Lưu ý dinh dưỡng cho người bệnh sau phẫu thuật giúp phục hồi tốt

Dinh dưỡng cho người bệnh sau phẫu thuật là gì?

Phẫu thuật là một can thiệp gây sang chấn trực tiếp lên cơ thể, kích hoạt các phản ứng viêm và biến đổi chuyển hóa sâu sắc. Trong giai đoạn hậu phẫu, nhu cầu tái tạo tế bào, tổng hợp collagen để hàn gắn mép vết mổ và sản sinh kháng thể phòng ngừa nhiễm trùng tăng cao đột biến. Nếu không được cung cấp dưỡng chất đầy đủ, cơ thể buộc phải tự phân giải các khối cơ vân để tạo năng lượng, dẫn đến suy mòn, teo cơ và làm vết thương lâu liền sẹo.

Bên cạnh đó, nhu động ruột sau gây mê toàn thân hoặc phẫu thuật đường tiêu hóa cần thời gian để tái lập hoạt động bình thường. Do đó, việc chăm sóc dinh dưỡng không thể áp dụng chung một khuôn mẫu cứng nhắc cho mọi trường hợp, mà phải điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn, từ lúc bắt đầu uống nước trở lại cho đến khi ăn uống bình thường, đồng thời phù hợp với loại can thiệp ngoại khoa và tình trạng bệnh nền của từng người bệnh.

Nguyên tắc chuyển đổi kết cấu thức ăn theo tiến trình hồi phục

Ngay sau khi phẫu thuật hoàn tất, hệ tiêu hóa của người bệnh chưa thể tiếp nhận ngay thức ăn đặc thông thường. Thông thường, khi người bệnh đã tỉnh táo hoàn toàn và có dấu hiệu phục hồi nhu động ruột như trung tiện hoặc nghe thấy tiếng sôi bụng, bác sĩ điều trị sẽ cho phép bắt đầu với lượng nhỏ nước lọc hoặc nước cháo loãng.

Nếu người bệnh dung nạp tốt, không xuất hiện triệu chứng buồn nôn, nôn mửa hay chướng bụng, chế độ ăn sẽ được nâng dần lên dạng lỏng giàu dinh dưỡng như súp xay nhuyễn, cháo thịt băm nhỏ hoặc sữa dinh dưỡng y học chuyên biệt. Khi tiêu hóa ổn định hơn, người bệnh chuyển sang thức ăn mềm, dễ nhai nuốt như cơm nát, rau củ hầm nhừ, thịt cá băm viên. Quá trình chuyển đổi từ từ này giúp dạ dày và ruột thích nghi trở lại, ngăn ngừa tình trạng trào ngược, đầy hơi hoặc tắc ruột sau phẫu thuật.

Các nhóm dưỡng chất thiết yếu giúp vết mổ nhanh liền sẹo

Chất đạm là thành phần cốt lõi thúc đẩy tái tạo mô và sửa chữa vết thương mổ. Người bệnh cần được bổ sung các nguồn protein có giá trị sinh học cao, dễ tiêu hóa như thịt gia cầm nạc, cá nạc, trứng gà, đậu phụ và các chế phẩm từ sữa. Cung cấp đủ protein giúp cơ thể tổng hợp collagen, củng cố hàng rào miễn dịch và giảm thiểu tình trạng teo cơ do bất động lâu ngày.

Bên cạnh chất đạm, các vi chất dinh dưỡng đóng vai trò xúc tác không thể thiếu. Vitamin C có trong cam, bưởi, ổi, súp lơ xanh hỗ trợ tăng sinh nguyên bào sợi và kháng khuẩn; kẽm trong các loại hạt và thịt gia cầm thúc đẩy quá trình biểu mô hóa bề mặt vết mổ. Vitamin A và nhóm B kích thích quá trình trao đổi chất tế bào. Ngoài ra, việc bổ sung đủ chất sắt từ rau bina, thịt nạc giúp ngăn ngừa thiếu máu hậu phẫu, bảo đảm cung cấp oxy và dưỡng chất liên tục đến vị trí mô đang tái tạo.

Bổ sung đủ nước và chất xơ phòng ngừa táo bón sau mổ

Táo bón là biến chứng thường gặp ở người bệnh sau phẫu thuật, bắt nguồn từ tác dụng phụ của thuốc giảm đau nhóm opioid, việc ít vận động cùng phản xạ sợ đau khi rặn. Tình trạng rặn mạnh khi đại tiện có thể làm tăng áp lực ổ bụng, gây căng đau hoặc thậm chí bục chỉ khâu vết mổ, đặc biệt sau các ca mổ vùng bụng hoặc tầng sinh môn.

Để giải quyết vấn đề này, người bệnh cần uống đủ nước ấm từng ngụm nhỏ rải rác trong ngày, bao gồm nước lọc, nước canh thanh đạm hoặc nước ép trái cây ít đường. Đồng thời, khẩu phần ăn cần tăng cường chất xơ hòa tan từ rau lang, khoai lang, bí đỏ, chuối chín và yến mạch. Chất xơ giúp làm mềm phân và kích thích nhu động đại tràng tự nhiên. Nếu người bệnh cảm thấy quá đầy bụng, việc vận động nhẹ nhàng tại giường hoặc đi lại chậm rãi theo hướng dẫn của điều dưỡng sẽ hỗ trợ đẩy hơi và thông tiện hiệu quả hơn.

Những thực phẩm và thói quen ăn uống cần tránh sau phẫu thuật

Người bệnh sau mổ nên tránh tiêu thụ các loại thực phẩm cay nóng, nhiều ớt tiêu, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và thức ăn chế biến sẵn chứa hàm lượng muối cao. Những thực phẩm này dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm chậm quá trình tiêu hóa và gia tăng cảm giác đầy hơi, khó chịu.

Bên cạnh đó, các thức uống có ga, nước ngọt nhiều đường, cà phê, rượu bia và đồ uống có cồn cần tuyệt đối kiêng cữ vì chúng có thể tương tác bất lợi với thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước của cơ thể. Tránh ăn các món tái sống, gỏi hoặc đồ ăn chưa được nấu chín kỹ nhằm ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột, vốn đặc biệt nguy hiểm khi sức đề kháng của người bệnh đang suy giảm. Người bệnh cũng không nên ăn quá no trong một bữa mà nên chia nhỏ thành 5 đến 6 bữa trong ngày để giảm tải áp lực cho dạ dày.

Lưu ý an toàn

Lưu ý an toàn: Nhu cầu dinh dưỡng của người bệnh sau phẫu thuật chịu ảnh hưởng lớn từ loại phẫu thuật, vị trí can thiệp và các bệnh nền đi kèm như đái tháo đường, suy thận, tim mạch hay bệnh lý tiêu hóa. Mọi thay đổi về thời điểm bắt đầu ăn lại, loại thực phẩm dung nạp hoặc việc dùng thực phẩm bổ sung dạng viên uống đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ ngoại khoa và chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian truyền miệng để đắp lên vết mổ hoặc uống khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế phụ trách.

Tóm tắt

Một chế độ dinh dưỡng hợp lý, khoa học và được cá thể hóa là nền tảng vững chắc giúp người bệnh sau phẫu thuật nhanh chóng hồi phục thể lực, liền sẹo tốt và phòng ngừa biến chứng. Gia đình và người bệnh cần kiên trì theo dõi mức độ dung nạp thực phẩm, phối hợp chặt chẽ với đội ngũ y bác sĩ điều trị để điều chỉnh thực đơn phù hợp theo từng giai đoạn lành thương.