Lượng máu đủ để lây nhiễm HIV là bao nhiêu và HIV dễ lây không?

Lượng máu đủ để lây nhiễm HIV là gì?

HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, tấn công trực tiếp vào các tế bào lympho T CD4 của hệ thống phòng vệ cơ thể. Máu là một trong những dịch sinh học có nồng độ virus cao nhất ở người chưa được điều trị, do đó đường máu luôn được xem là con đường lây truyền trực tiếp và hiệu quả của HIV. Tuy nhiên, để một người bị lây nhiễm, virus cần vượt qua hàng rào biểu mô nguyên vẹn và tiếp cận được các tế bào miễn dịch đích bên trong cơ thể với một số lượng hạt virus đủ lớn. Virus không thể tự xâm nhập qua lớp da lành lặn không có thương tổn.

Lượng máu bao nhiêu có thể làm lây nhiễm HIV

Trên thực tế y khoa, không có một con số mililit cố định để làm mốc chắc chắn gây nhiễm. Để quá trình lây truyền HIV diễn ra, lượng máu tiếp xúc phải chứa đủ số lượng hạt virus còn hoạt lực sinh học và xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn qua vết thương hở sâu, kim đâm thấu hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Một giọt máu nhìn thấy bằng mắt thường từ người có tải lượng virus rất cao hoàn toàn có thể mang đủ số lượng virus gây phơi nhiễm nếu đi thẳng vào dòng máu qua vết kim tiêm rỗng. Ngược lại, những vệt máu quá nhỏ mắt thường khó thấy, máu đã khô ngoài môi trường nhiều giờ hoặc tiếp xúc qua bề mặt da lành lặn thì nguy cơ lây truyền thực tế là vô cùng thấp. Do đó, mức độ rủi ro luôn là sự kết hợp giữa thể tích máu, nồng độ virus trong mẫu máu đó và tính chất tổn thương tiếp xúc.

Khả năng lây truyền của HIV trong thực tế

So với nhiều loại virus lây qua đường máu khác như virus viêm gan B hay virus viêm gan C, HIV là loại virus có vỏ bọc tương đối mong manh và kém bền vững ngoài cơ thể. Virus HIV không lây truyền qua các tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm hôn, dùng chung bát đũa, ho, hắt hơi hoặc qua vết muỗi đốt.

Khả năng lây lan của HIV chỉ thực sự đáng kể qua ba con đường xác định gồm quan hệ tình dục không an toàn, truyền máu hoặc dùng chung bơm kim tiêm và lây truyền từ mẹ sang con. Trong các sự cố rủi ro nghề nghiệp hoặc sinh hoạt thường ngày, nguy cơ từ một lần bị kim tiêm đâm xuyên da chứa máu người nhiễm HIV ước tính trung bình dưới một phần trăm. Mặc dù virus không quá dễ lây trong đời sống sinh hoạt, sự thận trọng vẫn luôn cần thiết vì một khi đã nhiễm, HIV sẽ tồn tại lâu dài trong cơ thể nếu không được can thiệp y tế.

Các yếu tố quyết định nguy cơ khi tiếp xúc với máu

Mức độ nguy hiểm của một tình huống phơi nhiễm máu phụ thuộc trực tiếp vào nồng độ hạt virus trong máu của người nguồn. Người nhiễm HIV chưa từng điều trị hoặc đang trong giai đoạn nhiễm cấp tính thường có tải lượng virus trong máu rất cao, làm tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm ngay cả với một lượng máu nhỏ.

Ngược lại, người bệnh đang tuân thủ điều trị thuốc kháng virus ARV và đạt mức tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện sẽ có nguy cơ lây truyền giảm xuống cực kỳ thấp. Ngoài ra, dụng cụ gây thương tích cũng ảnh hưởng lớn đến nguy cơ: kim tiêm nòng rỗng chứa máu tươi đọng bên trong có mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều so với kim khâu đặc hoặc các vật sắc nhọn chỉ dính một vệt máu mỏng trên bề mặt. Môi trường xung quanh như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng mặt trời cũng làm giảm nhanh khả năng sống sót của virus khi máu rời khỏi cơ thể.

Quy trình xử trí tức thì khi nghi ngờ phơi nhiễm máu

Khi không may bị kim tiêm đâm hoặc máu nghi ngờ bắn vào người, việc xử trí đúng cách tại chỗ có ý nghĩa quyết định. Nếu bị vật nhọn đâm, cần bình tĩnh để máu chảy tự nhiên dưới vòi nước sạch hoặc rửa bằng xà phòng nhẹ, tuyệt đối không bóp nặn mạnh làm tổn thương mô rộng thêm khiến virus dễ xâm nhập sâu hơn.

Nếu máu bắn vào mắt hoặc niêm mạc miệng, hãy dùng nước muối sinh lý hoặc nước sạch xối rửa liên tục trong ít nhất mười phút. Sau bước sơ cứu ban đầu, người gặp sự cố cần đến ngay cơ sở y tế, trung tâm kiểm soát bệnh tật hoặc bệnh viện bệnh nhiệt đới để được bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm. Việc dùng thuốc dự phòng sau phơi nhiễm PEP cần được tiến hành càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất trong 24 giờ đầu và bắt buộc trước 72 giờ kể từ thời điểm tiếp xúc để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc đánh giá nguy cơ trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Mọi trường hợp nghi ngờ tiếp xúc với máu có nguy cơ cần đến cơ sở y tế gần nhất trước 72 giờ để được tư vấn điều trị dự phòng phơi nhiễm kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu đúng về đường lây truyền và lượng máu có nguy cơ giúp giảm bớt nỗi sợ vô cớ nhưng không chủ quan trước các tình huống rủi ro thực sự. Khi xảy ra phơi nhiễm, việc chủ động xử trí vết thương và đến cơ sở y tế trong thời gian vàng 72 giờ là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất.