Những điều cần lưu ý khi xử trí hạ huyết áp cho bà bầu

Hạ huyết áp cho bà bầu là gì?

• Hạ huyết áp ở phụ nữ mang thai thường được ghi nhận khi chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Trong giai đoạn mang thai, cơ thể người mẹ tăng tiết hormone progesterone làm giãn thành mạch, đồng thời hình thành thêm mạng lưới mạch máu rộng lớn tại tử cung và bánh rau để nuôi dưỡng thai nhi. Sự giãn nở mạch máu này làm giảm sức cản ngoại vi, khiến áp lực máu lên thành động mạch giảm tự nhiên.
• Tình trạng này thường bắt đầu rõ rệt từ tam cá nguyệt thứ nhất và đạt mức thấp nhất vào giữa tam cá nguyệt thứ hai, sau đó tăng dần trở lại bình thường ở những tháng cuối. Tuy phần lớn là biến đổi sinh lý lành tính, hạ huyết áp có thể khiến bà bầu cảm thấy hoa mắt, choáng váng, hụt hơi hoặc ngất xỉu tạm thời nếu không có biện pháp hỗ trợ thích hợp.

Nguyên nhân gây hạ huyết áp ở phụ nữ mang thai

• Khi mang thai, cơ thể người phụ nữ trải qua sự gia tăng nhanh chóng của các hormone như progesterone, khiến các thành mạch máu giãn nở để đáp ứng tuần hoàn nuôi dưỡng thai nhi. Cùng với việc một lượng máu lớn được dồn về buồng tử cung và bánh rau, sức cản ngoại vi giảm xuống dẫn đến chỉ số huyết áp hạ tự nhiên. Tình trạng này phổ biến nhất trong nửa đầu thai kỳ, đặc biệt là tuần thứ 12 đến tuần thứ 24.
• Bên cạnh thay đổi sinh lý, một số nguyên nhân khác có thể làm hạ huyết áp trầm trọng hơn bao gồm tình trạng ốm nghén nôn mửa gây mất nước, ăn uống kém dẫn tới hạ đường huyết, hoặc thiếu máu thiếu sắt. Ngoài ra, việc nằm ngửa trong giai đoạn thai lớn khiến tử cung chèn ép vào tĩnh mạch chủ dưới cũng làm lượng máu hồi lưu về tim suy giảm đột ngột, gây ra hiện tượng hạ huyết áp tư thế ở bà bầu.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh

• Mục tiêu hàng đầu khi chăm sóc bà bầu bị hạ huyết áp là cải thiện tuần hoàn và đảm bảo an toàn, không tự ý dùng thuốc Tây y nâng huyết áp. Thai phụ cần đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, từ nước lọc đến các loại nước canh hoặc nước ép hoa quả tươi, nhằm duy trì thể tích lòng mạch ổn định. Chia nhỏ các bữa ăn thành 5 đến 6 bữa trong ngày giúp ngăn ngừa hạ đường huyết đột ngột, vốn là yếu tố kích hoạt cơn choáng ngất.
• Trong khẩu phần ăn, mẹ bầu có thể tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để bổ sung lượng muối vừa phải nếu trước đó ăn quá nhạt, nhưng không được lạm dụng vì dễ gây phù. Bổ sung đầy đủ vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là sắt và acid folic theo hướng dẫn khám thai định kỳ, cũng đóng vai trò then chốt giúp phòng tránh thiếu máu thứ phát gây tụt chỉ số huyết áp.

Lưu ý về tư thế sinh hoạt và vận động an toàn

• Hạ huyết áp tư thế rất dễ làm thai phụ choáng váng khi thay đổi vị trí cơ thể nhanh. Để phòng tránh, thai phụ nên chuyển đổi tư thế chậm rãi, chẳng hạn khi thức dậy vào buổi sáng cần ngồi lại bên mép giường vài phút trước khi đứng hẳn lên. Tránh đứng yên một chỗ quá lâu; nếu công việc đòi hỏi phải đứng, hãy cử động các ngón chân hoặc bước đi nhẹ nhàng để kích thích máu về tim.
• Về tư thế nghỉ ngơi, phụ nữ mang thai từ quý hai trở đi nên ưu tiên nằm nghiêng về bên trái. Tư thế này giúp giải phóng hoàn toàn áp lực của tử cung lên tĩnh mạch chủ dưới và động mạch chủ bụng, từ đó tối ưu hóa lượng máu lưu thông trở lại tim và cung cấp oxy dồi dào qua bánh rau cho thai nhi. Khi cảm thấy bắt đầu chóng mặt, mẹ bầu cần ngồi hoặc nằm xuống ngay tại chỗ an toàn để phòng tránh nguy cơ ngã chấn thương.

Theo dõi chỉ số huyết áp và thời điểm cần trợ giúp y tế

• Việc theo dõi chỉ số huyết áp tại nhà bằng máy đo huyết áp bắp tay điện tử giúp thai phụ và gia đình chủ động nắm bắt diễn biến sức khỏe. Mẹ bầu nên ghi chép lại kết quả đo vào sổ theo dõi cùng thời điểm xuất hiện các triệu chứng bất thường để trao đổi trực tiếp với bác sĩ trong các lần khám thai định kỳ.
• Mặc dù hạ huyết áp đa phần lành tính, người chăm sóc cần nhận diện ngay các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu thai phụ ngất xỉu, vã mồ hôi lạnh, lú lẫn, mắt mờ kéo dài, kèm đau tức ngực hoặc ra máu âm đạo, cần lập tức đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa sản khoa gần nhất. Đội ngũ y tế sẽ tiến hành chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý tim mạch, mất nước nặng hoặc biến chứng thai kỳ để có hướng can thiệp y khoa kịp thời.

Lưu ý an toàn

Phụ nữ mang thai tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc trợ tim, thuốc nâng huyết áp hay các bài thuốc dân gian truyền miệng khi chưa có chỉ định của bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ tim mạch. Mọi can thiệp bằng thuốc trong thai kỳ đều tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến lưu lượng máu qua bánh rau và sự phát triển của thai nhi. Khi có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ nào, thai phụ cần thăm khám trực tiếp để được đánh giá cẩn trọng.

Tóm tắt

Hạ huyết áp ở phụ nữ mang thai phần lớn là hiện tượng sinh lý thứ phát do hệ tuần hoàn biến đổi và có thể cải thiện thông qua chăm sóc hằng ngày. Việc phối hợp giữa chế độ ăn uống, tư thế sinh hoạt hợp lý và theo dõi sát huyết áp sẽ giúp thai phụ duy trì thai kỳ an toàn, đồng thời cần chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa khi có bất thường.