Những điều phụ huynh cần lưu ý khi bù nước cho trẻ sơ sinh

Bù nước cho trẻ sơ sinh là gì?

Bù nước cho trẻ sơ sinh là quá trình duy trì hoặc tái lập thể tích dịch và nồng độ điện giải trong cơ thể khi trẻ bị hao hụt dịch qua mồ hôi, phân hoặc chất nôn. Ở giai đoạn sơ sinh, cơ chế điều hòa dịch của cơ thể phụ thuộc hoàn toàn vào các cữ bú hàng ngày. Sữa mẹ chứa khoảng 88 phần trăm thể tích là nước tự nhiên, kết hợp hài hòa với các vitamin, khoáng chất và dưỡng chất cần thiết.

Do thận của trẻ sơ sinh có độ lọc cầu thận thấp và khả năng cô đặc nước tiểu chưa hoàn chỉnh, cơ thể bé rất dễ bị rối loạn nước và điện giải nếu nhận lượng dịch không phù hợp. Vì vậy, việc bù nước ở lứa tuổi này đòi hỏi sự thận trọng cao độ, tuyệt đối không áp dụng các phương pháp bù nước của trẻ lớn hay người trưởng thành cho trẻ sơ sinh.

Nguồn cung cấp dịch tự nhiên cho trẻ sơ sinh khỏe mạnh

Ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh, sữa mẹ hoàn toàn đáp ứng đủ nhu cầu nước và năng lượng của cơ thể. Trong mỗi cữ bú, sữa đầu chứa lượng nước dồi dào giúp làm dịu cơn khát của trẻ, tiếp theo là sữa cuối giàu chất béo và dưỡng chất giúp trẻ no lâu và tăng trưởng đều đặn. Ngay cả trong môi trường nắng nóng, mẹ chỉ cần tăng số lần cho con bú là đã bảo đảm cung cấp đủ lượng dịch cần thiết.

Đối với những trẻ nuôi bằng sữa công thức, lượng nước dùng để pha bột theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất cũng đã cung cấp đầy đủ lượng dịch bé cần. Do đó, phụ huynh không cần và không nên cho trẻ uống thêm nước lọc hay bất kỳ dung dịch nào khác ngoài các cữ bú thường quy.

Nguy cơ ngộ độc nước khi cho trẻ sơ sinh uống nước lọc

Nhiều gia đình có thói quen cho trẻ sơ sinh uống vài thìa nước lọc sau khi bú để tráng miệng hoặc đỡ khát. Thói quen này tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với hệ tuần hoàn non yếu của trẻ, dẫn đến hội chứng ngộ độc nước. Khi một lượng nước tự do đi vào cơ thể mà không kèm chất điện giải, nồng độ natri trong máu của trẻ sẽ bị pha loãng đột ngột, gây ra tình trạng hạ natri máu.

Hạ natri máu khiến nước di chuyển ồ ạt vào trong các tế bào, làm tế bào sưng phù, nghiêm trọng nhất là biến chứng phù não. Trẻ bị ngộ độc nước có thể biểu hiện qua tình trạng thân nhiệt giảm, ngủ gà, bứt rứt, phù nề, co giật hoặc hôn mê. Ngoài ra, nước lọc chiếm thể tích dạ dày nhỏ của trẻ, gây cảm giác no giả tạo và làm trẻ giảm bú sữa mẹ.

Cách bù dịch đúng khi trẻ sơ sinh có dấu hiệu mất nước

Khi trẻ sơ sinh gặp vấn đề sức khỏe như sốt nhẹ, tiêu chảy hoặc nôn trớ, cơ thể có nguy cơ mất nước nhanh chóng. Trong tình huống này, biện pháp can thiệp đầu tay và an toàn nhất là tăng cường cữ bú. Mẹ nên cho trẻ bú thành nhiều cữ ngắn hơn với khoảng cách giữa các cữ gần hơn để dạ dày trẻ dễ dung nạp dịch mà không gây nôn trớ tái phát.

Nếu trẻ dùng sữa công thức, cha mẹ cần tiếp tục pha sữa đúng tỷ lệ quy định, không được tự ý pha loãng sữa để lấy thêm nước. Việc sử dụng dung dịch bù nước và điện giải oresol ở trẻ sơ sinh cần có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và pha chế dung dịch điện giải tại nhà vì pha sai tỷ lệ nước có thể gây tăng natri máu nguy hiểm.

Các dấu hiệu thiếu nước ở trẻ sơ sinh cha mẹ cần quan sát

Việc phát hiện sớm tình trạng thiếu nước giúp phụ huynh xử trí y tế kịp thời trước khi trẻ rơi vào kiệt sức. Một chỉ số tin cậy hàng ngày là lượng tã ướt. Trẻ sơ sinh nhận đủ dịch thường làm ướt từ 4 đến 6 tã giấy hoặc ít nhất 6 tã vải mỗi ngày, nước tiểu có màu vàng rất nhạt và trong.

Khi trẻ thiếu nước, số lượng tã ướt sẽ giảm rõ rệt, nước tiểu sẫm màu và có mùi nồng. Ngoài ra, phụ huynh cần quan sát các dấu hiệu lâm sàng khác như môi và lưỡi khô nứt, mắt trũng sâu, thóp trước trên đầu có hiện tượng lõm xuống rõ rệt. Trẻ có thể quấy khóc liên tục nhưng không có nước mắt, da mất độ căng bóng, hoặc chuyển sang trạng thái li bì, uể oải và bú kém.

Lưu ý an toàn

Không tự ý cho trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi uống nước lọc, nước khoáng, nước đường hay dung dịch điện giải tự pha tại nhà khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Không tự ý pha loãng sữa công thức để bù nước vì có thể gây mất cân bằng dưỡng chất và rối loạn điện giải. Khi trẻ sơ sinh có biểu hiện sốt cao, tiêu chảy liên tục, nôn trớ nhiều lần, tiểu ít dưới 4 lần mỗi ngày hoặc li bì khó đánh thức, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi ngay lập tức.

Tóm tắt

Sữa mẹ và sữa công thức chuẩn là nguồn cung cấp dịch toàn diện và an toàn duy nhất cho trẻ sơ sinh. Phụ huynh cần từ bỏ thói quen cho bé uống nước lọc sớm và luôn chú ý theo dõi số lượng tã ướt hàng ngày. Khi phát hiện các dấu hiệu mất nước, việc tham vấn bác sĩ chuyên khoa nhi là giải pháp cần thiết nhất để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ.