Loạn thị có di truyền không và cách chăm sóc thị lực cho cả gia đình

Loạn thị có di truyền không là gì?

Về mặt quang học, mắt người bình thường có bề mặt giác mạc và thể thủy tinh cong tròn đều, giúp ánh sáng hội tụ chính xác tại một điểm trên võng mạc để tạo hình ảnh sắc nét. Ở người mắc loạn thị, giác mạc hoặc thể thủy tinh có độ cong không đồng đều, dẹt hơn ở một trục tương tự bề mặt quả bóng bầu dục.

Sự chênh lệch độ cong giữa các kinh tuyến quang học làm cho các tia sáng đi vào mắt bị bẻ cong lệch hướng, hội tụ thành nhiều tiêu điểm khác nhau trước hoặc sau võng mạc. Hậu quả là hình ảnh thu nhận bị mờ nhòe, méo mó hoặc có bóng mờ ở mọi khoảng cách. Loạn thị là tật khúc xạ cấu trúc, có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với tật cận thị hay viễn thị.

Vai trò của yếu tố di truyền trong sự hình thành loạn thị

Yếu tố di truyền đóng vai trò nền tảng trong việc định hình cấu trúc nhãn cầu, đặc biệt là độ cong sinh học của giác mạc và thể thủy tinh. Nếu trong gia đình có cha hoặc mẹ bị loạn thị, nguy cơ con cái sinh ra mang đặc điểm giác mạc không đồng đều sẽ cao hơn đáng kể so với những người không có tiền sử gia đình. Khi cả hai bố mẹ cùng mắc tật khúc xạ, tỷ lệ này càng gia tăng rõ nét.

Nhiều trẻ nhỏ đã xuất hiện loạn thị bẩm sinh ngay từ khi mới chào đời. Mặc dù cấu trúc gen quy định hình dạng giác mạc ban đầu, mức độ loạn thị nhẹ hay nặng ở mỗi người vẫn có thể khác nhau tùy thuộc vào quá trình phát triển tự nhiên của mắt. Do đó, việc nắm rõ tiền sử gia đình là tiền đề quan trọng giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi tầm soát thị lực từ sớm.

Các nguyên nhân mắc phải gây loạn thị ngoài yếu tố di truyền

Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, bề mặt giác mạc có thể bị biến dạng và mất cân đối quang học do các tác nhân mắc phải trong sinh hoạt thường ngày. Thói quen dụi mắt mạnh và thường xuyên là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, hay gặp ở người bị dị ứng mắt mạn tính. Lực ma sát cơ học liên tục làm suy yếu các sợi collagen, khiến độ cong giác mạc dần thay đổi.

Ngoài ra, các tổn thương mắt do va đập, tai nạn sinh hoạt hoặc dị vật để lại sẹo trên giác mạc đều có thể gây loạn thị không đều. Các bệnh lý cấu trúc như thoái hóa giác mạc chóp khiến mô giác mạc mỏng dần và phình lồi hình nón. Bên cạnh đó, các cuộc phẫu thuật nhãn khoa như mổ đục thủy tinh thể hoặc ghép giác mạc cũng có thể để lại loạn thị thứ phát sau can thiệp.

Dấu hiệu nhận biết loạn thị và thời điểm cần đi khám mắt

Loạn thị thường phát triển âm thầm, do đó việc nhận biết sớm các biểu hiện suy giảm thị lực có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ mắt. Dấu hiệu đặc trưng nhất là nhìn mờ nhòe ở cả cự ly gần lẫn xa, nhìn các đường thẳng bị méo mó, hoặc xuất hiện bóng đôi quanh các ký tự chữ số. Người bị loạn thị thường có xu hướng nheo mắt hoặc nghiêng đầu để cố gắng nhìn rõ hơn.

Mắt phải liên tục điều tiết để bù trừ độ khúc xạ sẽ dẫn đến tình trạng mỏi mắt, khô rát và đau đầu âm ỉ sau khi đọc sách hoặc làm việc với màn hình máy tính. Đối với trẻ nhỏ, nếu thấy trẻ hay nheo mắt, xem tivi ở khoảng cách quá gần hoặc học hành kém tập trung, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được đo khám khúc xạ toàn diện.

Các phương pháp điều chỉnh và chăm sóc thị lực cho người bị loạn thị

Tùy vào độ tuổi, mức độ loạn thị và nhu cầu sinh hoạt, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ tư vấn phương án chỉnh quang thích hợp nhằm tối ưu hóa tầm nhìn. Phương pháp phổ biến, an toàn và dễ thực hiện nhất là đeo kính gọng với tròng kính hình trụ được mài theo đúng trục loạn. Kính gọng giúp bẻ cong tia sáng chuẩn xác để tiêu điểm hội tụ về đúng màng lưới võng mạc mà không xâm lấn.

Đối với người có nhu cầu thẩm mỹ hoặc độ loạn phức tạp, kính áp tròng mềm chuyên dụng cho loạn thị hoặc kính áp tròng cứng thấm khí là giải pháp thay thế hiệu quả. Ngoài ra, phương pháp định hình giác mạc ban đêm Ortho-K cũng được áp dụng cho một số đối tượng. Khi đủ 18 tuổi và độ khúc xạ đã ổn định, người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ nhãn khoa về các can thiệp phẫu thuật khúc xạ bằng laser.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa thường thức và không thay thế cho việc chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự ý cắt kính hoặc mua kính có sẵn mà không qua quy trình đo khám khúc xạ kỹ lưỡng tại cơ sở y tế chuyên khoa, vì đeo kính sai độ hoặc sai trục loạn có thể gây mỏi mắt, nhức đầu và làm tăng nguy cơ nhược thị ở trẻ nhỏ. Người bệnh cũng cần tránh thói quen dụi mắt bằng tay để bảo vệ cấu trúc giác mạc.

Tóm tắt

Tóm lại, loạn thị chịu ảnh hưởng lớn từ gen di truyền nhưng cũng có thể phát sinh do chấn thương và lối sống. Nhận diện sớm các dấu hiệu nhìn mờ và chủ động thăm khám định kỳ là cách tốt nhất để bảo tồn thị lực. Khi có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn phương pháp điều chỉnh an toàn.