Ketamin là gì và những tác hại nguy hiểm đối với sức khỏe

Tác hại của ketamin là gì?

Ketamin là một hợp chất tổng hợp có tác dụng gây mê và giảm đau thông qua cơ chế ức chế thụ thể NMDA tại hệ thần kinh trung ương. Khi sử dụng trong lâm sàng, bác sĩ gây mê hồi sức kiểm soát nghiêm ngặt liều lượng để tạo trạng thái phân ly, giúp người bệnh giảm đau mà ít ức chế hô hấp hơn một số thuốc mê khác.

Ở dạng lạm dụng trái phép, ketamin thường lưu hành dưới dạng bột trắng, tinh thể hoặc dung dịch lỏng không màu. Người dùng thường gọi đây là ma túy phân ly vì nó làm biến dạng tri giác, tách rời cảm giác của tâm trí khỏi cơ thể vật lý và môi trường xung quanh. Do khả năng gây lệ thuộc tâm lý cao và độc tính phức tạp, ketamin thuộc nhóm chất bị kiểm soát đặc biệt về mặt pháp lý và nghiêm cấm hành vi mua bán, sử dụng tùy tiện.

Bản chất y khoa và thực trạng lạm dụng ketamin trái phép

Trong môi trường y tế, ketamin là dược chất được chỉ định chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa gây mê hồi sức nhằm phục vụ phẫu thuật, thủ thuật giảm đau cấp tính hoặc một số phác đồ nghiên cứu tâm thần có giám sát nghiêm ngặt. Dược chất này phát huy tác dụng nhanh và đòi hỏi theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn.

Tuy nhiên, ngoài xã hội, ketamin bị biến tướng thành chất ma túy bất hợp pháp thường xuất hiện tại các tụ điểm giải trí. Người sử dụng trái phép thường dùng qua đường hít bột, uống hoặc tiêm tĩnh mạch để tìm cảm giác ảo giác hoặc mất kết nối với thực tại. Việc sử dụng các sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc còn làm tăng nguy cơ ngộ độc do lẫn tạp chất độc hại và phụ gia công nghiệp nguy hiểm.

Tác động cấp tính của ketamin lên thần kinh và hành vi

Ngay sau khi xâm nhập vào cơ thể, ketamin nhanh chóng vượt qua hàng rào máu não và làm rối loạn dẫn truyền thần kinh. Người sử dụng sẽ rơi vào trạng thái phân ly sâu sắc, xuất hiện ảo thanh, ảo thị, méo mó về không gian và thời gian. Khả năng định hướng và phán đoán logic bị tê liệt hoàn toàn.

Trạng thái này khiến người dùng mất cảm giác đau đớn thể xác, dẫn đến nguy cơ tự gây thương tích, té ngã hoặc gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng mà không hề hay biết. Ở liều cao bất thường, người sử dụng có thể rơi vào hội chứng phân ly cực độ, mất hoàn toàn khả năng giao tiếp, hoảng loạn dữ dội, mạch nhanh và tăng huyết áp đột ngột đe dọa an toàn tính mạng.

Tác hại mạn tính của ketamin đối với bàng quang và thận

Một trong những biến chứng đặc trưng và tàn phá nặng nề nhất của việc lạm dụng ketamin kéo dài là hội chứng viêm bàng quang do ketamin. Các chất chuyển hóa của hoạt chất này khi bài tiết qua đường tiết niệu sẽ gây viêm loét trực tiếp, xơ hóa và phá hủy niêm mạc bàng quang.

Người bệnh thường biểu hiện tiểu buốt, tiểu rắt liên tục, đau quặn vùng hạ vị dữ dội và tiểu ra máu. Khi tổn thương tiến triển, dung tích bàng quang bị co rút nghiêm trọng chỉ còn vài chục mililit, khiến người bệnh phải đi tiểu hàng chục lần mỗi ngày. Tình trạng trào ngược nước tiểu mạn tính còn dẫn đến ứ nước đài bể thận, viêm thận kẽ và suy giảm chức năng thận không thể phục hồi hoàn toàn.

Di chứng tâm thần và nguy cơ lệ thuộc khi lạm dụng ketamin

Lạm dụng ketamin trong thời gian dài gây biến đổi cấu trúc và chức năng các mạng lưới synap thần kinh tại vỏ não và hồi hải mã. Hậu quả là người dùng bị suy giảm trí nhớ ngắn hạn nghiêm trọng, mất khả năng tập trung chú ý và suy thoái chức năng tư duy phản biện.

Về mặt tâm thần, người lạm dụng thường phát triển các rối loạn khí sắc mạn tính, trầm cảm kháng trị, lo âu kịch phát hoặc hoang tưởng bị truy hại tương tự bệnh tâm thần phân liệt. Mặc dù hội chứng cai thể chất không rầm rộ như nhóm opioid, ketamin lại gây cảm giác thèm muốn tâm lý mãnh liệt. Người dùng nhanh chóng tăng liều do hiện tượng dung nạp, rơi vào vòng xoáy nghiện ngập khó tự dứt bỏ.

Nguy cơ ngộ độc cấp tính và biến chứng tim mạch đe dọa tính mạng

Sử dụng ketamin quá liều hoặc dùng đồng thời với các chất ức chế thần kinh trung ương như rượu bia, thuốc an thần nhóm benzodiazepine làm gia tăng mạnh mẽ nguy cơ ngộ độc cấp. Tương tác này có thể dẫn đến suy hô hấp cấp tính, tụt độ bão hòa oxy máu và ngừng thở đột ngột.

Ngược lại, khi phối hợp cùng các chất kích thích như ma túy đá hay thuốc lắc, ketamin có thể kích thích tim mạch quá mức, gây loạn nhịp tim nguy hiểm, tăng huyết áp kịch phát, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ xuất huyết não. Ngoài ra, việc mất phản xạ họng thanh quản khi hôn mê do ngộ độc ketamin dễ khiến người dùng hít sặc chất nôn vào phổi, gây viêm phổi hít nguy kịch và tử vong nhanh chóng.

Lưu ý an toàn

Ketamin là thuốc gây mê thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt, tuyệt đối không được tự ý mua bán hay sử dụng ngoài cơ sở y tế hợp pháp. Mọi hành vi tự thử nghiệm hoạt chất này đều có thể dẫn đến ngộ độc cấp hoặc tổn thương nội tạng vĩnh viễn. Khi phát hiện người có biểu hiện co giật, lú lẫn nặng, khó thở hoặc mất ý thức nghi do sử dụng ketamin, cần lập tức gọi cấp cứu y tế và đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất, không tự ý cho uống nước chanh hay dùng mẹo dân gian để giải độc.

Tóm tắt

Ketamin là dược chất gây mê có giá trị trong y khoa nhưng lại là một chất ma túy có sức tàn phá khôn lường khi bị lạm dụng. Nhận thức đầy đủ về hiểm họa của ketamin trên hệ tiết niệu, thần kinh và tính mạng là lá chắn quan trọng để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi những hệ lụy đau lòng.