Loét do tì đè ở người nằm lâu: Nguyên nhân, giai đoạn và cách phòng ngừa

Loét do tì đè là gì?

Loét do tì đè hình thành khi áp lực tác động liên tục lên da vượt quá áp lực mao mạch bình thường, làm gián đoạn dòng máu nuôi dưỡng tế bào. Sự thiếu hụt oxy và dưỡng chất kéo dài khiến mô tế bào bị thiếu máu cục bộ, dần hoại tử và tạo thành vết tổn thương hở. Các vùng xương nhô ra như gót chân, xương cùng, hông, khuỷu tay và bả vai là những vị trí dễ bị tổn thương nhất.

Bên cạnh lực nén trực tiếp, hai yếu tố cơ học khác là lực ma sát khi di chuyển người bệnh và lực xé khi cơ thể bị trượt trên bề mặt đệm cũng đóng góp đáng kể vào việc làm rách các mạch máu nhỏ dưới da. Việc duy trì làn da khô ráo, sạch sẽ và giải phóng áp lực định kỳ là cơ sở nền tảng trong toàn bộ quá trình dự phòng cũng như hỗ trợ phục hồi vết loét.

Các giai đoạn phát triển của tổn thương loét do tì đè

Tổn thương loét do tì đè thường tiến triển qua bốn giai đoạn chính tùy thuộc vào độ sâu của vùng mô bị hoại tử. Ở giai đoạn đầu, vùng da chịu áp lực xuất hiện khoảng đỏ dai dẳng, không tái màu khi ấn vào, bề mặt da vẫn còn nguyên vẹn nhưng có thể thấy nóng hoặc đau nhẹ. Đến giai đoạn hai, tổn thương bắt đầu mất một phần bề mặt da, biểu hiện dưới dạng vết loét nông, đáy vết thương màu hồng hoặc xuất hiện các nốt phồng rộp chứa dịch.

Khi tiến sang giai đoạn ba, vết loét ăn sâu qua lớp da vào mô dưới da, tạo thành hố loét rõ rệt nhưng chưa chạm tới lớp cơ hay xương. Giai đoạn bốn là mức độ nghiêm trọng nhất, tổn thương lan rộng và mất mô toàn bộ, để lộ rõ lớp cơ, gân hoặc xương bên dưới, thường đi kèm với các ngách ngầm và dịch tiết có mùi hôi. Việc xác định đúng giai đoạn tổn thương là điều kiện quan trọng để bác sĩ lập kế hoạch xử trí y tế thích hợp.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện tổn thương da

Nguy cơ bị loét do tì đè gia tăng đáng kể ở những đối tượng bị hạn chế khả năng tự xoay trở tư thế, bao gồm bệnh nhân liệt, người cao tuổi sa sút trí tuệ, hoặc người đang hồi sức tích cực sau phẫu thuật lớn. Khi người bệnh nằm cố định ở một tư thế quá lâu, dòng máu tuần hoàn đến các vị trí tì đè bị cản trở liên tục, khiến mô mềm nhanh chóng bị tổn thương.

Ngoài ra, tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu hụt đại thể và vi chất làm giảm khả năng tái tạo tế bào và phục hồi vết thương của cơ thể. Độ ẩm gia tăng từ mồ hôi, nước tiểu hoặc phân do rối loạn cơ vòng cũng khiến da bị mẩn ngứa, mềm nhũn và dễ bị rách khi có ma sát. Những bệnh lý nền đi kèm như đái tháo đường, bệnh động mạch ngoại biên hay suy tim cũng làm giảm lưu lượng máu ngoại vi, khiến nguy cơ hoại tử da tăng cao.

Nguyên tắc giải phóng áp lực và thay đổi tư thế cho người bệnh

Kỹ thuật thay đổi tư thế thường xuyên là biện pháp quan trọng nhất để phục hồi lưu thông máu tại các vùng da chịu áp lực. Đối với người bệnh nằm giường, gia đình hoặc người chăm sóc nên hỗ trợ thay đổi tư thế ít nhất mỗi hai giờ một lần, luân phiên giữa các tư thế nằm ngửa, nghiêng trái và nghiêng phải. Đối với người ngồi xe lăn, thời gian cần điều chỉnh tư thế là mỗi 15 đến 30 phút.

Khi nghiêng người bệnh, nên dùng thêm các loại gối mềm, gối chêm hình tam giác hoặc chăn cuộn để kê lót giữa hai gối, dưới mắt cá chân và sau lưng, tránh để các vùng xương va chạm trực tiếp vào nhau. Việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ chuyên dụng như đệm hơi xả khí tự động, đệm nước hoặc đệm cao su phân tán lực cũng giúp giảm thiểu đáng kể áp lực nén lên các điểm tì đè.

Vệ sinh da và chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi mô

Chăm sóc da hàng ngày đòi hỏi sự tỉ mỉ để giữ cho bề mặt da luôn sạch sẽ và có độ ẩm tự nhiên thích hợp. Nên lau rửa nhẹ nhàng làn da bằng nước ấm và dung dịch làm sạch dịu nhẹ, tránh chà xát mạnh gây trầy xước. Sau khi làm sạch, cần lau khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm và có thể sử dụng các loại kem dưỡng bảo vệ da chống lại độ ẩm thừa từ chất thải cơ thể.

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò thiết yếu trong việc thúc đẩy quá trình lành vết thương và tái tạo tổ chức hạt. Bữa ăn của người bệnh cần được cung cấp đủ năng lượng, giàu protein từ thịt, cá, trứng, sữa và các loại hạt để nguyên liệu tổng hợp collagen. Bổ sung đầy đủ nước cùng các vitamin như vitamin C, vitamin A, và khoáng chất kẽm sẽ hỗ trợ hệ miễn dịch kháng khuẩn và tăng tốc độ liền sẹo.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y học tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán chuyên khoa hay chỉ định điều trị y tế. Khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu loét da, gia đình không tự ý rắc các loại thuốc bột, đắp lá cây hay sử dụng dung dịch sát khuẩn mạnh lên vết thương mà chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Quá trình xử trí vết loét sâu, cắt lọc mô hoại tử hoặc dùng thuốc kháng sinh phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và trực tiếp theo dõi dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của từng người bệnh.

Tóm tắt

Loét do tì đè là một biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được can thiệp sớm và chăm sóc đúng phương pháp. Sự kết hợp giữa việc xoay trở tư thế định kỳ, duy trì vệ sinh da ráo sạch và đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ sẽ giúp bảo vệ làn da người bệnh hiệu quả. Khi tổn thương tiến triển hoặc có dấu hiệu bất thường, việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm là yếu tố quyết định để ngăn ngừa rủi ro nguy hiểm.