Lịch tiêm phế cầu 20: Tiêm mấy mũi và có cần tiêm nhắc lại không?

Lịch tiêm phế cầu 20 là gì?

Vaccine phế cầu 20 là vaccine liên hợp chứa kháng nguyên của 20 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn khác nhau liên kết với protein mang để tạo đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững. Vi khuẩn phế cầu thường cư trú tại vùng tỵ hầu và có thể lây lan qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng suy giảm, phế cầu khuẩn dễ dàng xâm lấn sâu vào các cơ quan nội tạng, gây viêm phổi thùy, viêm màng não mủ, viêm tai giữa cấp tính và nhiễm khuẩn huyết nặng nề.

Việc nắm rõ lịch tiêm phế cầu 20 giúp các bậc phụ huynh và người trưởng thành chủ động lên kế hoạch phòng bệnh đúng thời điểm. Khác với các dòng vaccine thế hệ cũ chỉ bao phủ 10 hoặc 13 tuýp huyết thanh, vaccine phế cầu 20 mở rộng phạm vi phòng vệ trước thêm nhiều chủng vi khuẩn nguy hiểm có xu hướng kháng kháng sinh, qua đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhập viện và biến chứng nặng.

Lịch tiêm vaccine phế cầu 20 cho trẻ em theo từng độ tuổi

Đối với trẻ nhỏ, hiệu quả bảo vệ của vaccine phế cầu liên hợp 20 phụ thuộc rất lớn vào việc hoàn thành đầy đủ các mũi cơ bản và mũi nhắc lại. Phác đồ phổ biến hiện nay áp dụng cho trẻ từ 2 tháng tuổi gồm 3 liều cơ bản tiêm lúc 2, 4 và 6 tháng tuổi, sau đó tiêm thêm một mũi nhắc lại trong khoảng từ 11 đến 15 tháng tuổi. Mỗi mũi cơ bản cách nhau tối thiểu bốn tuần.

Trong trường hợp trẻ bắt đầu tiêm muộn hơn mốc 2 tháng tuổi, số lượng mũi tiêm sẽ được điều chỉnh tùy theo nhóm tuổi thực tế. Trẻ từ 7 đến 11 tháng tuổi chưa từng tiêm thường cần 2 mũi cơ bản cách nhau ít nhất bốn tuần và một mũi nhắc lại vào năm tuổi thứ hai. Trẻ từ 12 đến 23 tháng tuổi chưa tiêm thường áp dụng phác đồ 2 mũi cách nhau ít nhất hai tháng. Đối với trẻ từ 24 tháng đến dưới 18 tuổi chưa từng tiêm phòng, phác đồ thường chỉ yêu cầu một liều duy nhất để hoàn thành miễn dịch cơ bản.

Số mũi tiêm phế cầu 20 cho người lớn và đối tượng nguy cơ cao

Người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên, đặc biệt là nhóm người cao tuổi từ 50 hoặc 65 tuổi trở lên, có nguy cơ cao diễn tiến nặng khi nhiễm phế cầu khuẩn. Với người lớn chưa từng tiêm bất kỳ loại vaccine phế cầu nào trước đó, khuyến cáo tiêu chuẩn là tiêm một mũi vaccine phế cầu 20 duy nhất. Mũi tiêm đơn này cung cấp kháng thể bảo vệ trước 20 tuýp huyết thanh phổ biến gây viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết.

Đối với người lớn có các bệnh nền mạn tính như bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, suy thận hoặc người suy giảm miễn dịch, việc tiêm phòng càng mang ý nghĩa bảo vệ cấp thiết. Những trường hợp này cần mang theo hồ sơ bệnh án và lịch sử tiêm phòng trước đây để bác sĩ chuyên khoa đánh giá, xác định xem có cần kết hợp thêm loại vaccine phế cầu polysaccharide nào khác hay chỉ cần duy nhất một liều phế cầu 20.

Vaccine phế cầu 20 có cần tiêm nhắc lại hay không

Khái niệm tiêm nhắc lại có sự khác biệt rõ rệt giữa trẻ em và người lớn khi sử dụng vaccine phế cầu liên hợp 20. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, mũi tiêm nhắc lại lúc 11 đến 15 tháng tuổi là thành phần bắt buộc trong phác đồ 3+1 để củng cố trí nhớ miễn dịch lâu dài. Nếu không tiêm mũi nhắc này, nồng độ kháng thể bảo vệ có thể suy giảm theo thời gian, khiến trẻ dễ bị tổn thương trước các đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp sau đó.

Ngược lại, ở người trưởng thành khỏe mạnh hoặc người cao tuổi đã tiêm đủ một mũi phế cầu 20, hiện tại các cơ quan y tế uy tín chưa đưa ra khuyến cáo tiêm nhắc lại định kỳ hàng năm hay sau mỗi 5 hoặc 10 năm như một số loại vaccine khác. Công nghệ liên hợp protein trong vaccine phế cầu 20 giúp kích thích đáp ứng miễn dịch tế bào bền vững, duy trì khả năng nhận diện vi khuẩn trong thời gian rất dài sau một liều tiêm chuẩn.

Hướng dẫn chuyển đổi và tiêm bổ sung giữa các loại vaccine phế cầu

Rất nhiều gia đình băn khoăn về việc chuyển đổi khi trẻ đã từng tiêm một hoặc vài mũi vaccine phế cầu 10 hoặc 13 tuýp trước đó. Theo nguyên tắc tiêm chủng, việc chuyển sang phế cầu 20 hoàn toàn có thể thực hiện được nhằm mở rộng phổ bảo vệ trước các tuýp huyết thanh mới mà vaccine cũ chưa bao phủ. Bác sĩ tiêm chủng sẽ căn cứ vào số mũi đã tiêm và độ tuổi hiện tại để chỉ định phác đồ nối tiếp phù hợp mà không làm gián đoạn tiến trình tạo miễn dịch.

Đối với người lớn đã từng tiêm vaccine phế cầu 13 hoặc vaccine phế cầu polysaccharide 23 trước đây, việc tiêm bổ sung phế cầu 20 cần tuân thủ khoảng cách an toàn tối thiểu, thông thường là từ một năm trở lên kể từ mũi phế cầu gần nhất. Người tiêm không nên tự ý đi tiêm khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế để tránh tình trạng tiêm trùng lặp không cần thiết hoặc làm giảm hiệu quả đáp ứng kháng thể của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin về lịch tiêm chủng mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ tiêm chủng. Người đi tiêm cần thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng, tình trạng sức khỏe hiện tại, các bệnh lý mạn tính và lịch sử dùng thuốc cho nhân viên y tế trước khi tiêm. Trẻ em hoặc người lớn đang có biểu hiện sốt cao hoặc nhiễm trùng cấp tính nên hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn. Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất ba mươi phút để xử trí kịp thời các phản ứng bất thường nếu có.

Tóm tắt

Vaccine phế cầu 20 mang lại lớp bảo vệ phổ rộng trước nhiều chủng phế cầu khuẩn nguy hiểm cho cả trẻ nhỏ và người lớn. Việc tuân thủ đúng số mũi tiêm và khoảng cách giữa các liều là yếu tố then chốt để đạt hiệu quả miễn dịch tối ưu. Người tiêm nên mang theo sổ hoặc phiếu tiêm chủng để được nhân viên y tế kiểm tra và tư vấn phác đồ phù hợp nhất.