Khẩu trang phủ muối có thể vô hiệu hóa virus corona không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khẩu trang phủ muối là giải pháp công nghệ lọc khí từng được các nhà khoa học nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa virus corona và các mầm bệnh hô hấp lây lan qua giọt bắn. Trong các thử nghiệm bước đầu, lớp muối phủ khi tiếp xúc với giọt dịch tiết sẽ hòa tan rồi tái kết tinh, làm rách màng bọc lipid của virus và vô hiệu hóa khả năng lây nhiễm.
Tuy nhiên, người dân cần hiểu rõ rằng hiệu quả này chỉ được chứng minh trên các sản phẩm thử nghiệm với quy trình sản xuất công nghiệp chuẩn hóa. Các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tự ý ngâm hay xịt nước muối lên khẩu trang y tế thông thường tại nhà, bởi việc làm này sẽ phá hủy lớp màng kháng giọt bắn và làm mất hoàn toàn chức năng bảo vệ ban đầu của khẩu trang.
Khẩu trang phủ muối vô hiệu hóa virus corona là gì?
Khẩu trang y tế thông thường hoạt động chủ yếu dựa trên cơ chế lọc cơ học tĩnh điện nhằm ngăn chặn giọt bắn và hạt bụi mịn mang mầm bệnh. Khi mầm bệnh bám trên bề mặt ngoài của khẩu trang, chúng vẫn có khả năng tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, tạo ra nguy cơ lây nhiễm chéo nếu người dùng chạm tay vào mặt ngoài khi tháo bỏ. Để khắc phục hạn chế này, các nhà nghiên cứu đã phát triển công nghệ phủ tinh thể muối natri clorid lên các sợi vi lọc của khẩu trang. Khi người mang tiếp xúc với giọt bắn chứa virus corona hoặc vi khuẩn, lớp muối sẽ hấp thụ độ ẩm từ giọt dịch, hòa tan một phần rồi nhanh chóng kết tinh sắc nhọn trở lại khi nước bay hơi. Quá trình tái tinh thể hóa này tạo ra lực tác động vật lý làm rách lớp vỏ protein và màng lipid của virus, khiến chúng bị bất hoạt hoàn toàn trên bề mặt khẩu trang thay vì chỉ bị giữ lại đơn thuần.
Cơ chế phá hủy màng virus của tinh thể muối
Nguyên lý vô hiệu hóa mầm bệnh của khẩu trang phủ muối bắt nguồn từ tính chất hóa lý đặc biệt của natri clorid trong quá trình tương tác với hơi ẩm. Khi một người nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi, các hạt dịch tiết chứa virus corona sẽ bắn ra ngoài không khí và bám vào bề mặt lớp lọc khẩu trang. Lớp muối khô trên bề mặt sợi vải ngay lập tức hút phần nước trong giọt bắn và bắt đầu tan ra tạo thành dung dịch muối ưu trương. Khi dung dịch này bay hơi trong điều kiện luồng khí thở lưu thông, muối sẽ kết tinh lại với tốc độ rất nhanh. Các tinh thể muối hình thành với các góc cạnh sắc nhọn sẽ đâm xuyên, làm rách lớp màng bọc lipid mỏng manh của virus corona. Đồng thời, nồng độ muối cực cao cũng gây ra hiện tượng mất nước thẩm thấu tức thì, làm biến tính cấu trúc protein gai của virus. Sự kết hợp giữa tác động cơ học và thay đổi áp suất thẩm thấu khiến virus bị vô hiệu hóa nhanh chóng, không còn khả năng xâm nhập vào tế bào niêm mạc đường hô hấp.
Sự khác biệt giữa nghiên cứu thử nghiệm và ứng dụng thương mại
Mặc dù kết quả trong phòng thí nghiệm cho thấy khẩu trang phủ muối có khả năng tiêu diệt virus vượt trội, quá trình đưa công nghệ này vào sản xuất đại trà và sử dụng thực tế lại đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật. Để muối bám dính đồng đều trên màng lọc mà không rơi ra ngoài đòi hỏi các quy trình xử lý nhiệt và chất kết dính chuyên biệt. Nếu lớp phủ không đạt chuẩn, người sử dụng có thể hít phải các hạt bụi muối mịn vào phổi, gây kích ứng đường thở, ho hoặc làm trầm trọng thêm các cơn hen suyễn ở những người có cơ địa nhạy cảm. Thêm vào đó, trong môi trường độ ẩm cao hoặc khi người dùng thở mạnh kéo dài, lượng hơi nước quá lớn có thể làm muối tan chảy quá mức, gây bít tắc các lỗ lọc khí, làm giảm độ thoáng khí và khiến người đeo cảm thấy ngột ngạt. Vì vậy, khẩu trang phủ muối phần lớn vẫn nằm ở mức độ nghiên cứu hoặc sản phẩm chuyên dụng, chưa thể thay thế hoàn toàn các loại khẩu trang y tế và khẩu trang kháng khuẩn phổ thông trên thị trường.
Rủi ro khi tự chế khẩu trang phủ muối tại nhà
Nhiều người lầm tưởng rằng có thể tự tạo khẩu trang phủ muối tại nhà bằng cách xịt nước muối sinh lý hoặc ngâm khẩu trang vào dung dịch muối ăn rồi phơi khô. Đây là hành động hết sức nguy hiểm và phản khoa học. Khẩu trang y tế tiêu chuẩn được cấu tạo từ nhiều lớp, trong đó lớp màng lọc ở giữa làm từ sợi polymer không dệt tích điện tĩnh có tác dụng giữ lại các hạt virus siêu nhỏ. Khi bị thấm ướt bởi nước muối tự chế, lớp màng lọc tĩnh điện này sẽ bị phá hủy cấu trúc sợi và mất hoàn toàn lực hút tĩnh điện, làm giảm nghiêm trọng hiệu quả lọc bụi mịn và mầm bệnh. Không những vậy, nước muối khi khô lại tại nhà sẽ tạo ra những mảng muối dày không đều, gây cản trở hô hấp và dễ vỡ vụn thành các tinh thể lơ lửng đi thẳng vào phế quản khi hít thở. Do đó, người dân tuyệt đối không tự ý can thiệp hóa chất hay dung dịch muối lên các phương tiện bảo vệ hô hấp cá nhân.
Các biện pháp bảo vệ đường hô hấp đúng cách
Để bảo vệ bản thân trước nguy cơ lây nhiễm virus corona và các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp khác, việc tuân thủ các nguyên tắc y tế dự phòng chuẩn mực vẫn là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất. Người dân nên lựa chọn khẩu trang y tế ba hoặc bốn lớp đạt chuẩn chất lượng hoặc khẩu trang chuẩn N95, KN95 khi đến nơi đông người hoặc môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao. Khẩu trang cần được đeo che kín cả mũi lẫn miệng, ôm sát viền mặt và không để hở hai bên má. Trong suốt quá trình sử dụng, cần hạn chế tối đa việc chạm tay vào mặt ngoài khẩu trang; nếu vô tình chạm phải, cần sát khuẩn tay ngay bằng dung dịch cồn hoặc rửa tay với xà phòng dưới vòi nước chảy. Khẩu trang y tế dùng một lần cần được vứt bỏ đúng nơi quy định sau khi sử dụng và thay mới ngay khi bị ẩm, bẩn hoặc rách. Kết hợp đeo khẩu trang đúng cách cùng với giữ khoảng cách và vệ sinh tay thường xuyên là chìa khóa then chốt ngăn chặn mầm bệnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin về khẩu trang phủ muối mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và nghiên cứu kỹ thuật, không nhằm mục đích hướng dẫn người đọc tự chế tạo thiết bị bảo hộ tại gia đình. Người tiêu dùng chỉ nên sử dụng các sản phẩm khẩu trang y tế, khẩu trang kháng khuẩn đã được các cơ quan y tế cấp phép lưu hành. Tuyệt đối không xịt dung dịch muối, cồn hay các hóa chất sát khuẩn trực tiếp lên khẩu trang đang dùng. Nếu gặp phải các triệu chứng kích ứng đường hô hấp, ho, khó thở do sử dụng khẩu trang không đúng cách, người dân cần tháo bỏ ngay và liên hệ với cơ sở y tế để được kiểm tra.
Tóm tắt
Khẩu trang phủ muối là một hướng nghiên cứu công nghệ đầy tiềm năng giúp vô hiệu hóa virus corona thông qua cơ chế phá hủy vật lý của tinh thể muối. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, việc sử dụng các loại khẩu trang y tế đạt chuẩn kết hợp vệ sinh tay thường xuyên vẫn là biện pháp phòng ngừa bệnh hô hấp đơn giản, kinh tế và an toàn nhất cho cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- American Chemical Society (ACS): Screening Peptide Drug Candidates To Neutralize Whole Viral Agents: A Case Study with Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2)
- Journal of Pioneering Medical Sciences: Importance of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) Virus Viral Components: A Comprehensive Review
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang phủ muối có bán rộng rãi trên thị trường hiện nay không?
Hiện nay khẩu trang phủ muối chủ yếu nằm trong giai đoạn nghiên cứu thử nghiệm và chưa được thương mại hóa phổ biến trên thị trường đại trà. Đa số người dân vẫn được khuyến nghị sử dụng khẩu trang y tế hoặc khẩu trang N95 đạt chuẩn.
Có nên tự ngâm khẩu trang y tế vào nước muối rồi phơi khô để dùng không?
Tuyệt đối không nên làm việc này. Nước muối sẽ làm hỏng lớp màng vi lọc tĩnh điện bên trong khẩu trang, làm mất khả năng ngăn chặn mầm bệnh và bụi mịn, đồng thời các vụn muối khô có thể gây kích ứng phế quản khi hít thở.
Muối tiêu diệt virus corona trên khẩu trang như thế nào?
Khi giọt dịch chứa virus bám vào khẩu trang, muối hút nước rồi tái tinh thể hóa thành các cạnh sắc nhọn đâm thủng vỏ màng ngoài của virus. Áp suất thẩm thấu cao từ muối cũng làm biến tính các protein gai khiến virus bất hoạt.
Hít thở qua khẩu trang phủ muối có gây hại cho phổi không?
Ở các sản phẩm đạt chuẩn kiểm nghiệm, hạt muối được cố định chặt trên sợi vải. Tuy nhiên, nếu dùng sản phẩm tự chế hoặc kém chất lượng, bụi muối bong ra có thể đi vào phế quản, gây ho và kích ứng niêm mạc hô hấp.
Làm thế nào để sử dụng khẩu trang y tế thông thường đạt hiệu quả phòng bệnh cao nhất?
Bạn cần đeo khẩu trang che kín mũi miệng, ép sát thanh nẹp mũi, không chạm tay vào mặt ngoài khẩu trang và thay mới sau mỗi lần sử dụng hoặc ngay khi khẩu trang bị ẩm ướt, dơ bẩn.
