Làm sao để biết trẻ sơ sinh nóng hay lạnh và cách xử trí

Làm sao để biết trẻ sơ sinh nóng hay lạnh là gì?

Thân nhiệt của trẻ sơ sinh là chỉ số sinh tồn nhạy cảm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ môi trường bên ngoài. Khác với người trưởng thành có khả năng tự co mạch, run rẩy để sinh nhiệt khi lạnh hoặc toát mồ hôi hiệu quả để hạ nhiệt khi nóng, cơ thể trẻ sơ sinh có diện tích bề mặt da lớn so với trọng lượng cơ thể, lớp mỡ cách nhiệt dưới da còn mỏng và hệ thần kinh giao cảm chưa phát triển đầy đủ.

Chính vì vậy, trẻ sơ sinh có thể bị mất nhiệt nhanh gấp nhiều lần so với người lớn khi ở trong phòng lạnh, đồng thời cũng rất dễ bị tăng nhiệt độ quá mức nếu bị ủ bọc trong nhiều lớp vải dày. Việc giữ cho thân nhiệt của trẻ luôn nằm trong khoảng nhiệt độ bình thường không chỉ giúp bé ngủ ngon, bú tốt mà còn đóng vai trò bảo vệ hệ miễn dịch non nớt, phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan đến hạ thân nhiệt hoặc sốc nhiệt ở trẻ nhỏ.

Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh đang bị quá nóng

Khi thân nhiệt tăng cao do thời tiết oi bức hoặc do quấn tã bọc chăn quá kín, trẻ sơ sinh thường xuất hiện các dấu hiệu rõ rệt ở da và hành vi. Vùng ngực, lưng, cổ và sau gáy của bé sẽ nóng ran và có thể ướt đẫm mồ hôi. Da mặt trẻ thường ửng đỏ, tóc bết dính và bé có biểu hiện bứt rứt, quấy khóc khó chịu, ngủ không sâu giấc. Một số trẻ thở nhanh và nông hơn bình thường do cơ thể tìm cách giải phóng nhiệt lượng dư thừa ra ngoài.

Nếu tình trạng ủ ấm quá mức kéo dài, trẻ dễ bị nổi rôm sảy, viêm da mẩn ngứa ở các nếp gấp da như cổ, nách, bẹn. Nguy hiểm hơn, việc thân nhiệt tăng quá cao do ủ kín còn làm tăng nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh. Cha mẹ cần thường xuyên chạm vào ngực và gáy của con để phát hiện kịp thời, từ đó cởi bớt lớp chăn quấn, lau khô mồ hôi bằng khăn mềm và điều chỉnh thông gió phòng ở mức dễ chịu.

Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh đang bị lạnh

Khi môi trường xung quanh quá lạnh hoặc quần áo không đủ ấm, trẻ sơ sinh rất dễ bị hạ thân nhiệt vì lớp mỡ dưới da còn mỏng. Dấu hiệu đầu tiên là vùng ngực, bụng và sau gáy của bé có cảm giác lạnh ngắt khi sờ vào. Da của trẻ sơ sinh lúc này có thể tái nhợt, xuất hiện các vết vân tím hoặc nổi da gà toàn thân. Trẻ thường có xu hướng co ro hai tay hai chân sát vào ngực bụng để giữ nhiệt cho cơ thể.

Khác với trẻ lớn có phản xạ run rẩy rõ rệt để sinh nhiệt, trẻ sơ sinh phản ứng với cái lạnh bằng cách quấy khóc yếu ớt hoặc trở nên li bì, thờ ơ, bú kém và phản xạ chậm chạp. Nếu nhận thấy các dấu hiệu này, cha mẹ cần nhanh chóng làm ấm cho bé bằng cách ôm ấp da kề da với mẹ, đội thêm mũ mềm, đi tất chân và đắp thêm chăn mỏng ấm áp. Tránh sưởi ấm đột ngột bằng các nguồn nhiệt quá gắt để phòng ngừa nguy cơ bỏng rát da trẻ.

Vị trí kiểm tra thân nhiệt chuẩn xác nhất trên cơ thể trẻ

Nhiều người nuôi con nhỏ thường có thói quen sờ bàn tay, bàn chân để đánh giá con nóng hay lạnh, nhưng đây là cách làm chưa chính xác. Hệ tuần hoàn và mạng lưới mạch máu ngoại vi của trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Cơ thể trẻ luôn ưu tiên dồn lưu lượng máu đến các cơ quan nội tạng quan trọng như não, tim, phổi, khiến các đầu chi như ngón tay ngón chân thường có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt trung tâm.

Do đó, dù bàn tay bàn chân của bé sờ thấy mát mẻ nhưng vùng ngực bụng vẫn hoàn toàn ấm áp thì trẻ vẫn đang ở trạng thái thân nhiệt bình thường. Vị trí chuẩn xác nhất mà các bác sĩ nhi khoa khuyên phụ huynh nên kiểm tra là vùng ngực, vùng bụng trên hoặc vùng gáy dưới chân tóc. Hãy dùng mu bàn tay hoặc lòng bàn tay ấm của người lớn áp nhẹ vào các vị trí này. Một đứa trẻ có thân nhiệt lý tưởng sẽ có vùng ngực và gáy ấm áp, khô ráo, không nóng ran và không đọng mồ hôi ẩm ướt.

Cách chăm sóc và điều chỉnh trang phục giữ ấm cho trẻ sơ sinh

Để giữ thân nhiệt trẻ sơ sinh luôn ở mức an toàn và dễ chịu, nguyên tắc mặc đồ nhiều lớp mỏng luôn là lựa chọn tối ưu. Thay vì cho trẻ mặc một chiếc áo len hoặc áo bông quá dày cộm, cha mẹ nên mặc từ hai đến ba lớp áo bằng chất liệu vải cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Cách mặc này tạo ra các lớp đệm không khí cách nhiệt tự nhiên, đồng thời giúp người chăm sóc dễ dàng cởi bớt một lớp khi thời tiết ấm lên hoặc thêm vào một lớp khi nhiệt độ phòng hạ thấp.

Nhiệt độ phòng ngủ của trẻ sơ sinh nên duy trì ổn định, tránh để luồng gió từ quạt điện hay máy điều hòa không khí thổi trực tiếp vào vị trí trẻ nằm. Khi đưa trẻ ra ngoài trời, cần che chắn gió cẩn thận và giữ ấm phần đầu, cổ, bàn chân bằng mũ và tất mềm. Phụ huynh cũng nên chuẩn bị sẵn một chiếc nhiệt kế điện tử đo nách trong tủ thuốc gia đình để theo dõi chỉ số nhiệt độ khách quan thay vì chỉ ước lượng bằng cảm nhận bàn tay.

Lưu ý an toàn

Khi chăm sóc trẻ sơ sinh, cha mẹ tuyệt đối không sử dụng túi chườm nóng, đèn sưởi đặt quá gần hoặc miếng dán giữ nhiệt trực tiếp lên da bé vì nguy cơ gây bỏng và sốc nhiệt rất cao. Không trùm kín mặt trẻ bằng chăn dày khi ngủ để phòng ngừa nguy cơ ngạt thở. Mọi biểu hiện bất thường như sốt cao, hạ thân nhiệt không cải thiện, co giật, bú kém hoặc li bì cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Việc nhận biết đúng trẻ sơ sinh đang nóng hay lạnh đóng vai trò quan trọng giúp duy trì thân nhiệt ổn định và bảo vệ sức khỏe cho bé. Cha mẹ không nên phán đoán qua bàn tay bàn chân mà cần kiểm tra vùng ngực, lưng hoặc gáy. Chăm sóc trẻ sơ sinh luôn đòi hỏi sự cẩn trọng, quan sát kỹ lưỡng và tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa khi có dấu hiệu bất thường.