Loét Buruli: Nguyên nhân, biểu hiện lâm sàng và phương pháp phòng ngừa

Loét Buruli là gì?

Loét Buruli được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm các bệnh nhiệt đới bị bỏ quên, xuất hiện phổ biến ở các vùng khí hậu nóng ẩm, đặc biệt là khu vực ven sông suối hoặc đầm lầy. Tác nhân gây bệnh là Mycobacterium ulcerans, một loại vi khuẩn cùng họ với trực khuẩn gây bệnh lao và bệnh phong. Khác với các tình trạng nhiễm khuẩn da thông thường, tổn thương do loét Buruli thường bắt đầu một cách thầm lặng, không gây sốt và ban đầu ít đau đớn, khiến người bệnh dễ chủ quan.

Khi vi khuẩn xâm nhập vào da qua các vết xước hoặc vết cắn vi mô, độc tố của chúng sẽ gây hoại tử tế bào mỡ và mô liên kết dưới da. Nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng phác đồ y khoa, tổn thương có thể lan rộng thành các vết loét diện rộng, ăn sâu vào cơ, xương và gây biến dạng chi thể.

Tác nhân gây bệnh loét Buruli và yếu tố nguy cơ lây nhiễm

Tác nhân trực tiếp gây ra loét Buruli là trực khuẩn Mycobacterium ulcerans. Vi khuẩn này tồn tại trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là trong nước đọng, bùn đất ẩm ướt và các hệ sinh thái thủy sinh nhiệt đới. Hiện nay, con đường lây nhiễm chính xác vẫn đang được các nhà nghiên cứu tiếp tục làm rõ, nhưng nhiều bằng chứng chỉ ra rằng vi khuẩn có thể thâm nhập vào cơ thể thông qua các tổn thương nhỏ trên da như trầy xước, vết côn trùng cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn chứa mầm bệnh.

Những người sống hoặc làm việc tại các vùng đầm lầy, nông dân làm đồng, người thường xuyên tiếp xúc với nguồn nước tự nhiên chưa qua xử lý có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Bệnh không lây truyền dễ dàng từ người sang người, do đó yếu tố tiếp xúc môi trường sống đóng vai trò quyết định trong việc phát sinh ca bệnh.

Các dạng biểu hiện lâm sàng của loét Buruli trên da

Tổn thương da trong loét Buruli tiến triển qua hai giai đoạn chính là giai đoạn chưa loét và giai đoạn loét. Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể xuất hiện dưới dạng một nốt sần nhỏ dưới da, không đau, không sưng đỏ rõ rệt nên thường bị lầm tưởng với vết côn trùng cắn. Một số trường hợp khác biểu hiện dưới dạng mảng cứng ngắt hoặc vùng phù nề lan rộng trên một chi thể.

Sau một thời gian, vùng da tổn thương bắt đầu hoại tử trung tâm và vỡ ra tạo thành vết loét hoại tử có bờ nham nhở, đáy vết loét tiết dịch kèm theo hoại tử mỡ màu trắng đục. Đặc điểm đáng chú ý là vết loét thường ít đau do độc tố vi khuẩn làm tổn thương các dây thần kinh cảm giác ngoại vi. Tuy nhiên, vết loét có thể lan rộng rất nhanh nếu hệ miễn dịch suy yếu hoặc không có can thiệp y tế.

Chẩn đoán và nguyên tắc điều trị loét Buruli theo hướng dẫn y khoa

Chẩn đoán loét Buruli dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu. Bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc bệnh truyền nhiễm sẽ lấy mẫu bệnh phẩm tại vết loét để thực hiện xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase PCR nhằm phát hiện ADN của Mycobacterium ulcerans. Ngoài ra, soi kính hiển vi tìm trực khuẩn kháng axit hoặc nuôi cấy vi khuẩn cũng có thể được thực hiện để xác định chính xác tác nhân.

Về điều trị, phác đồ y khoa hiện đại ưu tiên sử dụng phối hợp các loại kháng sinh đường uống theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa trong thời gian từ 8 tuần trở lên. Trong những trường hợp vết loét quá rộng hoặc có hoại tử sâu, bác sĩ có thể phối hợp điều trị ngoại khoa như phẫu thuật cắt lọc mô hoại tử, ghép da và tập vật lý trị liệu để khôi phục chức năng vận động cho chi thể.

Biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn loét Buruli tại cộng đồng

Hiện tại chưa có vắc xin đặc hiệu riêng biệt dành cho bệnh loét Buruli, do đó việc phòng ngừa dựa chủ yếu vào các biện pháp kiểm soát tiếp xúc môi trường và bảo vệ bề mặt da. Người dân sống hoặc di chuyển đến các khu vực có nguy cơ cao nên chú ý trang bị quần áo bảo hộ lao động dài tay, đi boots cao su khi làm việc dưới đầm lầy hoặc nguồn nước đọng.

Khi có các vết trầy xước, vết thương hở hoặc vết rách da nhỏ, cần rửa sạch lập tức bằng nước sạch và dung dịch sát trùng y tế thích hợp, sau đó băng che cẩn thận. Việc giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn không rõ nguồn gốc và đi khám y tế ngay khi xuất hiện các nốt sần bất thường trên da sẽ giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, hạn chế tối đa các biến chứng nặng.

Lưu ý an toàn

Loét Buruli là bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm đòi hỏi điều trị chuyên khoa bằng các phác đồ kháng sinh đặc hiệu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, không đắp lá cây, thuốc nam hay tự rắc bột thuốc lên vết loét vì có thể gây nhiễm trùng bối nhiễm nặng nề và làm tổn thương lan rộng hơn. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Loét Buruli tuy là bệnh truyền nhiễm tiến triển thầm lặng nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện và điều trị y khoa sớm. Việc chủ động bảo vệ da khi tiếp xúc với môi trường nguy cơ và đi khám ngay tại các cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường trên da là chìa khóa để phòng tránh biến chứng di chứng vận động lâu dài.