Kích thước tuyến giáp bình thường là bao nhiêu và các bệnh lý thường gặp

Kích thước tuyến giáp bình thường là gì?

Tuyến giáp là tuyến nội tiết hình con bướm nằm ở phần trước dưới của cổ, ngay phía trước khí quản và dưới sụn nhẫn. Cấu trúc tuyến giáp gồm hai thùy chính là thùy phải và thùy trái, được liên kết với nhau qua một dải mô hẹp gọi là eo tuyến giáp. Kích thước tuyến giáp ở người bình thường tương đối nhỏ gọn, nằm ẩn sau các lớp cơ vùng cổ và thông thường không thể nhìn thấy bằng mắt thường khi nhìn thẳng.

Chức năng cơ bản của tuyến giáp là hấp thu iod từ thức ăn để tổng hợp nên các hormone thyroxine và triiodothyronine. Các hormone này tác động đến hầu hết mọi mô tế bào, đóng vai trò kiểm soát tốc độ chuyển hóa cơ bản, nhịp đập của tim, huyết áp và sự phát triển thể chất. Khi kích thước tuyến giáp biến đổi, dù là to lan tỏa hay nổi nốt cục bộ, người bệnh cần được kiểm tra cẩn thận để đánh giá đồng thời cả hình thái cấu trúc lẫn chức năng tiết hormone.

Chỉ số kích thước và thể tích tuyến giáp bình thường ở người lớn

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, tuyến giáp có hình dạng tương tự cánh bướm nằm phía trước cổ, gồm hai thùy nối với nhau bằng một eo giáp nhỏ. Chiều dài mỗi thùy tuyến giáp thông thường dao động từ 40 đến 60 mm, chiều rộng khoảng 15 đến 20 mm và bề dày từ 15 đến 20 mm. Phần eo giáp nối giữa hai thùy thường rất mỏng, độ dày dưới 4 đến 5 mm.

Về thể tích, siêu âm là tiêu chuẩn phổ biến để đánh giá độ lớn của tuyến giáp. Thể tích toàn bộ tuyến giáp ở nữ giới trưởng thành thường rơi vào khoảng 10 đến 15 ml, trong khi ở nam giới dao động từ 12 đến 18 ml. Trọng lượng trung bình của tuyến giáp khỏe mạnh nằm trong khoảng 15 đến 25 gam. Khi kích thước hoặc thể tích vượt qua ngưỡng này, tuyến giáp có thể đang trong tình trạng phì đại hoặc bướu giáp. Kích thước này cũng có thể dao động nhẹ theo thể trạng, diện tích bề mặt cơ thể và tình trạng dinh dưỡng của từng cá nhân.

Bướu giáp đơn thuần và tình trạng phì đại tuyến giáp lan tỏa

Bướu giáp đơn thuần hay bướu giáp lan tỏa là tình trạng tuyến giáp tăng kích thước toàn bộ nhưng không kèm theo rối loạn chức năng tiết hormone và không do viêm hay u bướu ác tính gây ra. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ sự thiếu hụt iod trong khẩu phần ăn, rối loạn tổng hợp hormone bẩm sinh hoặc nhu cầu nội tiết gia tăng ở một số giai đoạn sinh lý.

Người bị bướu giáp đơn thuần giai đoạn đầu thường không có biểu hiện rõ rệt ngoài việc vùng trước cổ dày lên. Khi thể tích tuyến giáp lớn đáng kể, khối bướu có thể gây cảm giác nghẹn khi nuốt, vướng ở cổ hoặc khó thở nhẹ khi nằm ngửa do chèn ép vào khí quản và thực quản. Việc phát hiện bướu giáp đơn thuần đòi hỏi sự kết hợp giữa siêu âm và xét nghiệm định lượng hormone tuyến giáp để loại trừ cường giáp hoặc suy giáp.

Bệnh lý nhân tuyến giáp lành tính và nguy cơ ác tính

Nhân tuyến giáp là một trong những tổn thương thường gặp nhất trên lâm sàng, đặc biệt ở phụ nữ trung niên và người cao tuổi. Đây là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều khối tế bào phát triển bất thường bên trong nhu mô tuyến giáp, tạo thành bướu giáp đơn nhân hoặc đa nhân. Phần lớn nhân tuyến giáp phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ là lành tính, bao gồm nang giáp, u tuyến giáp lành tính hoặc viêm giáp dạng nốt.

Dù đa số là lành tính, nhân giáp vẫn tiềm ẩn tỷ lệ nhỏ bệnh lý ác tính như ung thư tuyến giáp thể nhú hoặc thể nang. Bác sĩ chuyên khoa thường sử dụng hệ thống phân loại TIRADS trên siêu âm để đánh giá mức độ nghi ngờ của nhân dựa trên độ hồi âm, vi vôi hóa, bờ viền và tỷ lệ kích thước. Đối với những nhân có đặc điểm nghi ngờ hoặc kích thước lớn, thủ thuật chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm sẽ được chỉ định để xác định chính xác bản chất mô học.

Rối loạn chức năng tuyến giáp do cường giáp và suy giáp

Rối loạn chức năng tuyến giáp là nhóm bệnh lý nội tiết ảnh hưởng sâu sắc đến nồng độ hormone trong máu, chia thành hai nhóm chính là cường giáp và suy giáp. Cường giáp xảy ra khi tuyến giáp sản xuất quá mức hormone triiodothyronine và thyroxine, thường gặp trong bệnh Basedow hoặc nhân độc tuyến giáp. Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng tim đập nhanh, sụt cân dù ăn nhiều, run tay, mất ngủ, vã mồ hôi và sợ nóng. Tuyến giáp lúc này thường to lan tỏa kèm theo tăng sinh mạch máu trên siêu âm.

Ngược lại, suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không tạo đủ hormone để đáp ứng nhu cầu trao đổi chất, phổ biến nhất là do bệnh viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto. Người mắc suy giáp thường mệt mỏi mạn tính, sợ lạnh, tăng cân không rõ nguyên nhân, táo bón, da khô và suy giảm trí nhớ. Tuyến giáp trong suy giáp có thể teo nhỏ hoặc phì đại xơ chai tùy theo giai đoạn tiến triển của bệnh. Cả hai tình trạng đều cần chẩn đoán phân biệt bằng xét nghiệm định lượng TSH, FT3 và FT4.

Các phương pháp kiểm tra kích thước và cấu trúc tuyến giáp

Để xác định chính xác kích thước và phát hiện sớm các bệnh lý tại tuyến giáp, y học hiện đại kết hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng bổ trợ cho việc thăm khám lâm sàng. Khám sờ nắn vùng cổ giúp bác sĩ phát hiện bước đầu sự tăng thể tích, độ mềm chắc và tính di động của tuyến giáp khi người bệnh nuốt.

Siêu âm vùng cổ là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hàng đầu bởi tính sẵn có, không xâm lấn và độ nhạy rất cao trong việc đo đạc ba chiều kích thước tuyến giáp, tính toán thể tích và mô tả cấu trúc nhân. Bên cạnh hình ảnh học, xét nghiệm máu đo nồng độ hormone kích thích tuyến giáp TSH và hormone giáp tự do FT4 giữ vai trò quyết định trong việc đánh giá chức năng hoạt động. Trong những trường hợp bướu giáp phát triển sâu xuống trung thất hoặc nghi ngờ xâm lấn cấu trúc lân cận, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ có thể được cân nhắc áp dụng.

Lưu ý an toàn

Thông tin về kích thước và bệnh lý tuyến giáp trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng giáp, hormone thay thế hoặc thảo dược truyền miệng để làm teo tuyến giáp tại nhà. Khi phát hiện vùng cổ sưng to, khàn tiếng kéo dài hoặc nuốt vướng, cần đến bệnh viện có chuyên khoa nội tiết để thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Tuyến giáp giữ vai trò trọng yếu trong việc điều hòa chuyển hóa và hoạt động của nhiều cơ quan. Nhận biết kích thước bình thường cùng các bệnh lý tuyến giáp thường gặp giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe. Khi thấy vùng cổ phình to hoặc có bất thường toàn thân, việc khám chuyên khoa nội tiết là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.