Hướng dẫn xử trí cấp cứu cho bệnh nhân huyết áp cao tại nhà

Xử trí cấp cứu huyết áp cao là gì?

Tăng huyết áp xảy ra khi áp lực dòng máu tác động lên thành động mạch duy trì ở mức cao hơn bình thường trong thời gian dài. Trong đời sống thường ngày, huyết áp có thể đột ngột tăng vọt lên mức rất cao do nhiều yếu tố kích hoạt như quên uống thuốc điều trị định kỳ, căng thẳng tâm lý dữ dội, thời tiết lạnh đột ngột, đau đớn cấp tính hoặc lạm dụng một số chất kích thích. Khi huyết áp tâm thu vượt quá một trăm tám mươi milimet thủy ngân hoặc huyết áp tâm trương vượt quá một trăm hai mươi milimet thủy ngân, người bệnh bước vào ngưỡng báo động đỏ. Tình trạng này có thể chỉ là cơn tăng huyết áp thoáng qua nhưng cũng có thể là khởi đầu của tổn thương đa cơ quan nếu không được kiểm soát đúng đắn. Việc hiểu rõ bản chất của cơn tăng áp giúp người nhà bình tĩnh phối hợp xử lý, tránh những sai lầm sơ cứu nguy hiểm.

Phân biệt cơn tăng huyết áp khẩn cấp và cấp cứu

Tăng huyết áp kịch phát thường được phân thành hai nhóm chính là cơn tăng huyết áp khẩn cấp và cơn tăng huyết áp cấp cứu. Cơn tăng huyết áp khẩn cấp xảy ra khi trị số huyết áp tâm thu từ một trăm tám mươi milimet thủy ngân trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ một trăm hai mươi milimet thủy ngân trở lên nhưng chưa có dấu hiệu tổn thương cơ quan đích.

Trong khi đó, cơn tăng huyết áp cấp cứu là tình trạng trị số huyết áp tăng vọt đi kèm các biểu hiện tổn thương nghiêm trọng tại não, tim, mắt hoặc thận. Người nhà cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo đe dọa tính mạng như đau tức ngực dữ dội, khó thở cấp, nhìn mờ đột ngột, đau đầu dữ dội không thuyên giảm, nôn ói, méo miệng, yếu liệt nửa người hoặc co giật. Nhận biết đúng tình trạng này giúp gia đình đưa ra quyết định gọi xe cấp cứu kịp thời.

Các bước ổn định tư thế và tâm lý người bệnh tại chỗ

Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện tăng huyết áp, điều quan trọng đầu tiên là giúp người bệnh dừng ngay mọi hoạt động thể lực và ngồi nghỉ hoặc nằm ở tư thế nửa nằm nửa ngồi. Vị trí đầu nên được nâng cao khoảng ba mươi độ để giảm áp lực tuần hoàn lên não, tránh nằm ngửa bằng phẳng hoặc đứng dậy đi lại đột ngột.

Không gian xung quanh cần được mở thoáng khí, hạn chế tiếng ồn và tránh tập trung đông người gây tâm lý hoảng loạn. Người nhà cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và cúc áo ngực để hỗ trợ đường thở thông thoáng. Trấn an tinh thần, hướng dẫn người bệnh hít thở sâu, thở chậm đều đặn qua mũi và thở ra từ từ qua miệng. Trạng thái lo âu quá mức sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm làm huyết áp tiếp tục tăng cao hơn.

Cách đo và theo dõi trị số huyết áp đúng kỹ thuật

Sau khi người bệnh đã được ngồi nghỉ yên tĩnh từ ba đến năm phút, người nhà cần sử dụng máy đo huyết áp bắp tay điện tử hoặc máy đo cơ để kiểm tra chính xác trị số. Khi đo, cánh tay phải được đặt ngang tầm với tim, người bệnh giữ im lặng, không nói chuyện và không cử động ngón tay.

Gia đình nên ghi chép lại trị số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương cùng nhịp tim tại thời điểm kiểm tra. Nếu trị số vượt ngưỡng một trăm tám mươi trên một trăm hai mươi milimet thủy ngân, hãy chờ thêm năm phút và đo lại lần thứ hai ở tay đối diện để đối chiếu. Bản ghi chép thời gian và diễn biến chỉ số này là thông tin rất có giá trị giúp bác sĩ cấp cứu nắm bắt nhanh diễn tiến bệnh khi tiếp nhận.

Thời điểm liên hệ y tế khẩn cấp và lưu ý khi vận chuyển

Gia đình cần lập tức liên hệ tổng đài cấp cứu hoặc chuyển người bệnh tới bệnh viện có khoa cấp cứu gần nhất khi chỉ số huyết áp vượt ngưỡng nguy hiểm kèm theo bất kỳ triệu chứng tổn thương thần kinh hoặc tim mạch nào. Các biểu hiện như nói ngọng, tê yếu tay chân, mất thị lực thoáng qua, đau ngực lan ra sau lưng hoặc khó thở dữ dội đều là dấu hiệu của nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não đang tiến triển.

Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến, người nhà phải liên tục theo dõi ý thức và nhịp thở của người bệnh. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc ngậm hạ áp tác dụng nhanh nếu không có chỉ định từ bác sĩ phụ trách trước đó, vì hạ huyết áp quá đột ngột có thể làm giảm tưới máu não nghiêm trọng, gây nhồi máu não cục bộ. Chuẩn bị sẵn sổ khám bệnh và các loại thuốc người bệnh đang dùng hàng ngày để bàn giao cho nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn sơ cứu chỉ mang tính tham khảo nhằm hỗ trợ người bệnh ổn định trong lúc chờ tiếp cận dịch vụ y tế. Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian như chích máu đầu ngón tay, cạo gió, vắt chanh vào miệng người đang hôn mê hoặc tự mua thuốc hạ áp khẩn cấp để uống. Hạ huyết áp quá nhanh tại nhà có thể gây thiếu máu não nghiêm trọng. Mọi quyết định dùng thuốc phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Tóm tắt

Cơn tăng huyết áp là tình huống nguy hiểm đòi hỏi sự bình tĩnh và can thiệp y tế đúng lúc. Việc sơ cứu tại nhà chỉ nhằm ổn định tạm thời và phòng tránh chấn thương thứ phát, hoàn toàn không thay thế được chẩn đoán và điều trị chuyên khoa. Người bệnh cần tuân thủ đơn thuốc định kỳ để kiểm soát huyết áp bền vững.