Khi nào cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ và quy trình thực hiện

Tầm soát đái tháo đường thai kỳ là gì?

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp glucose ở các mức độ khác nhau, xuất hiện hoặc được ghi nhận lần đầu tiên trong giai đoạn mang thai. Trong thai kỳ, nhau thai sản sinh nhiều loại nội tiết tố hỗ trợ thai nhi phát triển nhưng các chất này đồng thời gây đối kháng tác dụng của insulin tại mô đích. Đa số thai phụ không biểu hiện triệu chứng rõ rệt ra bên ngoài, do đó việc khám sàng lọc chủ động đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe mẹ và bé. Tầm soát đúng lịch giúp phát hiện kịp thời các bất thường về chuyển hóa carbohydrate để bác sĩ đưa ra hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Thời điểm thực hiện tầm soát đái tháo đường thai kỳ

Thời điểm tiêu chuẩn để thực hiện tầm soát đái tháo đường thai kỳ là trong giai đoạn thai đủ 24 đến 28 tuần tuổi. Đây là thời kỳ nhau thai phát triển mạnh và tiết ra lượng lớn các hormone gây kháng insulin như estrogen, progesterone và human placental lactogen, khiến nhu cầu sử dụng insulin của cơ thể tăng cao. Nếu tuyến tụy của người mẹ không sản xuất đủ lượng insulin bù trừ, nồng độ glucose trong máu sẽ tăng lên bất thường.

Đối với những thai phụ có yếu tố nguy cơ cao như từng bị đái tháo đường thai kỳ ở lần mang thai trước, tiền sử gia đình trực hệ mắc đái tháo đường, thừa cân béo phì trước mang thai hoặc có hội chứng buồng trứng đa nang, bác sĩ sản phụ khoa có thể chỉ định kiểm tra đường huyết ngay trong lần khám thai đầu tiên hoặc ba tháng đầu thai kỳ để kịp thời phát hiện đái tháo đường từ trước.

Quy trình thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose 75g

Quy trình phổ biến nhất hiện nay là nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống một bước sử dụng 75g glucose khan, được khuyến cáo rộng rãi bởi các hiệp hội sản phụ khoa và nội tiết.

Quy trình bao gồm ba lần lấy máu tĩnh mạch để định lượng glucose huyết:

• Lần thứ nhất: Lấy máu đo đường huyết lúc đói sau khi thai phụ đã nhịn ăn qua đêm từ 8 đến 12 tiếng.
• Lần thứ hai: Thai phụ uống hết ly nước chứa 75g glucose pha trong khoảng 250 đến 300ml nước trong vòng 5 phút, sau đó ngồi nghỉ ngơi tại chỗ và lấy máu sau 1 giờ.
• Lần thứ ba: Nhân viên y tế lấy máu kiểm tra nồng độ glucose sau 2 giờ tính từ thời điểm bắt đầu uống nước đường.

Nếu có từ một chỉ số đường huyết trở lên bằng hoặc vượt ngưỡng tham chiếu chuẩn, thai phụ sẽ được chẩn đoán mắc đái tháo đường thai kỳ và chuyển sang phác đồ theo dõi chuyên biệt.

Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Để kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao và phản ánh đúng khả năng dung nạp đường của cơ thể, thai phụ cần chú ý tuân thủ một số nguyên tắc chuẩn bị trước ngày làm xét nghiệm:

• Trong 3 ngày trước khi làm nghiệm pháp, duy trì khẩu phần ăn bình thường có chứa lượng carbohydrate ổn định, không tự ý kiêng khem tinh bột quá mức hoặc ăn uống đồ ngọt dồn dập vì có thể làm sai lệch đáp ứng chuyển hóa của tuyến tụy.
• Nhịn ăn uống hoàn toàn từ 8 đến 12 tiếng trước giờ lấy mẫu máu sáng hôm sau, chỉ uống một ít nước lọc khi thật sự khát.
• Tránh vận động thể lực gắng sức, không sử dụng đồ uống chứa caffeine hoặc chất kích thích.
• Trong thời gian 2 giờ chờ giữa các lần lấy máu, thai phụ cần ngồi nghỉ ngơi tại phòng khám, không đi lại nhiều, không ăn vặt và không hút thuốc lá để tránh ảnh hưởng đến tốc độ chuyển hóa glucose.

Ý nghĩa y khoa của việc tầm soát đúng thời điểm

Đái tháo đường thai kỳ nếu không được kiểm soát tốt có thể gây ra nhiều biến chứng bất lợi cho cả mẹ và thai nhi. Ở người mẹ, tình trạng tăng đường huyết mạn tính làm tăng nguy cơ tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ, đa ối, nhiễm trùng đường tiết niệu và tăng tỷ lệ phải mổ lấy thai do thai to.

Đối với thai nhi, lượng đường dư thừa qua nhau thai kích thích tuyến tụy thai bài tiết nhiều insulin, dẫn đến tình trạng thai to bất thường, tăng nguy cơ sang chấn sản khoa khi sinh ngả âm đạo. Sau khi sinh, trẻ sơ sinh dễ gặp biến chứng hạ đường huyết đột ngột, suy hô hấp sơ sinh, vàng da kéo dài và tăng nguy cơ béo phì, rối loạn dung nạp glucose khi trưởng thành. Việc tầm soát định kỳ giúp phát hiện sớm để can thiệp kịp thời, hạn chế tối đa các rủi ro này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sản hoặc nội tiết. Thai phụ không nên tự ý mua que thử đường huyết tại nhà để tự kết luận thay thế cho nghiệm pháp chuẩn tại cơ sở y tế. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, thai phụ cần liên hệ trực tiếp với cơ sở y tế để được thăm khám chi tiết.

Tóm tắt

Tầm soát đái tháo đường thai kỳ đúng thời điểm là bước chăm sóc tiền sản thiết yếu giúp bảo vệ sức khỏe cho cả thai phụ và thai nhi. Việc tuân thủ quy trình xét nghiệm và lắng nghe tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường dung nạp đường huyết, từ đó xây dựng kế hoạch theo dõi thai kỳ an toàn và thuận lợi.