Liệu có tình trạng bong gân xương sườn hay không và cách hiểu đúng

Bong gân xương sườn là gì?

Thuật ngữ bong gân xương sườn trong đời sống thường được dùng để mô tả chấn thương tại hệ thống mô liên kết bao quanh khung xương sườn. Khung sườn của cơ thể người gồm 12 đôi xương sườn, có nhiệm vụ bảo vệ tim, phổi và các tạng quan trọng trong khoang ngực. Mỗi xương sườn đều có các điểm tiếp khớp linh hoạt với cột sống ở phía sau và xương ức ở phía trước. Tại các điểm tiếp giáp này, hệ thống dây chằng và sụn sườn đóng vai trò cố định, đồng thời cho phép lồng ngực giãn nở nhịp nhàng theo từng nhịp thở. Khi chịu tác động cơ học quá mức, các dây chằng khớp sườn có thể bị căng giãn hoặc rách sợi, gây ra hội chứng đau thành ngực cơ học. Tình trạng này không gây nguy hiểm tính mạng nếu chỉ khu trú ở phần mềm, nhưng đòi hỏi thời gian nghỉ ngơi để các sợi dây chằng hồi phục chức năng ổn định vốn có.

Bản chất giải phẫu của hiện tượng bong gân vùng sườn

Thuật ngữ bong gân trong y khoa dùng để chỉ tình trạng kéo giãn quá mức hoặc rách một phần dây chằng cố định khớp. Bản thân xương sườn là cấu trúc xương cứng nên không thể bị bong gân, mà chỉ có thể bị nứt hoặc gãy khi gặp lực tác động mạnh. Tuy nhiên, xương sườn kết nối với xương ức ở phía trước qua sụn sườn và gắn với cột sống ngực ở phía sau thông qua các diện khớp sườn đốt sống.

Hệ thống khớp này được giữ vững bởi mạng lưới dây chằng sườn ức, dây chằng sườn hoành và dây chằng sườn ngang. Khi lồng ngực phải chịu lực vặn xoắn đột ngột, chấn thương va đập hoặc áp lực hô hấp căng thẳng, chính các dây chằng này có thể bị tổn thương. Vì vậy, hiện tượng mà nhiều người quen gọi là bong gân xương sườn thực chất là chấn thương bong gân dây chằng khớp sườn. Tình trạng này gây cảm giác đau chói cục bộ tại thành ngực, tăng lên rõ rệt khi người bệnh hít thở sâu, ho, hắt hơi hoặc cử động thân mình.

Phân biệt tổn thương dây chằng sườn và căng cơ liên sườn

Trên thực tế lâm sàng, chấn thương dây chằng khớp sườn và căng cơ liên sườn thường có biểu hiện đau tương đối giống nhau, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn. Cơ liên sườn gồm các lớp cơ nằm xen kẽ giữa các cung sườn, chịu trách nhiệm nâng hạ lồng ngực trong quá trình hô hấp. Căng cơ liên sườn xảy ra khi các thớ cơ này bị co thắt, giãn căng hoặc rách vi thể do vận động quá tầm hoặc dùng lực ngực quá mức.

Trong khi đó, bong gân dây chằng khớp sườn thường khu trú điểm đau sâu hơn, nằm sát khớp sườn cột sống phía sau lưng hoặc khớp sườn ức phía trước ngực. Đau do tổn thương cơ liên sườn có thể lan rộng dọc theo khoang liên sườn và thường tăng lên khi sờ nắn vào khoảng giữa hai xương. Ngược lại, tổn thương dây chằng sườn thường nhạy cảm nhất khi ấn trực tiếp vào các điểm nối xương hoặc khi thực hiện động tác xoay vặn lồng ngực tối đa. Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc cơ xương khớp sẽ thực hiện các thao tác thăm khám chuyên biệt để phân định chính xác vị trí tổn thương.

Những nguyên nhân phổ biến gây tổn thương dây chằng khớp sườn

Chấn thương dây chằng vùng khớp sườn thường xuất phát từ các hoạt động sinh hoạt hoặc thể thao đòi hỏi lồng ngực phải chuyển động đột ngột. Một nguyên nhân thường gặp là động tác xoay vặn thân mình với tốc độ cao, chẳng hạn như khi vung gậy chơi golf, đánh bóng chày, chèo thuyền hoặc tập luyện các môn võ đối kháng. Khi phần thân trên xoay nhanh nhưng khung chậu giữ cố định, các khớp sườn phải chịu lực xoắn vặn rất lớn dẫn đến căng giãn dây chằng.

Bên cạnh đó, các va chạm trực tiếp vào thành ngực khi chơi bóng đá, bóng rổ hoặc tai nạn giao thông nhẹ cũng có thể làm tổn thương hệ thống dây chằng sườn. Ngoài yếu tố chấn thương cơ học, những cơn ho dữ dội kéo dài do viêm phế quản hay hen suyễn cũng tạo áp lực nội lồng ngực liên tục, khiến các khớp sườn bị rung giật mạnh và dẫn tới giãn dây chằng. Việc nâng vác vật nặng sai tư thế, đặc biệt là khi vừa nâng vừa xoay người, cũng là yếu tố nguy cơ phổ biến gây tổn thương vùng ngực này.

Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám y tế ngay lập tức

Đau thành ngực do chấn thương dây chằng sườn cần được phân biệt cẩn trọng với các bệnh lý cấp cứu nguy hiểm tại tim, phổi hoặc mạch máu lớn. Người bệnh không được chủ quan coi mọi cơn đau sau va chạm đều là chấn thương phần mềm đơn thuần. Nếu xuất hiện cơn đau ngực dữ dội kèm theo cảm giác đè ép, đau lan lên hàm, vai hoặc cánh tay trái, người bệnh cần gọi cấp cứu ngay lập tức để tầm soát hội chứng mạch vành cấp.

Ngoài ra, tình trạng khó thở tiến triển, thở khò khè, ho ra máu, chóng mặt hoặc tụt huyết áp có thể là dấu hiệu cảnh báo tràn khí màng phổi, dập phổi hoặc gãy xương sườn gây tổn thương cơ quan nội tạng. Thăm khám y tế sớm giúp bác sĩ loại trừ các tổn thương đe dọa tính mạng thông qua chụp X-quang ngực, đo điện tim hoặc siêu âm lồng ngực, từ đó đưa ra kế hoạch chăm sóc và theo dõi phù hợp nhất cho từng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp mạnh, dùng máy massage xung điện cường độ cao lên vùng ngực đau hoặc tự mua thuốc kháng viêm không steroid khi chưa có tư vấn từ bác sĩ. Khi bị đau ngực sau chấn thương, việc kiểm tra y tế luôn là ưu tiên hàng đầu để loại trừ tổn thương nội tạng.

Tóm tắt

Tình trạng đau do tổn thương dây chằng sườn hoàn toàn có thể xảy ra nhưng dễ nhầm lẫn với các bệnh lý ngực nghiêm trọng. Nghỉ ngơi hợp lý và đi khám sớm giúp xác định chính xác tổn thương, hỗ trợ quá trình hồi phục an toàn và bền vững.