Hút thuốc lá thụ động là gì và những tác hại đối với sức khỏe

Hút thuốc lá thụ động là gì?

Hút thuốc lá thụ động, hay còn gọi là phơi nhiễm khói thuốc lá môi trường, là tình trạng một cá nhân không trực tiếp hút thuốc nhưng hít phải hỗn hợp khói tỏa ra từ đầu điếu thuốc lá, xì gà, tẩu thuốc đang cháy hoặc khói do người hút thuốc thở ra. Dù không chủ ý sử dụng thuốc lá, cơ thể người hít phải khói thuốc thụ động vẫn hấp thu lượng lớn nicotin, khí carbon monoxide, hắc ín cùng hàng loạt hợp chất độc hại tương tự như người hút thuốc trực tiếp. Tình trạng này diễn ra phổ biến tại gia đình, nơi làm việc, các tụ điểm công cộng hoặc phương tiện giao thông kín khí, gây nên gánh nặng bệnh tật to lớn cho cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ em.

Bản chất của khói thuốc lá thụ động và các dạng phơi nhiễm

Khói thuốc thụ động bao gồm hai luồng khí chính là khói tỏa ra từ đầu điếu thuốc đang cháy và khói do người hút thở ra môi trường. Khói tỏa ra từ đầu điếu thuốc chiếm tỷ lệ lớn và chứa nồng độ chất độc hại rất cao do không qua đầu lọc. Các chuyên gia y tế đã xác định hàng nghìn hợp chất hóa học trong khói thuốc, trong đó có hàng chục chất gây ung thư nguy hiểm như benzen, formaldehyde, hợp chất nitrosamine và carbon monoxide.

Ngoài ra, y học hiện đại còn nhấn mạnh khái niệm phơi nhiễm khói thuốc cấp 3. Đây là lượng hạt bụi mịn và hóa chất độc hại không biến mất sau khi tàn thuốc mà bám chặt vào tường, thảm trải sàn, quần áo, rèm cửa và đồ chơi của trẻ nhỏ. Những hạt độc chất này tiếp tục phản ứng với các chất ô nhiễm khác trong không khí tạo thành các hợp chất độc hại mới, gây ảnh hưởng liên tục đến sức khỏe những người sinh hoạt trong không gian kín đó suốt nhiều tháng.

Tác hại của khói thuốc thụ động đối với hệ tim mạch và hô hấp

Khi hít phải khói thuốc thụ động, các hạt độc chất nhanh chóng xâm nhập sâu vào phế nang và đi vào hệ tuần hoàn. Ở hệ tim mạch, nicotin và carbon monoxide làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa, làm tăng tính kết tập tiểu cầu và giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu. Tình trạng này làm gia tăng đáng kể nguy cơ xảy ra cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim cấp và đột quỵ não ở người không trực tiếp hút thuốc.

Đối với hệ hô hấp, khói thuốc thụ động kích thích trực tiếp niêm mạc đường thở, gây viêm mạn tính và làm suy giảm hoạt động của hệ thống lông chuyển phế quản. Người phơi nhiễm thường xuyên dễ gặp các đợt bùng phát bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phế quản mạn tính và tăng tần suất xuất hiện cơn hen phế quản nặng. Đồng thời, nguy cơ mắc ung thư phổi nguyên phát ở người không hút thuốc cũng gia tăng rõ rệt khi cùng sinh sống hoặc làm việc lâu năm với người có thói quen hút thuốc.

Tác động nghiêm trọng đến phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ

Phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động đối mặt với nhiều nguy cơ sản khoa nghiêm trọng. Các chất độc trong khói thuốc làm co thắt mạch máu tử cung, suy giảm lưu lượng máu đến bánh nhau, dẫn đến tình trạng thai nhi chậm phát triển trong tử cung, tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu, sinh non và trẻ nhẹ cân khi chào đời.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất do tần số hô hấp nhanh và các cơ quan còn non yếu. Trẻ thường xuyên hít phải khói thuốc có nguy cơ cao bị hội chứng đột tử ở trẻ nhũ nhi. Bên cạnh đó, trẻ rất dễ mắc các bệnh lý viêm đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản, viêm phổi, viêm tai giữa tái phát nhiều lần và suy giảm chức năng thông khí phổi lâu dài. Những đứa trẻ lớn lên trong gia đình có người hút thuốc cũng có nguy cơ khởi phát bệnh hen suyễn cao hơn đáng kể so với trẻ em sống trong môi trường trong lành.

Biện pháp chủ động phòng ngừa và bảo vệ không gian sống

Cách bảo vệ tối ưu nhất trước khói thuốc thụ động là xây dựng và duy trì không gian sống hoàn toàn không khói thuốc. Cần thiết lập quy định không hút thuốc trong nhà ở, khuôn viên lớp học, phương tiện giao thông gia đình và nơi làm việc. Việc mở cửa sổ sổ thông gió, dùng quạt hút hay máy lọc không khí thông thường chỉ giúp giảm bớt cảm giác ngột ngạt và mùi khói chứ không thể loại trừ hết các hạt độc chất siêu mịn hay khí độc.

Đối với những người có người thân đang hút thuốc, việc khuyến khích, hỗ trợ họ tham gia các chương trình cai thuốc lá y khoa là giải pháp căn cơ nhất. Khi chưa thể cai hoàn toàn, người hút thuốc cần tuyệt đối ra hẳn ngoài trời, cách xa khu vực sinh hoạt chung và cửa sổ. Sau khi hút thuốc, việc rửa tay, súc miệng và thay trang phục trước khi bế ẵm hay tiếp xúc gần với trẻ nhỏ cũng giúp giảm bớt lượng độc chất cấp 3 bám dính gây hại cho người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và nâng cao nhận thức cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Những người có tiền sử mắc bệnh tim mạch, hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khi xuất hiện các triệu chứng khó thở, đau tức ngực sau khi phơi nhiễm khói thuốc cần lập tức đến các cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Khói thuốc lá thụ động là mối nguy hại sức khỏe âm thầm nhưng để lại hậu quả lâu dài cho những người xung quanh. Việc hiểu rõ rủi ro, xây dựng môi trường sống không khói thuốc và kiên quyết từ chối tiếp xúc với khói thuốc là cách thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và gia đình. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ khi có bất kỳ triệu chứng hô hấp hoặc tim mạch nghi ngờ liên quan đến việc phơi nhiễm khói thuốc kéo dài.