Lên cơn nghiện ma túy và cách xử trí an toàn cho gia đình

Lên cơn nghiện ma túy là gì?

Cơn nghiện ma túy thực chất là biểu hiện của hội chứng cai, xảy ra khi một người đã phát triển sự lệ thuộc về mặt thể chất hoặc tâm thần vào các chất kích thích, thuốc phiện hay ma túy tổng hợp nhưng bị ngừng cung cấp hoặc giảm liều đột ngột. Bộ não và hệ thần kinh trung ương của người nghiện đã quen với sự hiện diện liên tục của chất gây nghiện để duy trì các hoạt động chức năng. Khi thiếu hụt chất này, sự mất cân bằng giữa các chất dẫn truyền thần kinh sẽ gây ra hàng loạt phản ứng xáo trộn nghiêm trọng.

Mức độ nghiêm trọng của cơn nghiện phụ thuộc vào loại ma túy, thời gian lạm dụng, liều lượng sử dụng trước đó và thể trạng nền của từng người. Đây là một tình trạng y khoa phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp kiên trì và phối hợp của nhiều chuyên khoa, hoàn toàn không phải là sự thiếu hụt ý chí đơn thuần có thể tự giải quyết trong chốc lát.

Biểu hiện nhận biết khi người nghiện lên cơn thèm thuốc

Khi cơ thể phụ thuộc vào chất kích thích hoặc chất dạng thuốc phiện bị gián đoạn nguồn cung cấp, người bệnh sẽ bước vào hội chứng cai hay còn gọi là vật thuốc. Các biểu hiện thể chất thường gặp gồm ngáp liên tục, chảy nước mắt, chảy nước mũi, nổi gai ốc, toát mồ hôi lạnh, giãn đồng tử, đau nhức sâu trong cơ xương khớp và co thắt dạ dày dẫn tới buồn nôn, tiêu chảy. Bên cạnh đó, nhịp tim có thể tăng nhanh, huyết áp dao động thất thường kèm theo cảm giác bứt rứt, lo lắng tột độ.

Ở những người sử dụng ma túy tổng hợp như ma túy đá, thuốc lắc hay cần sa tổng hợp, cơn nghiện thường bộc lộ dưới dạng rối loạn tâm thần cấp tính. Người bệnh có thể xuất hiện ảo giác thị giác, ảo thính, hoang tưởng bị truy hại, trầm cảm nặng nề hoặc kích động hung hãn mất kiểm soát. Việc quan sát kỹ các thay đổi về ánh mắt, nét mặt và cử chỉ giúp người nhà kịp thời nhận diện tình trạng nguy hiểm trước khi bùng phát xung đột.

Các bước xử trí ban đầu và bảo vệ an toàn xung quanh

Ngay khi nhận thấy người bệnh bắt đầu có dấu hiệu mất bình tĩnh hoặc đòi hỏi chất kích thích, nguyên tắc đầu tiên là giữ khoảng cách an toàn. Người thân cần di chuyển nhanh chóng tất cả các vật sắc nhọn như dao, kéo, đồ thủy tinh, dây thừng hoặc vật nặng ra khỏi tầm với của người bệnh để hạn chế nguy cơ tự hủy hoại bản thân hoặc tấn công người khác.

Hãy giữ thái độ điềm tĩnh, nói chuyện bằng giọng điệu nhẹ nhàng, dứt khoát nhưng không mang tính chất phán xét, đe dọa hay tranh cãi. Không đứng chặn lối thoát hiểm duy nhất của căn phòng vì điều này có thể kích thích phản ứng tự vệ bạo lực từ người đang hoảng loạn. Nếu nhận thấy tình hình vượt quá khả năng kiểm soát, cần chủ động di tản trẻ nhỏ, người cao tuổi đến nơi an toàn và sẵn sàng gọi sự trợ giúp từ lực lượng chức năng hoặc hàng xóm xung quanh.

Hỗ trợ chăm sóc thể chất trong lúc chờ trợ giúp y tế

Trong trường hợp người bệnh không có hành vi bạo lực hung hãn mà chủ yếu trải qua trạng thái đau đớn, kiệt sức do hội chứng cai nghiện chất dạng thuốc phiện, người chăm sóc có thể hỗ trợ nâng đỡ thể trạng tại chỗ trong thời gian chờ nhân viên y tế. Cần để người bệnh nằm nghỉ ở nơi thoáng khí, yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ để giảm bớt các kích thích thần kinh thị giác và thính giác.

Bổ sung nước ấm, nước điện giải hoặc súp lỏng từng ngụm nhỏ để bù lượng dịch đã mất do toát mồ hôi, nôn mửa hoặc tiêu chảy kéo dài. Dùng khăn ấm lau người và xoa bóp nhẹ nhàng các bắp cơ có thể giúp giảm bớt cảm giác giòi bò, nhức mỏi trong xương. Tuyệt đối không để người bệnh ở một mình nếu họ có dấu hiệu lú lẫn, co giật hoặc nôn nhiều để phòng ngừa nguy cơ sặc chất nôn vào đường thở gây ngạt cấp.

Vai trò của cơ sở y tế và can thiệp chuyên khoa tâm thần

Cắt cơn nghiện tại nhà tiềm ẩn rất nhiều rủi ro y khoa nghiêm trọng mà người không có chuyên môn không thể lường trước. Tình trạng mất nước nặng, rối loạn điện giải, co giật kéo dài, suy tim cấp hoặc loạn thần dẫn đến tự sát là những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Vì vậy, sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa tâm thần và chuyên gia điều trị nghiện chất là yếu tố bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Tại các cơ sở y tế chuyên khoa, người bệnh sẽ được đánh giá toàn diện chức năng gan, thận, tim mạch và tình trạng thần kinh. Bác sĩ có thể chỉ định các phác đồ điều trị hỗ trợ cắt cơn an toàn, sử dụng thuốc kiểm soát triệu chứng thần kinh thực vật đúng liều lượng và cung cấp liệu pháp tâm lý để giảm bớt áp lực thèm nhớ chất. Gia đình nên phối hợp chặt chẽ với cơ quan y tế địa phương để lựa chọn mô hình điều trị ngoại trú hoặc nội trú phù hợp với từng giai đoạn bệnh.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian truyền miệng, thuốc giảm đau liều cao hoặc thuốc an thần không có đơn của bác sĩ để ép người bệnh cắt cơn tại nhà. Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện mất ý thức, co giật toàn thân, khó thở, tím tái hoặc đe dọa vũ lực nghiêm trọng, cần gọi ngay số điện thoại cấp cứu y tế 115 hoặc lực lượng công an gần nhất để can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Xử trí khi người thân lên cơn nghiện ma túy đòi hỏi sự bình tĩnh, cẩn trọng và ưu tiên hàng đầu cho an toàn tính mạng. Gia đình không nên đơn độc chịu đựng hay cố gắng can thiệp bằng các biện pháp bạo lực. Việc kết nối sớm với cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần và các trung tâm hỗ trợ cai nghiện là bước đi thiết yếu giúp người bệnh từng bước phục hồi thể chất lẫn tinh thần.