Khô mắt chảy nước mắt nguyên nhân do đâu và khắc phục thế nào?

Khô mắt chảy nước mắt là gì?

Khô mắt chảy nước mắt là hiện tượng bề mặt nhãn cầu không nhận đủ lượng bôi trơn cần thiết từ màng phim nước mắt chất lượng cao, dẫn đến phản xạ kích thích tiết nước mắt quá mức. Màng phim nước mắt bình thường cần sự cân bằng hoàn hảo giữa ba thành phần mỡ, nước và chất nhầy để bám dính và giữ ẩm giác mạc.

Khi một trong các lớp này bị rối loạn, mắt nhanh chóng rơi vào tình trạng mất nước bề mặt, xuất hiện cảm giác cay rát, xốn cộm như có hạt bụi bên trong. Sự kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác khiến tuyến lệ chính phản ứng bằng cách tiết ra một lượng lớn dịch nước lỏng. Vì lượng nước mắt phản xạ này thiếu hụt chất béo để giữ lại trên bề mặt, chúng dễ dàng tràn ra mi mắt mà không giải quyết được gốc rễ tình trạng khô ráp của nhãn cầu.

Cơ chế khiến mắt bị khô nhưng liên tục chảy nước mắt phản xạ

Màng phim nước mắt bao phủ bề mặt giác mạc gồm ba lớp chính là lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy. Khi tuyến lệ hoặc tuyến Meibomian ở bờ mi hoạt động kém hiệu quả, màng phim nước mắt mất cân bằng và bốc hơi rất nhanh, khiến bề mặt giác mạc bị khô ráp và cộm xót.

Để bảo vệ nhãn cầu khỏi tổn thương cơ học, các dây thần kinh cảm giác lập tức gửi tín hiệu cảnh báo lên hệ thần kinh trung ương. Cơ thể kích hoạt tuyến lệ chính tiết ra một lượng lớn nước mắt phản xạ nhằm làm dịu kích ứng tức thì. Lượng nước mắt tràn ra này chủ yếu chứa nước, thiếu hụt thành phần dầu và chất nhầy cần thiết nên không thể bám dính lâu trên nhãn cầu mà nhanh chóng chảy ra ngoài gò má, tạo nên nghịch lý vừa khô mắt vừa chảy nước mắt.

Những yếu tố nguy cơ thường gặp trong sinh hoạt hàng ngày

Các yếu tố từ môi trường và lối sống hàng ngày đóng vai trò rất lớn trong việc kích hoạt tình trạng này. Thói quen sử dụng máy vi tính, điện thoại thông minh liên tục khiến tần số chớp mắt giảm từ một nửa đến hai phần ba, làm màng phim nước mắt không được trải đều trên bề mặt giác mạc.

Bên cạnh đó, không gian làm việc thường xuyên bật máy điều hòa nhiệt độ, độ ẩm không khí thấp hoặc môi trường có nhiều khói bụi, gió lớn cũng thúc đẩy sự bốc hơi nước mắt. Một số tình trạng viêm bờ mi mạn tính, rối loạn chức năng tuyến bã nhờn mi mắt, thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ tiền mãn kinh hoặc tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc kháng histamin, thuốc an thần cũng làm suy giảm chất lượng dịch nước mắt.

Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ làm dịu mắt tại nhà

Người gặp tình trạng này có thể thực hiện một số bước chăm sóc đơn giản tại nhà để giảm nhẹ cảm giác cộm xót. Sử dụng nước mắt nhân tạo dạng dung dịch không chứa chất bảo quản là biện pháp hỗ trợ hữu ích, giúp cấp ẩm tạm thời và rửa trôi các chất kích ứng trên bề mặt giác mạc.

Chườm ấm vùng mí mắt bằng khăn sạch nhúng nước ấm trong khoảng năm đến mười phút mỗi ngày giúp làm thông thoáng các lỗ chân lông của tuyến Meibomian, kích thích lớp dầu tự nhiên tiết ra đều đặn. Ngoài ra, việc vệ sinh bờ mi nhẹ nhàng bằng dung dịch rửa mắt chuyên dụng hoặc nước muối sinh lý giúp loại bỏ vảy gàu và vi khuẩn tích tụ quanh chân lông mi, ngăn ngừa viêm nhiễm tiến triển.

Xây dựng thói quen sinh hoạt và môi trường làm việc phù hợp

Điều chỉnh thói quen làm việc có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ thị giác lâu dài. Khi làm việc với màn hình điện tử, người dùng nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy hướng mắt nhìn vào một vật thể ở khoảng cách khoảng 6 mét trong vòng 20 giây và chủ động chớp mắt thật sâu để trải đều dịch nước mắt.

Trong phòng làm việc hoặc phòng ngủ có máy lạnh, nên đặt thêm máy tạo độ ẩm không khí hoặc chậu nước để duy trì độ ẩm vừa phải. Khi ra ngoài trời, việc đeo kính râm hoặc kính bảo hộ sẽ giúp ngăn chặn gió lùa trực tiếp và khói bụi kích ứng vào mắt. Đồng thời, cần ngủ đủ giấc và uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ cơ thể duy trì dịch thể ổn định.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất corticoid hoặc chất co mạch kéo dài để giảm đỏ mắt nhanh, vì có nguy cơ gây tăng nhãn áp và tổn thương giác mạc nghiêm trọng. Nếu mắt xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng gắt, giảm thị lực đột ngột hoặc chảy dịch mủ vàng, người bệnh cần đến ngay bệnh viện mắt để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Tình trạng khô mắt kèm chảy nước mắt tuy nghịch lý nhưng là cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể khi bề mặt nhãn cầu bị tổn thương. Việc chủ động cải thiện môi trường làm việc, nghỉ ngơi hợp lý và sử dụng nước mắt nhân tạo đúng cách sẽ giúp thuyên giảm đáng kể khó chịu. Khi triệu chứng kéo dài, việc thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa mắt là bước cần thiết để tìm đúng nguyên nhân và bảo vệ thị lực lâu dài.