Vì sao người mắc đái tháo đường hay bị ngứa da và cách cải thiện

Tiểu đường bị ngứa là gì?

Ngứa da ở người bệnh đái tháo đường là hiện tượng kích ứng hoặc rối loạn cảm giác trên bề mặt da, khiến người bệnh luôn có phản xạ muốn cào gãi để giải tỏa cảm giác bứt rứt. Tình trạng này có thể xảy ra ở cả bệnh nhân đái tháo đường tuýp 1 và tuýp 2, bất kể độ tuổi hay thời gian mắc bệnh.

Không giống như các kích ứng da thông thường do tiếp xúc với dị nguyên, ngứa da liên quan đến đái tháo đường thường mang tính chất dai dẳng và khó điều trị dứt điểm nếu căn nguyên bệnh chuyển hóa chưa được kiểm soát tốt. Các vùng da khô ráp, thiếu nước hoặc những nơi có lưu thông máu kém thường là vị trí bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhận thức đúng về tình trạng này giúp người bệnh chủ động theo dõi và giảm thiểu các rủi ro biến chứng ngoài da.

Đường huyết tăng cao làm da mất nước và khô ráp kéo dài

Khi nồng độ glucose trong máu tăng cao liên tục, thận phải tăng cường đào thải lượng đường dư thừa qua đường nước tiểu. Quá trình này kéo theo lượng lớn nước của cơ thể, dẫn đến tình trạng mất nước toàn thân và làm giảm độ ẩm tự nhiên của các mô biểu bì dưới da.

Đồng thời, bệnh đái tháo đường tiến triển còn làm suy giảm hoạt động bài tiết của tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn. Bề mặt da không được cung cấp đủ lớp dầu bảo vệ sẽ trở nên thô ráp, nứt nẻ, bong tróc vảy nhỏ và rất dễ kích ứng. Cảm giác ngứa ngáy khó chịu xuất hiện nhiều hơn ở cẳng chân, đùi và cánh tay, đặc biệt tăng nặng vào mùa lạnh hanh khô hoặc khi tắm bằng nước quá nóng.

Tổn thương dây thần kinh ngoại biên gây cảm giác ngứa châm chích

Biến chứng thần kinh ngoại biên là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra cảm giác ngứa ngáy bất thường ở bệnh nhân đái tháo đường lâu năm. Khi các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng sợi thần kinh bị xơ vữa hoặc tổn thương do đường huyết không ổn định, chức năng dẫn truyền tín hiệu cảm giác sẽ bị sai lệch.

Người bệnh thường cảm nhận thấy các cơn ngứa sâu dưới da, ngứa ran như có côn trùng bò, châm chích hoặc bỏng rát âm ỉ. Tình trạng này phổ biến nhất ở bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân. Điểm đặc trưng của ngứa do bệnh lý thần kinh ngoại biên là bề mặt da có thể hoàn toàn bình thường, không nổi mẩn đỏ nhưng cơn ngứa vẫn diễn ra liên tục, dai dẳng và thường dữ dội hơn về đêm làm người bệnh mất ngủ.

Nguy cơ nhiễm trùng và nhiễm vi nấm trên bề mặt da

Môi trường dịch mô giàu đường là điều kiện lý tưởng cho các loại vi khuẩn và vi nấm ký sinh phát triển mạnh mẽ trên da, đặc biệt là nấm hạt men Candida albicans. Cùng với sự suy giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của bạch cầu ở người bệnh đái tháo đường, các mầm bệnh này dễ dàng xâm nhập và bùng phát.

Nhiễm nấm da thường xuất hiện ở những vị trí có nhiều nếp gấp ấm và ẩm ướt như vùng bẹn, nách, nếp lằn dưới ngực, kẽ ngón chân hoặc quanh cơ quan sinh dục. Vùng da bị tổn thương thường có màu đỏ tươi, viền gồ cao, ngứa rát dữ dội và đôi khi rỉ dịch. Nếu người bệnh gãi nhiều làm trầy xước, vùng nhiễm nấm có thể bội nhiễm vi khuẩn dẫn đến viêm mô tế bào, mưng mủ và lan rộng rất nhanh.

Tuần hoàn máu kém làm giảm khả năng phục hồi của da

Tình trạng xơ vữa động mạch ngoại biên ở người đái tháo đường làm giảm lượng máu mang oxy và dưỡng chất đến nuôi dưỡng các mô xa như cẳng chân và bàn chân. Khi tuần hoàn ngoại vi suy yếu, làn da mất đi hàng rào đề kháng tự nhiên, trở nên mỏng manh, tái nhợt và giảm khả năng tái tạo tế bào.

Lưu thông máu kém khiến da dễ bị kích ứng trước các tác nhân môi trường bên ngoài, gây ngứa ngáy dai dẳng. Hơn nữa, những tổn thương vi mô hoặc vết trầy xước nhỏ do ngứa gãi tại các vùng kém tưới máu này rất chậm lành, dễ chuyển thành các ổ viêm mạn tính hoặc vết loét hoại tử khó điều trị. Vì vậy, giảm ngứa ở chi dưới cũng là cách quan trọng để bảo vệ đôi chân của người bệnh.

Các biện pháp chăm sóc và làm dịu cơn ngứa da an toàn

Để làm dịu cơn ngứa hiệu quả và an toàn, mục tiêu quan trọng nhất là phải kiểm soát tốt chỉ số đường huyết thông qua chế độ dinh dưỡng cân đối và tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Khi lượng đường huyết trở về ngưỡng ổn định, phản ứng viêm và tình trạng mất nước của da sẽ được cải thiện rõ rệt.

Bên cạnh đó, người bệnh nên thiết lập thói quen chăm sóc da dịu nhẹ hàng ngày. Nên tắm bằng nước ấm vừa phải trong thời gian ngắn từ 5 đến 10 phút, tránh dùng xà phòng có tính kiềm mạnh hay chất tạo mùi nồng. Ngay sau khi lau khô người nhẹ nhàng bằng khăn mềm, hãy thoa một lớp kem dưỡng ẩm không mùi lên da để giữ ẩm. Mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi để hạn chế ma sát gây kích ứng và bảo vệ da tối ưu.

Lưu ý an toàn

Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc chống dị ứng liều cao để trị ngứa khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc nội tiết. Việc lạm dụng thuốc bôi không đúng cách có thể làm mỏng da, giảm miễn dịch tại chỗ và khiến nhiễm nấm bùng phát nặng hơn. Ngoài ra, cần kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm các vết xước nhỏ.

Tóm tắt

Tình trạng ngứa da ở người mắc đái tháo đường không đơn thuần là rắc rối ngoài da mà còn phản ánh mức độ ổn định của đường huyết và sức khỏe mạch máu thần kinh. Bằng việc kiểm soát tốt đường huyết, duy trì thói quen dưỡng ẩm và giữ vệ sinh đúng cách, người bệnh có thể giảm bớt khó chịu và ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng nguy hiểm.