Lá cây hà thủ ô có uống được không và những lưu ý

Lá cây hà thủ ô có uống được không là gì?

Cây hà thủ ô là một loại dây leo thân thảo sống lâu năm, phổ biến nhất ở nước ta là loài hà thủ ô đỏ có tên khoa học là Fallopia multiflora hoặc Reynoutria multiflora. Từ lâu, củ hà thủ ô đã nổi tiếng trong nền y học cổ truyền nhờ khả năng bồi bổ tạng phủ và kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, phần thân và lá của cây cũng chứa nhiều hợp chất tự nhiên như tannin, flavonoid và một số hợp chất hữu cơ có hoạt tính sinh học.

Trong đời sống hằng ngày, lá hà thủ ô thường được dùng tươi hoặc phơi khô với mục đích nấu nước xông tắm, rửa vết thương ngoài da hoặc thỉnh thoảng hãm trà. Dù vậy, hàm lượng dược chất và mức độ độc tính tiềm tàng trong lá cây chưa được nghiên cứu lâm sàng sâu rộng như phần củ. Do đó, việc đưa lá cây vào cơ thể qua đường uống cần được nhìn nhận một cách thận trọng, tránh tâm lý lầm tưởng thảo dược tự nhiên là hoàn toàn vô hại.

Lá cây hà thủ ô có uống được không theo góc nhìn chuyên môn

Trong kinh nghiệm dân gian, lá và cành non của cây hà thủ ô đỏ thỉnh thoảng được người dân thu hái để nấu canh giải nhiệt hoặc phơi khô hãm nước uống như một loại trà thảo mộc. Tuy nhiên, theo các tài liệu dược học hiện đại, lá cây hà thủ ô không phải là vị thuốc uống chính thức được khuyên dùng đại trà. Khi sử dụng tươi hoặc đun nấu đơn thuần, các hợp chất hữu cơ tự nhiên trong lá chưa được phân tách có thể gây cảm giác chát đắng khó chịu và làm co thắt đường tiêu hóa.

Hơn nữa, mức độ an toàn khi uống nước lá hà thủ ô phụ thuộc rất lớn vào cơ địa, liều lượng và tình trạng thể chất của người dùng. Một số người có thể cảm thấy dễ tiêu hoặc mát người sau khi dùng lượng nhỏ lá khô đã sao vàng, nhưng cũng có trường hợp bị đầy bụng hoặc tiêu chảy dữ dội. Do đó, nếu chưa có hướng dẫn rõ ràng từ thầy thuốc chuyên khoa y học cổ truyền, người dân không nên xem việc uống lá hà thủ ô là một thói quen dưỡng sinh hằng ngày.

Sự khác biệt về tác dụng giữa lá và củ hà thủ ô

Bộ phận có giá trị chữa bệnh và bồi bổ cơ thể nổi tiếng nhất của cây hà thủ ô đỏ chính là phần rễ củ phát triển dưới lòng đất. Trong y học cổ truyền, củ hà thủ ô sau khi trải qua quy trình chế biến cửu chưng cửu sái với nước đậu đen mới có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, làm đen râu tóc và tăng cường sinh lực. Quá trình chế biến phức tạp này giúp loại bỏ bớt các hợp chất độc tính và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương gan.

Ngược lại, phần lá cây hà thủ ô chứa lượng hoạt chất bổ dưỡng rất thấp và hầu như không mang lại tác dụng làm đen tóc hay bổ máu rõ rệt như củ. Trong lá chủ yếu chứa chất xơ, tannin thực vật và một số hợp chất hữu cơ dễ gây kích thích niêm mạc ruột. Do đó, người dùng không nên kỳ vọng việc uống nước lá cây hà thủ ô có thể mang lại công dụng tương đương với các chế phẩm từ củ hà thủ ô đã được bào chế theo quy chuẩn y học.

Những rủi ro tiềm ẩn khi tự ý uống nước lá hà thủ ô

Một trong những nguy cơ lớn nhất khi dùng lá hà thủ ô là việc nhận diện sai loài cây trong tự nhiên. Tại Việt Nam có cả hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng, cùng nhiều loài dây leo hoang dại khác có hình dạng phiến lá hình tim hoặc mũi tên gần như tương tự. Việc thu hái nhầm các loại cây có độc tính ngoài tự nhiên để đun nước uống có thể dẫn đến ngộ độc cấp tính, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Bên cạnh nguy cơ nhầm lẫn thảo dược, bản thân lá cây hà thủ ô nếu dùng dạng tươi còn giữ nguyên hàm lượng tannin cao và các gốc hợp chất anthraquinone tự nhiên. Khi dung nạp vào cơ thể ở nồng độ cao, các chất này gây kích ứng dạ dày, viêm đại tràng thể nhẹ và làm suy giảm khả năng hấp thu vi chất dinh dưỡng. Nếu sử dụng liên tục trong thời gian dài, các hợp chất này có thể tạo gánh nặng chuyển hóa rất lớn cho tế bào gan, làm tăng men gan hoặc dẫn đến tổn thương gan do thảo dược.

Cách dùng an toàn và các nhóm đối tượng cần tránh

Nếu muốn sử dụng lá cây hà thủ ô một cách an toàn, người dùng chỉ nên sử dụng lá thu hái từ cây trồng rõ nguồn gốc, đã được rửa sạch và phơi khô sao vàng để giảm bớt tính kích ứng. Khi đun nước uống, chỉ nên dùng với liều lượng vừa phải trong thời gian ngắn, tuyệt đối không uống nước lá quá đặc hoặc uống thay thế nước lọc thường nhật. Phương pháp dùng lá hà thủ ô đun nước tắm rửa điều trị ghẻ ngứa ngoài da nhìn chung an toàn hơn nhiều so với đường uống.

Những đối tượng tuyệt đối không được tự ý uống nước lá hà thủ ô bao gồm người có tiền sử viêm gan, xơ gan, men gan cao hoặc mắc các bệnh lý đường mật. Ngoài ra, người bị viêm loét dạ dày tá tràng, người thể trạng hư hàn hay bị lạnh bụng tiêu chảy, phụ nữ đang mang thai, phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ và trẻ nhỏ cũng cần tránh xa loại nước lá này để phòng ngừa rủi ro ngộ độc.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về việc sử dụng lá cây hà thủ ô chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Người dân tuyệt đối không tự ý ngắt lá cây hoang dại đun uống hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng để chữa bệnh. Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào như vàng mắt, vàng da, nước tiểu sẫm màu, buồn nôn hoặc đau bụng dữ dội sau khi dùng thảo mộc, cần dừng lại ngay và đến bệnh viện để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Lá cây hà thủ ô có thể được ứng dụng trong một số bài thuốc dân gian nhưng người dân không nên tự ý hái lá tươi đun uống thay trà mỗi ngày. Khi muốn sử dụng bất kỳ bộ phận nào của cây hà thủ ô để hỗ trợ sức khỏe, việc tham khảo ý kiến bác sĩ y học cổ truyền là điều cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho chức năng gan và hệ tiêu hóa.