Tại sao khớp háng kêu lục cục và một số biện pháp khắc phục

Khớp háng kêu lục cục là gì?

Khớp háng là một trong những khớp ổ cầu lớn và chịu lực nhiều nhất của cơ thể người, đóng vai trò liên kết giữa xương đùi và khung chậu nhằm nâng đỡ toàn bộ trọng lượng thân trên cũng như hỗ trợ các hoạt động đi, chạy, nhảy linh hoạt. Cấu trúc khớp háng được bao bọc bởi một hệ thống bao khớp dày dặn, các dây chằng chắc khỏe cùng mạng lưới cơ bắp và gân dầy đặc như dải chậu chày, cơ thắt lưng chậu và cơ mông.

Hiện tượng khớp háng kêu lục cục xảy ra khi có sự dịch chuyển bất thường, cọ xát hoặc va chạm giữa các cấu trúc gân, dây chằng với các gờ xương xung quanh trong quá trình vận động. Âm thanh này có thể phát ra không liên tục hoặc xuất hiện đều đặn mỗi khi người bệnh gập chân, đứng lên ngồi xuống hay xoay khớp háng. Hiểu đúng bản chất của khớp háng giúp người bệnh chủ động phòng ngừa các tổn thương gân cơ thứ phát.

Cơ chế sinh lý tạo ra tiếng kêu lục cục ở khớp háng

Trong phần lớn trường hợp thường gặp, tiếng kêu lục cục phát sinh từ hội chứng khớp háng bật nảy (snapping hip syndrome). Đây là hiện tượng dải chậu chày hoặc gân cơ thắt lưng chậu bị co thắt, căng cứng và cọ xát mạnh, trượt qua mấu chuyển lớn xương đùi hoặc ụ nhô của xương chậu khi chúng ta gập, duỗi hay xoay háng. Sự dịch chuyển đột ngột của sợi gân qua gờ xương tạo nên âm thanh răng rắc hoặc lục cục kèm cảm giác nảy nhẹ dưới da.

Ngoài ra, bọt khí tích tụ trong dịch khớp bị vỡ khi thay đổi áp lực đột ngột cũng có thể tạo ra tiếng động tương tự mà không gây tổn hại mô mềm. Tình trạng này rất phổ biến ở những người thường xuyên tập luyện thể thao cường độ cao, vũ công, vận động viên điền kinh hoặc người có biên độ vận động khớp rộng bẩm sinh. Khi cơ bắp xung quanh khớp háng bị mất cân bằng lực căng, hiện tượng cọ xát này càng xảy ra thường xuyên hơn.

Một số bệnh lý tiềm ẩn gây tiếng kêu bất thường tại khớp háng

Bên cạnh các nguyên nhân cơ học thông thường, tiếng lục cục ở háng đôi khi là dấu hiệu cảnh báo những tổn thương thực thể sâu hơn bên trong ổ khớp. Điển hình nhất là tình trạng rách sụn viền khớp háng, xảy ra khi lớp sụn sợi đệm quanh ổ cối bị rách do vi chấn thương lặp lại hoặc tai nạn thể thao. Khi sụn viền tổn thương, người bệnh thường cảm nhận tiếng lách cách kèm cảm giác vướng víu, kẹt khớp sâu trong háng hoặc vùng bẹn.

Thoái hóa khớp háng cũng là một nguyên nhân đáng lưu ý ở người trung niên và cao tuổi. Lớp sụn đệm đầu xương đùi bị mòn mỏng, nứt vỡ làm bề mặt tiếp xúc trở nên gồ ghề. Khi vận động, hai đầu xương ma sát trực tiếp với nhau tạo nên tiếng lạo xạo hoặc lục cục. Ngoài ra, sự xuất hiện của các mảnh dị vật sụn tự do trôi nổi trong ổ khớp cũng có thể gây kẹt khớp và phát ra tiếng kêu bất thường khi di chuyển.

Bài tập kéo giãn và phục hồi cân bằng cơ quanh khớp háng

Với các trường hợp kêu lục cục do gân cơ căng cứng không kèm đau, việc thực hiện các bài tập kéo giãn và củng cố cơ bắp đóng vai trò then chốt trong việc giảm bớt áp lực chèn ép lên khớp. Người bệnh nên chú trọng kéo giãn dải chậu chày, cơ gập háng, cơ mông và nhóm cơ gân kheo nhằm tái lập sự cân bằng chuyển động quanh khung chậu.

Việc tăng cường sức mạnh cho các nhóm cơ ổn định khớp háng như cơ mông nhỡ và cơ bụng sâu giúp kiểm soát chuyển động của xương đùi tốt hơn, từ đó hạn chế hiện tượng trượt gân qua mấu xương. Các bài tập nên được thực hiện nhẹ nhàng, có kiểm soát, tránh kéo căng quá mức gây đau nhức hoặc rách vi thể sợi gân. Người tập có thể kết hợp sử dụng con lăn mút xốp mềm để mát-xa giải phóng các điểm căng cứng cơ ở mặt ngoài đùi.

Thay đổi thói quen sinh hoạt và vận động hằng ngày

Bên cạnh tập luyện, thói quen sinh hoạt mỗi ngày ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của hệ thống gân khớp vùng chậu. Người làm việc văn phòng nên tránh thói quen ngồi bắt chéo chân, gác chân lên bàn hoặc ngồi liên tục nhiều giờ liền trong tư thế gập háng. Cứ sau mỗi bốn mươi lăm phút đến một giờ làm việc, nên đứng dậy đi lại nhẹ nhàng để các cơ bắp quanh khớp được thư giãn và lưu thông máu.

Người thường xuyên vận động nặng hoặc chơi thể thao cần tuân thủ quy trình khởi động kỹ càng trước khi tập và thực hiện bài tập thả lỏng sau buổi tập. Chú ý lựa chọn giày đi bộ hoặc giày tập có độ nâng đỡ vòm chân tốt nhằm hấp thụ xung lực dội lên từ mặt đất, giúp giảm tải lực tác động tiêu cực lên vùng khớp háng và thắt lưng. Khi cần nâng vác vật nặng, nên giữ lưng thẳng và hạ thấp trọng tâm bằng cách gập gối thay vì cúi gập gập người tạo áp lực đột ngột lên háng.

Thời điểm người bệnh nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp

Đa số trường hợp khớp háng kêu lục cục đơn thuần không cần can thiệp y tế phức tạp. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu phát hiện tiếng kêu đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như đau nhói ở vùng bẹn lan xuống đùi, sưng nóng đỏ tại khớp háng hoặc cảm giác kẹt cứng khớp khiến bước chân bị hụt hẫng.

Khi xuất hiện những triệu chứng khó chịu này, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình để được thăm khám lâm sàng chu đáo. Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để kiểm tra toàn diện cấu trúc sụn viền, dịch khớp và các tổ chức gân cơ xung quanh, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp y khoa phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Những thông tin chăm sóc vận động trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng tay bẻ khớp háng, giật chân mạnh để tạo tiếng kêu hoặc tự ý dùng thuốc giảm đau mà không có hướng dẫn từ bác sĩ. Khi khớp háng có dấu hiệu đau nhức, sưng nề hoặc hạn chế vận động, cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp để được kiểm tra trực tiếp.

Tóm tắt

Hiện tượng khớp háng kêu lục cục phần lớn bắt nguồn từ sự cọ xát cơ học lành tính của gân cơ và dây chằng quanh khớp. Người bệnh có thể cải thiện đáng kể bằng cách điều chỉnh tư thế sinh hoạt kết hợp vận động khoa học. Tuy nhiên khi tiếng kêu đi kèm đau nhức hoặc hạn chế tầm vận động, việc thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp là cần thiết để bảo vệ cấu trúc khớp lâu dài.