Lỡ ăn sáng có xét nghiệm máu được không và cách xử trí phù hợp

Lỡ ăn sáng có xét nghiệm máu được không?

Xét nghiệm máu là phương pháp cận lâm sàng cơ bản giúp khảo sát số lượng tế bào, đánh giá chức năng các tạng như gan, thận và đo lường nồng độ các chất chuyển hóa trong cơ thể. Một số chỉ số sinh hóa đòi hỏi mẫu máu phải được lấy ở trạng thái chuyển hóa cơ bản, tức là sau một khoảng thời gian nhịn ăn qua đêm từ 8 đến 12 giờ.

Khi người bệnh nạp thức ăn, đường ruột sẽ hấp thu chất dinh dưỡng vào máu, kích thích các phản ứng nội tiết làm thay đổi tạm thời nhiều thành phần sinh hóa. Vì vậy, yêu cầu nhịn đói không áp dụng đồng loạt cho tất cả các loại xét nghiệm máu mà phụ thuộc vào từng thông số sinh học cần đo lường. Hiểu rõ nguyên lý này giúp người đi khám bớt hoang mang và chủ động phối hợp cùng nhân viên y tế.

Ảnh hưởng của thức ăn buổi sáng đến thành phần máu

Thức ăn sau khi vào ống tiêu hóa sẽ được phân cắt thành các phân tử dinh dưỡng như glucose, acid amin và acid béo rồi hấp thu trực tiếp vào hệ tuần hoàn. Quá trình này làm thay đổi tạm thời nồng độ sinh hóa trong huyết tương, đặc biệt là lượng đường và lipid máu.

Bên cạnh đó, việc cơ thể tăng cường tiết hormone insulin để chuyển hóa dinh dưỡng cũng làm xê dịch nồng độ một số chất điện giải và enzym. Nếu lấy máu vào thời điểm các phản ứng tiêu hóa đang diễn ra, mẫu huyết thanh có thể bị đục, gây nhiễu cho hệ thống máy phân tích tự động tại phòng xét nghiệm. Do đó, việc xác định rõ tình trạng ăn uống giúp tránh đưa ra chẩn đoán sai lệch về bệnh lý chuyển hóa.

Các chỉ định xét nghiệm máu bắt buộc phải nhịn đói

Xét nghiệm đường huyết lúc đói nhằm đánh giá khả năng bài tiết insulin và kiểm soát carbohydrate của cơ thể, đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn ít nhất 8 giờ. Khi lỡ dùng bữa sáng, chỉ số glucose máu tăng vọt sẽ dẫn tới đánh giá sai lệch về nguy cơ đái tháo đường.

Bộ mỡ máu bao gồm định lượng triglyceride, cholesterol toàn phần, HDL-C và LDL-C cũng yêu cầu nhịn ăn từ 10 đến 12 giờ. Sự xuất hiện của các hạt chylomicron từ chất béo trong bữa ăn sẽ làm tăng vọt lượng triglyceride tức thời. Ngoài ra, các xét nghiệm định lượng sắt huyết thanh hoặc nồng độ acid uric cũng rất nhạy cảm với thức ăn và dễ cho kết quả không phản ánh đúng thực tế bệnh lý.

Những xét nghiệm máu vẫn có thể thực hiện sau khi ăn

Không phải mọi kiểm tra huyết học đều bị ảnh hưởng bởi dinh dưỡng bữa sáng. Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi nhằm đếm số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu vẫn cho kết quả tin cậy vì thức ăn không làm thay đổi nhanh cấu trúc và số lượng tế bào máu trong thời gian ngắn.

Nhiều xét nghiệm miễn dịch, kháng thể, vi sinh như tầm soát virus viêm gan B, viêm gan C, HIV, xét nghiệm nhóm máu hệ ABO và Rh cũng không phụ thuộc vào bữa ăn. Các chỉ số đánh giá chức năng tuyến giáp như TSH, FT4 hay đo nồng độ hemoglobin A1c phản ánh đường huyết trung bình trong ba tháng qua đều có thể tiến hành bình thường dù người bệnh đã ăn sáng.

Cách xử trí đúng khi vô tình ăn sáng trước giờ lấy máu

Ngay khi đến cơ sở y tế, người bệnh cần chủ động thông báo với điều dưỡng hoặc bác sĩ chỉ định về việc mình đã dùng bữa sáng. Cần nêu rõ loại thực phẩm, khối lượng và thời điểm ăn uống cụ thể để nhân viên y tế đánh giá mức độ ảnh hưởng đến từng danh mục xét nghiệm.

Tùy vào mục đích khám bệnh, bác sĩ sẽ quyết định tách riêng những chỉ định không bị ảnh hưởng để lấy máu trước, giúp tiết kiệm thời gian đi lại cho người bệnh. Đối với các xét nghiệm đòi hỏi nhịn đói nghiêm ngặt, nhân viên y tế sẽ hướng dẫn hẹn lại lịch lấy máu vào buổi sáng hôm sau hoặc sau khoảng thời gian nhịn ăn cần thiết. Người bệnh tuyệt đối không giấu thông tin vì kết quả sai lệch có thể dẫn tới phác đồ điều trị không chính xác.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý quyết định tiếp tục lấy máu hay bỏ về khi lỡ ăn sáng. Không tự ý dùng thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc ức chế tiêu hóa để bù trừ cho bữa ăn. Việc giấu nhân viên y tế về việc đã ăn sáng có thể làm sai lệch kết quả chẩn đoán và dẫn đến hướng xử trí không phù hợp.

Tóm tắt

Việc lỡ ăn sáng trước khi xét nghiệm máu không đồng nghĩa buổi khám bị hủy bỏ hoàn toàn. Bệnh nhân nên chủ động thông báo loại thức ăn đã dùng để nhân viên y tế phân loại các chỉ định có thể làm ngay hoặc chuyển sang ngày khác nhằm đảm bảo an toàn và tính chuẩn xác của kết quả.