Loạn thị có giảm độ được không và các phương pháp kiểm soát thị lực
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Loạn thị là một tật khúc xạ mắt rất phổ biến, xảy ra khi giác mạc hoặc thể thủy tinh có độ cong không đồng đều ở các kinh tuyến, khiến các tia sáng đi vào mắt không hội tụ tại một điểm duy nhất trên võng mạc. Tình trạng này dẫn đến hình ảnh nhìn thấy bị mờ nhòe, méo mó hoặc bóng đôi ở mọi khoảng cách quan sát.
Về câu hỏi loạn thị có giảm độ được không, các chuyên gia nhãn khoa khẳng định rằng loạn thị thực thể không thể tự giảm hay tự khỏi nếu không có can thiệp y khoa. Các phương pháp dân gian như bấm huyệt, xoa bóp hoặc các bài tập nhìn xa chỉ có tác dụng thư giãn cơ thể mi, giảm triệu chứng mỏi mắt và khô mắt chứ không làm thay đổi được hình dạng giải phẫu của giác mạc.
Dù vậy, người mắc tật loạn thị hoàn toàn có thể phục hồi thị lực sắc nét và sinh hoạt bình thường nhờ các biện pháp chỉnh quang như đeo kính có gọng, kính áp tròng chuyên dụng hoặc phẫu thuật khúc xạ khi đủ điều kiện. Việc thăm khám định kỳ tại chuyên khoa mắt đóng vai trò quyết định trong việc theo dõi độ khúc xạ và phát hiện sớm các bất thường tại giác mạc.
Loạn thị có giảm độ được không là gì?
Loạn thị là hiện tượng quang học bất thường của nhãn cầu, trong đó bề mặt giác mạc hoặc bề mặt thể thủy tinh mất đi độ cong hình cầu hoàn hảo và chuyển sang dạng hình bầu dục tương tự như mặt bên quả bóng bầu dục. Khi ánh sáng truyền qua hệ thống quang học không đều này, tia sáng bị khúc xạ thành nhiều tiêu điểm khác nhau, có thể nằm trước hoặc sau võng mạc thay vì hội tụ chuẩn xác tại hoàng điểm. Người mắc tật loạn thị thường xuyên phải đối mặt với tình trạng nhìn mờ ở cả cự ly gần lẫn cự ly xa, nhìn vật thể bị nhòe viền, biến dạng hình học, kèm theo hiện tượng mỏi mắt, nhức đầu và nheo mắt liên tục để cố gắng điều tiết. Tật khúc xạ này có thể xuất hiện đơn độc hoặc kết hợp cùng với cận thị hay viễn thị. Phần lớn các trường hợp loạn thị là bẩm sinh và có xu hướng ổn định theo thời gian, tuy nhiên một số trường hợp có thể thay đổi do chấn thương mắt, sau phẫu thuật nhãn khoa hoặc do các bệnh lý thoái hóa giác mạc.
Khả năng tự giảm độ của tật loạn thị theo cơ chế giải phẫu
Xét về mặt cấu trúc nhãn khoa, độ loạn thị được quyết định bởi hình thái hình học của giác mạc và độ cong của thể thủy tinh. Đây là những cấu trúc giải phẫu cố định ở người trưởng thành, do đó độ loạn thị thực thể không thể tự giảm đi theo thời gian, cũng như không thể tiêu biến nhờ các bài tập luyện mắt hay chế độ dinh dưỡng bổ sung. Ở trẻ nhỏ trong giai đoạn từ sơ sinh đến khoảng ba tuổi, mắt có thể diễn ra quá trình chính thị hóa, khi đó nhãn cầu phát triển hoàn thiện và một số trường hợp loạn thị sinh lý nhẹ có thể giảm bớt đôi chút. Tuy nhiên, khi nhãn cầu đã phát triển ổn định, độ loạn thị thường giữ nguyên hoặc chỉ dao động rất nhỏ. Nếu người bệnh nhận thấy độ loạn thị tăng nhanh bất thường, đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên, đó không phải là tiến triển khúc xạ thông thường mà có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh giác mạc chóp hoặc các biến dạng giác mạc thứ phát cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra bằng bản đồ giác mạc chuyên sâu.
Các phương pháp chỉnh quang hỗ trợ cải thiện thị lực cho người loạn thị
Để khắc phục tình trạng nhìn mờ và nhòe hình do tật loạn thị gây ra, chỉnh quang là giải pháp cơ bản, an toàn và phổ biến nhất hiện nay. Người bệnh có thể sử dụng kính gọng lắp tròng trụ, có cơ chế bù trừ sự chênh lệch khúc xạ giữa các kinh tuyến để đưa hình ảnh hội tụ chuẩn xác về một điểm trên võng mạc. Bên cạnh kính gọng, kính áp tròng mềm toric là lựa chọn tối ưu cho những người có lối sống năng động, yêu cầu độ ổn định trục quang học cao khi chớp mắt. Đối với những trường hợp loạn thị độ cao hoặc loạn thị không đều do sẹo giác mạc, kính áp tròng cứng thấm khí hoặc kính củng mạc mang lại chất lượng thị giác vượt trội nhờ khả năng tạo ra một bề mặt quang học nhân tạo trơn láng. Ngoài ra, phương pháp Ortho-K sử dụng kính áp tròng cứng định hình giác mạc ban đêm giúp người bệnh có thị lực tạm thời rõ ràng vào ban ngày mà không cần đeo kính, rất phù hợp với trẻ em đang trong độ tuổi kiểm soát tiến triển tật khúc xạ.
Phẫu thuật khúc xạ can thiệp điều chỉnh tật loạn thị
Phẫu thuật khúc xạ là phương pháp can thiệp trực tiếp vào cấu trúc nhãn cầu nhằm điều chỉnh hoặc giải phóng sự phụ thuộc vào kính gọng cho người mắc tật loạn thị. Các kỹ thuật phẫu thuật laser hiện đại như Femto-LASIK, ReLEx SMILE hay PRK sử dụng tia laser năng lượng cao để tái tạo độ cong bề mặt giác mạc, giúp các trục khúc xạ đồng đều và ánh sáng hội tụ chính xác trên võng mạc. Đối với những bệnh nhân có độ loạn thị cao kèm cận thị nặng hoặc có giác mạc mỏng không đáp ứng tiêu chuẩn mổ laser, kỹ thuật đặt thấu kính nội nhãn Phakic ICL Toric là một giải pháp thay thế hiệu quả, bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc tự nhiên của giác mạc. Tuy nhiên, để thực hiện phẫu thuật khúc xạ, người bệnh bắt buộc phải từ đủ 18 tuổi trở lên, độ khúc xạ đã ổn định liên tục trong ít nhất một năm, không mắc các bệnh lý viêm nhiễm bán phần trước mắt và vượt qua quy trình kiểm tra bản đồ giác mạc khắt khe.
Chăm sóc mắt khoa học để hạn chế mệt mỏi thị giác và bảo vệ giác mạc
Bên cạnh việc can thiệp bằng dụng cụ quang học hay phẫu thuật, thiết lập thói quen sinh hoạt và chăm sóc mắt khoa học đóng vai trò thiết yếu giúp mắt thư giãn và phòng ngừa tổn thương giác mạc. Người bị loạn thị rất dễ bị mỏi mắt và đau đầu do cơ mi phải liên tục điều tiết để bù trừ hình ảnh méo mó. Việc áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với máy tính, tức là cứ sau 20 phút nhìn màn hình thì nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng 20 giây, giúp giảm thiểu căng thẳng thị giác đáng kể. Đồng thời, không gian làm việc cần đảm bảo đủ ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng nhân tạo phân bố đồng đều, tránh nhìn màn hình thiết bị điện tử trong bóng tối. Một lưu ý đặc biệt quan trọng là tuyệt đối không dụi mắt mạnh tay, bởi hành động ma sát liên tục lên nhãn cầu có thể làm xước biểu mô giác mạc, làm yếu liên kết sợi collagen và làm tăng nguy cơ biến dạng giác mạc tiến triển, khiến độ loạn thị trở nên phức tạp hơn.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho quy trình thăm khám chuyên sâu của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kính mắt trôi nổi, không làm theo các hướng dẫn bấm huyệt hay bài tập giảm độ loạn thị truyền miệng chưa được kiểm chứng y học. Mọi quyết định thay đổi kính, sử dụng kính áp tròng hay can thiệp phẫu thuật khúc xạ đều cần được bác sĩ chuyên khoa mắt đo thị lực, chụp bản đồ giác mạc và tư vấn trực tiếp dựa trên cấu trúc sinh học riêng biệt của từng cá nhân.
Tóm tắt
Tóm lại, loạn thị không thể tự giảm độ bằng các bài tập luyện hay thói quen sinh hoạt thông thường do bản chất cấu trúc quang học của nhãn cầu. Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể đạt được thị lực tối ưu nhờ các giải pháp chỉnh quang phù hợp và phẫu thuật hiện đại. Việc duy trì thói quen khám mắt định kỳ và chăm sóc giác mạc đúng cách chính là chìa khóa bảo vệ đôi mắt sáng khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tập nhìn xa và xoa bóp mắt có giúp làm giảm độ loạn thị không?
Các bài tập nhìn xa và xoa bóp mắt chỉ có tác dụng tăng cường lưu thông máu, giúp cơ thể mi thư giãn và giảm bớt mỏi mắt sau thời gian làm việc căng thẳng. Những biện pháp này không thể thay đổi được độ cong giải phẫu của giác mạc nên hoàn toàn không thể làm giảm độ loạn thị.
Trẻ em bị loạn thị có khả năng tự khỏi khi lớn lên không?
Ở trẻ dưới ba tuổi, mắt có thể tự điều chỉnh nhẹ trong quá trình hoàn thiện cấu trúc nhãn cầu. Tuy nhiên, sau giai đoạn này, tật loạn thị hầu như không tự biến mất. Trẻ cần được thăm khám định kỳ và đeo kính chỉnh quang đúng số để phòng ngừa biến chứng nhược thị.
Thói quen dụi mắt có làm tăng độ loạn thị hay không?
Thói quen dụi mắt thường xuyên với lực mạnh có thể làm suy yếu cấu trúc sợi collagen của giác mạc, dẫn đến biến dạng bề mặt giác mạc và làm gia tăng độ loạn thị. Trong một số trường hợp, dụi mắt kéo dài còn là yếu tố thúc đẩy bệnh lý giác mạc chóp tiến triển.
Người bị loạn thị có bắt buộc phải đeo kính thường xuyên không?
Nếu độ loạn thị từ 1.00 diop trở lên hoặc gây mỏi mắt, nhức đầu, nhìn mờ nhòe thì nên đeo kính thường xuyên để mắt không phải điều tiết quá mức. Với mức độ loạn thị nhẹ không gây triệu chứng khó chịu, người bệnh có thể chỉ cần đeo kính khi đọc sách hay dùng máy tính.
Bao nhiêu tuổi thì có thể phẫu thuật điều trị loạn thị?
Độ tuổi phù hợp để phẫu thuật khúc xạ điều trị loạn thị là từ đủ 18 tuổi trở lên. Ở độ tuổi này, nhãn cầu đã hoàn thiện kích thước và độ khúc xạ cần ổn định liên tục ít nhất một năm trước thời điểm thực hiện thăm khám tiền phẫu.
