Hướng dẫn xử trí hạ đường huyết an toàn và phòng ngừa

Xử trí hạ đường huyết

Tình trạng hạ đường huyết xảy ra khi chỉ số nồng độ đường trong máu hạ xuống dưới 3.9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL). Lúc này, các tế bào cơ thể, đặc biệt là tế bào não, không nhận đủ nguồn năng lượng cần thiết để duy trì hoạt động bình thường. Hạ đường huyết thường gặp nhất ở những bệnh nhân đang điều trị bệnh tiểu đường loại 1 hoặc bệnh tiểu đường loại 2. Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến hiện tượng tụt đường huyết bao gồm việc dùng quá liều thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin, bỏ bữa ăn, ăn muộn, vận động thể chất quá sức hoặc tiêu thụ nhiều đồ uống có cồn khi bụng đói. Khi đường huyết sụt giảm đột ngột, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách phát ra hàng loạt tín hiệu cảnh báo thần kinh và giao cảm. Việc nắm vững nguyên tắc sơ cứu ban đầu sẽ giúp kiểm soát nhanh chỉ số glucose máu, đưa người bệnh trở lại trạng thái ổn định và tránh các biến chứng cấp tính nguy hiểm.

Triệu chứng nhận biết sớm tình trạng tụt đường huyết

Các triệu chứng hạ đường huyết thường xuất hiện đột ngột và tiến triển rất nhanh tùy theo mức độ sụt giảm glucose trong máu. Ở giai đoạn đầu, khi hệ thần kinh giao cảm bị kích thích, người bệnh thường có cảm giác đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, hồi hộp và đánh trống ngực. Làn da có thể trở nên tái nhợt, kèm theo cảm giác mệt mỏi, yếu sức và lo lắng bồn chồn.

Nếu nồng độ đường huyết tiếp tục giảm sâu, các dấu hiệu ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương sẽ xuất hiện rõ rệt hơn. Người bệnh có thể bị chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, nhìn đôi, nói lắp hoặc lú lẫn. Một số trường hợp ghi nhận sự thay đổi tâm trạng bất ngờ như dễ cáu kỉnh, mất tập trung hoặc hành xử bất thường. Việc phát hiện ngay ở những biểu hiện ban đầu này sẽ giúp việc sơ cứu đạt hiệu quả cao nhất và ngăn chặn nguy cơ co giật hoặc hôn mê.

Quy trình xử trí hạ đường huyết khi người bệnh còn tỉnh táo

Đối với người bệnh còn tỉnh táo và có khả năng nuốt an toàn, quy tắc 15-15 được khuyến cáo áp dụng để nâng đường huyết nhanh chóng. Bước đầu tiên là cho người bệnh dùng ngay 15 gram carbohydrate hấp thu nhanh. Các lựa chọn phù hợp bao gồm 2 đến 3 thìa cà phê đường hoặc mật ong, 100 đến 150ml nước trái cây, nửa lon nước ngọt có đường hoặc 3 đến 4 viên đường glucose chuyên dụng.

Sau khi dùng đồ ngọt, người bệnh cần ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi hoàn toàn trong 15 phút, tránh di chuyển hay vận động. Sau 15 phút, tiến hành đo lại chỉ số glucose bằng máy đo đường huyết cá nhân. Nếu chỉ số vẫn dưới 3.9 mmol/L, cần lặp lại việc bổ sung 15 gram carbohydrate và kiểm tra lại sau 15 phút. Khi chỉ số đã trở về ngưỡng an toàn, nếu còn trên 1 giờ nữa mới tới bữa ăn chính, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ chứa carbohydrate phức hợp và protein như bánh mì hoặc sữa chua để duy trì đường huyết ổn định.

Biện pháp sơ cứu khẩn cấp khi người bệnh mất ý thức hoặc hôn mê

Khi tình trạng tụt đường huyết tiến triển nặng dẫn đến lú lẫn nghiêm trọng, mất ý thức hoặc hôn mê, đây là một tình huống cấp cứu y tế khẩn cấp. Người xung quanh tuyệt đối không được cho người bệnh ăn, uống hoặc nhét bất kỳ vật gì vào miệng, vì điều này có thể gây sặc vào đường thở, dẫn đến dị vật đường thở, suy hô hấp nguy hiểm tính mạng.

Người sơ cứu cần lập tức gọi dịch vụ cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Trong lúc chờ trợ giúp y tế, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên ở tư thế an toàn để giữ thông thoáng đường thở và phòng ngừa hít phải chất nôn. Nới lỏng quần áo xung quanh vùng cổ và ngực. Nếu gia đình đã có sẵn thuốc Glucagon và được bác sĩ hướng dẫn từ trước, người nhà có thể tiến hành tiêm Glucagon theo đúng chỉ định để kích thích gan giải phóng đường vào máu. Tại bệnh viện, nhân viên y tế sẽ truyền tĩnh mạch dung dịch đường ưu trương để hồi phục đường huyết an toàn.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát ở người bệnh tiểu đường

Phòng ngừa tụt đường huyết là yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh tiểu đường dài hạn. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin của bác sĩ chuyên khoa Nội tiết, không tự ý thay đổi liều lượng hay thời gian dùng thuốc. Việc duy trì chế độ ăn uống đúng giờ, đủ bữa và không bỏ bữa sáng đóng vai trò then chốt trong việc giữ mức glucose ổn định.

Bên cạnh đó, người bệnh nên kiểm tra đường huyết thường xuyên, đặc biệt là trước khi lái xe hoặc tham gia các hoạt động thể thao. Luôn mang theo bên mình các sản phẩm chứa carbohydrate hấp thu nhanh như kẹo ngọt hoặc viên glucose để sẵn sàng xử trí khi có biểu hiện lạ. Khi có kế hoạch tập luyện thể thao gắng sức, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh lượng thức ăn hoặc liều thuốc phù hợp. Đồng thời, nên hạn chế tiêu thụ đồ uống có cồn, nhất là khi bụng đói.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tiểu đường tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng thuốc hạ đường huyết hay tiêm insulin mà không có sự đồng ý của bác sĩ điều trị. Khi gặp các triệu chứng hạ đường huyết nghiêm trọng hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để được khám, tìm nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Tụt đường huyết là một biến cố cấp tính có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Nắm vững quy tắc sơ cứu ban đầu, chủ động theo dõi chỉ số đường huyết và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa là giải pháp an toàn giúp người bệnh tiểu đường bảo vệ sức khỏe và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.