Lưỡi tím là bệnh gì và một số bệnh lý liên quan đến lưỡi

Lưỡi tím là gì?

Lưỡi tím là tình trạng bề mặt hoặc các vùng niêm mạc của lưỡi đổi từ sắc hồng tự nhiên sang sắc tím sẫm, xanh tím hoặc đỏ tía bầm. Màu sắc của lưỡi được quyết định bởi mạng lưới mao mạch phong phú nằm ngay dưới lớp biểu mô mỏng. Khi lưu lượng máu nuôi dưỡng lưỡi bị suy giảm, máu chứa ít oxy hoặc dòng chảy tuần hoàn bị ứ đọng, màu sắc của hemoglobin khử sẽ làm cho niêm mạc lưỡi chuyển màu thẫm lại.

Hiện tượng này có thể xảy ra tạm thời do tác động cơ học như ăn uống đồ có phẩm màu đậm, chấn thương dập mô tạo khối máu tụ. Tuy nhiên, nếu màu tím xuất hiện liên tục trên toàn bộ mặt lưỡi, đây là một biểu hiện lâm sàng quan trọng cảnh báo tình trạng tím tái trung ương hoặc rối loạn mạch máu toàn thân cần được nhân viên y tế chẩn đoán chuyên sâu.

Nguyên nhân lưỡi tím do suy giảm oxy máu và rối loạn tuần hoàn

Tình trạng lưỡi tím thường liên quan trực tiếp đến hiện tượng tím tái trung ương do nồng độ oxy trong máu động mạch sụt giảm nghiêm trọng. Khi hemoglobin trong máu không gắn đủ oxy, các mô giàu mạch máu như niêm mạc miệng và lưỡi sẽ mất đi sắc hồng tươi tự nhiên và chuyển sang màu tím hoặc xanh tím thẫm.

Các bệnh lý tim mạch như tim bẩm sinh có luồng thông phải – trái, suy tim sung huyết hoặc suy giảm chức năng bơm máu của thất trái thường gây ứ trệ tuần hoàn ngoại vi. Bên cạnh đó, các bệnh lý đường hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản nặng, thuyên tắc mạch phổi hay xơ phổi cũng làm giảm trao đổi khí tại phế nang. Những vấn đề này khiến lượng oxy nuôi dưỡng mô bị sụt giảm rõ rệt, thể hiện qua sự đổi màu bất thường ở bề mặt lưỡi và các vùng niêm mạc lân cận.

Các tổn thương tại chỗ và bệnh lý răng hàm mặt liên quan

Bên cạnh các nguyên nhân toàn thân từ tim và phổi, tình trạng lưỡi tím còn có thể xuất phát từ những tổn thương khu trú hoặc bệnh lý tại chỗ của khoang miệng. Tình trạng chấn thương vùng miệng do cắn phải lưỡi, va chạm mạnh hoặc can thiệp nha khoa có thể tạo thành các khối máu tụ dưới niêm mạc, khiến một vùng lưỡi chuyển sang màu bầm tím và gây đau nhức.

Một nguyên nhân khác là hiện tượng giãn tĩnh mạch dưới lưỡi thường gặp ở người cao tuổi, biểu hiện dưới dạng các đường gân hoặc búi mạch nổi ngoằn ngoèo có màu tím đậm ở mặt dưới lưỡi. Ngoài ra, các khối u mạch máu lành tính, tình trạng nhiễm nấm mạn tính kèm teo gai niêm mạc, hay phản ứng viêm lưỡi mạn tính do thiếu hụt vitamin B2, vitamin B12 cũng có thể làm biến đổi màu sắc mô lưỡi, đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt thăm khám cẩn thận để phân biệt.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm và thời điểm cần đến cơ sở y tế

Người bệnh cần đặc biệt chú ý đến tốc độ xuất hiện và các biểu hiện đi kèm khi phát hiện màu sắc lưỡi thay đổi. Nếu lưỡi đột ngột chuyển màu tím tái kèm theo cảm giác khó thở dữ dội, thở gấp, đau tức ngực, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc ngất xỉu, đây là dấu hiệu của một đợt suy hô hấp cấp hoặc biến cố tim mạch khẩn cấp cần được gọi cấp cứu ngay lập tức.

Trong trường hợp lưỡi tím kéo dài nhiều ngày không hồi phục, xuất hiện cùng tình trạng môi tím, đầu ngón tay dùi trống, ho kéo dài, mệt mỏi mạn tính hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên chủ động sắp xếp thời gian đến khám tại các bệnh viện có chuyên khoa hô hấp, tim mạch hoặc nội tiết. Việc thăm khám sớm giúp các bác sĩ đo độ bão hòa oxy máu mao mạch, siêu âm tim và làm các xét nghiệm cần thiết nhằm ngăn chặn biến chứng nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá lâm sàng hoặc điều trị y tế trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giãn mạch, thuốc trợ tim hay áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng để chữa lưỡi tím khi chưa rõ nguyên nhân. Khi có triệu chứng bất thường, việc đến bệnh viện để kiểm tra là giải pháp an toàn nhất.

Tóm tắt

Tình trạng lưỡi chuyển sang màu tím không nên xem nhẹ vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang thiếu oxy hoặc gặp rối loạn tuần hoàn nghiêm trọng. Người dân cần chủ động đến các cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán chính xác căn nguyên và có kế hoạch chăm sóc thích hợp, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà khi chưa có kết luận của bác sĩ chuyên khoa.