giúp mắt nhanh chóng hồi phục. Nếu tình trạng sưng không thuyên giảm hoặc đi kèm suy giảm thị lực, hãy chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.