Lấy máu tĩnh mạch bẹn: Chỉ định, quy trình và những lưu ý quan trọng

Lấy máu tĩnh mạch bẹn là gì?

Lấy máu tĩnh mạch bẹn, hay còn gọi là chọc hút tĩnh mạch đùi, là thủ thuật đưa kim chuyên dụng qua da vào lòng tĩnh mạch đùi tại nếp gấp bẹn để lấy máu phục vụ các xét nghiệm sinh hóa, huyết học hoặc khí máu. Về mặt giải phẫu, tĩnh mạch đùi là mạch máu lớn dẫn lưu máu từ chi dưới trở về tim, nằm trong tam giác đùi ngay sát phía trong động mạch đùi.

Nhờ đường kính lớn và vị trí tương đối nông, tĩnh mạch đùi là lựa chọn thay thế hàng đầu khi các tĩnh mạch ngoại vi ở cẳng tay và bàn tay bị xẹp hoặc không thể lấy máu. Kỹ thuật này được thực hiện trực tiếp bởi bác sĩ hoặc điều dưỡng đã qua đào tạo chuyên môn tại các cơ sở y tế. Do nằm gần động mạch đùi và thần kinh đùi, việc xác định chính xác mốc giải phẫu đóng vai trò quyết định đến tính an toàn và tỷ lệ thành công của thủ thuật.

Các trường hợp được chỉ định lấy máu tĩnh mạch bẹn

Trong thực hành lâm sàng, nhân viên y tế thường ưu tiên lấy máu tại các tĩnh mạch nông ở cánh tay hoặc cẳng tay như tĩnh mạch giữa khuỷu, tĩnh mạch đầu hoặc tĩnh mạch nền. Tuy nhiên, kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch bẹn, còn gọi là tĩnh mạch đùi, sẽ được chỉ định khi không thể tiếp cận các tĩnh mạch ngoại vi nói trên.

Tình huống phổ biến nhất là bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốc, trụy mạch, tụt huyết áp nặng khiến mạch ngoại biên xẹp hoàn toàn. Kỹ thuật này cũng được áp dụng ở người bệnh bị bỏng diện rộng ở cả hai tay, người phù nề toàn thân nặng, người bệnh béo phì có tĩnh mạch tay chìm sâu khó xác định, hoặc trẻ nhỏ cần lấy lượng máu lớn để xét nghiệm cấp cứu trong thời gian ngắn. Do tĩnh mạch đùi có đường kính lớn và lưu lượng dòng chảy dồi dào, đây là đường tiếp cận đáng tin cậy giúp bác sĩ nhanh chóng có mẫu bệnh phẩm để chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Chuẩn bị người bệnh trước khi tiến hành thủ thuật

Trước khi tiến hành, nhân viên y tế sẽ giải thích rõ mục đích và các bước thực hiện để bệnh nhân hoặc người nhà an tâm phối hợp, tránh tâm lý lo lắng gây co mạch hoặc cử động đột ngột trong lúc chọc kim.

Bệnh nhân được hướng dẫn nằm ngửa trên giường bệnh, hai chân duỗi thẳng, chân bên dự định lấy máu hơi xoay nhẹ ra ngoài và dạng nhẹ khoảng mười lăm đến hai mươi độ để bộc lộ rõ vùng tam giác đùi. Nhân viên y tế tiến hành vệ sinh sạch sẽ vùng bẹn, sát khuẩn rộng rãi bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng theo hình xoắn ốc từ trong ra ngoài và trải săng vô khuẩn nếu cần. Bệnh nhân cần thông báo trước cho bác sĩ nếu bản thân có tiền sử rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc có tiền sử dị ứng dung dịch sát khuẩn.

Quy trình thực hiện lấy máu tĩnh mạch bẹn

Nhân viên y tế mang găng tay vô khuẩn và dùng ngón tay để bắt mạch đùi tại vị trí nếp gấp bẹn. Theo mốc giải phẫu học, tĩnh mạch đùi nằm ngay phía trong của động mạch đùi khoảng 0.5 đến 1 cm.

Sau khi xác định chính xác vị trí, nhân viên y tế cầm kim tiêm nghiêng một góc khoảng bốn mươi lăm đến sáu mươi độ so với mặt da, hướng mũi vát lên trên và từ từ đâm kim vào tĩnh mạch bẹn. Khi thấy máu đỏ sẫm trào vào đốc kim, pít-tông được rút nhẹ nhàng để lấy đủ lượng máu cần thiết cho các chỉ định xét nghiệm. Kết thúc quá trình lấy máu, kim được rút ra nhanh gọn, đồng thời nhân viên y tế đặt ngay một miếng gạc vô khuẩn lên vị trí chọc kim và ép chặt để cầm máu tại chỗ. Mẫu máu sau đó được chia vào các ống xét nghiệm chuyên dụng theo đúng quy chuẩn.

Chăm sóc và theo dõi vị trí chọc kim sau thủ thuật

Chăm sóc sau thủ thuật là khâu then chốt nhằm ngăn ngừa nguy cơ chảy máu và tụ máu tại chỗ. Ngay sau khi rút kim, vị trí đâm kim cần được dùng ngón tay ấn đè trực tiếp liên tục bằng gạc vô khuẩn trong ít nhất năm đến mười phút. Đối với người bệnh có tiền sử rối loạn đông máu, thời gian ép cầm máu có thể phải kéo dài từ mười lăm đến hai mươi phút hoặc lâu hơn cho đến khi máu ngừng chảy hoàn toàn.

Sau khi ép cầm máu tại chỗ, vết đâm sẽ được cố định bằng băng ép chuyên dụng. Bệnh nhân cần tiếp tục nằm yên trên giường, giữ thẳng chân phía vừa lấy máu, hạn chế co gấp đùi hoặc ngồi dậy đi lại trong khoảng mười lăm đến ba mươi phút đầu. Bệnh nhân hoặc người nhà cần quan sát băng gạc, nếu thấy máu thấm đẫm băng hoặc vùng bẹn sưng to nhanh thì cần thông báo ngay cho điều dưỡng hoặc bác sĩ phụ trách. Băng gạc vô khuẩn nên được giữ khô ráo và sạch sẽ trong suốt ngày đầu sau thủ thuật.

Các biến chứng tiềm ẩn và cách nhận biết

Mặc dù lấy máu tĩnh mạch bẹn là một thủ thuật thường quy nhưng do vị trí giải phẫu nằm gần các cấu trúc quan trọng nên vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ. Biến chứng thường gặp nhất là tụ máu hoặc bầm tím dưới da do ép cầm máu chưa đủ thời gian hoặc bệnh nhân cử động chân quá sớm. Đa phần các vết bầm nhẹ sẽ tự tiêu biến sau vài ngày mà không để lại di chứng.

Một tình huống khác có thể xảy ra là chọc nhầm vào động mạch đùi do động mạch và tĩnh mạch nằm sát nhau. Khi đó, máu chảy vào bơm tiêm sẽ có màu đỏ tươi và chảy theo nhịp đập của mạch. Nếu xảy ra, nhân viên y tế sẽ rút kim ngay lập tức và ép chặt vết chọc liên tục từ mười đến mười lăm phút để tránh hình thành khối máu tụ lớn hoặc giả phình mạch. Ngoài ra, nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ cũng có thể xuất hiện nếu khâu vô khuẩn không đảm bảo hoặc vị trí đâm kim bị ẩm ướt, nhiễm bẩn sau thủ thuật.

Lưu ý an toàn

Lấy máu tĩnh mạch bẹn chỉ được thực hiện bởi nhân viên y tế được đào tạo trong môi trường vô khuẩn, người bệnh tuyệt đối không tự thực hiện hoặc nhờ người không có chuyên môn can thiệp. Bệnh nhân cần tuân thủ thời gian băng ép và nằm nghỉ theo chỉ định, không được tháo băng sớm hoặc vận động mạnh vùng chân lấy máu. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như chảy máu không ngừng, sưng đau dữ dội, tê bì chân hoặc sốt cao, người bệnh phải thông báo ngay cho nhân viên y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Lấy máu tĩnh mạch bẹn là kỹ thuật xâm lấn hữu ích trong các tình huống cấp cứu hoặc khi khó tiếp cận tĩnh mạch ngoại vi. Việc tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế trước thủ thuật và chăm sóc vị trí đâm kim đúng cách sau thủ thuật giúp quá trình lấy mẫu diễn ra an toàn, giảm thiểu biến chứng tụ máu và hỗ trợ kết quả chẩn đoán chính xác.