Hướng dẫn tự làm nước rửa tay khô tại nhà theo chuẩn y tế và những lưu ý

Tự làm nước rửa tay khô là gì?

Dung dịch rửa tay khô gốc cồn là chế phẩm dùng để thoa trực tiếp lên da tay nhằm tiêu diệt vi sinh vật mà không cần rửa lại với nước sạch. Hoạt chất chính trong các sản phẩm này là cồn y tế, có khả năng làm biến tính protein và phá hủy lớp màng lipid bao bọc của nhiều chủng vi khuẩn, nấm cũng như các loại virus có vỏ bọc, bao gồm cả virus Corona (SARS-CoV-2).

Để đạt được hiệu lực tiêu diệt mầm bệnh đáng tin cậy, các cơ quan y tế khuyến cáo nồng độ cồn thành phẩm phải đạt tối thiểu từ 60% đến 80%. Một công thức chuẩn thường kết hợp cồn y tế với một lượng nhỏ dung dịch oxy già để khử nhiễm bào tử vi sinh vật trong bình chứa và glycerol nhằm giữ ẩm, giảm thiểu tình trạng kích ứng da tay. Dù rất hữu ích trong sinh hoạt hàng ngày, dung dịch rửa tay khô không thể loại bỏ hoàn toàn các loại hóa chất độc hại, kim loại nặng hay các chất bẩn nhìn thấy rõ trên bàn tay.

Công thức pha dung dịch rửa tay khô theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban hành tài liệu hướng dẫn pha chế dung dịch sát khuẩn tay cục bộ nhằm hỗ trợ các cơ sở y tế và cộng đồng trong tình huống khan hiếm sản phẩm thương mại. Công thức chuẩn thường sử dụng nguyên liệu chính là cồn y tế ethanol 96 độ hoặc cồn isopropyl alcohol 99,8 độ. Để bảo đảm khả năng tiêu diệt mầm bệnh mà không làm tổn hại nghiêm trọng đến hàng rào biểu bì, nồng độ cồn cuối cùng trong thành phẩm bắt buộc phải duy trì ở mức 75% đến 80%.

Bên cạnh cồn, công thức chuẩn còn bao gồm dung dịch hydro peroxid (nước oxy già) nồng độ 3% với một lượng nhỏ nhằm loại bỏ các bào tử vi khuẩn vô tình nhiễm vào trong quá trình thao tác. Thành phần tiếp theo là glycerol (glyxerin) nồng độ 98%, đóng vai trò giữ ẩm giúp hạn chế tình trạng mất nước và nứt nẻ da tay khi phải sát khuẩn nhiều lần trong ngày. Cuối cùng, nước cất y tế hoặc nước đun sôi để nguội hoàn toàn được dùng để định lượng thể tích dung dịch về mức cần pha. Dụng cụ pha chế như ống đong, bình chứa bằng thủy tinh hoặc nhựa chịu cồn cần được vệ sinh sạch sẽ và để khô ráo trước khi tiến hành.

Quy trình pha chế và bảo quản nước rửa tay khô tại nhà

Trong quá trình tự pha chế dung dịch, việc giữ môi trường thao tác sạch sẽ là yếu tố quyết định chất lượng thành phẩm. Người thực hiện cần vệ sinh tay cẩn thận, mang găng tay y tế và thực hiện ở khu vực thông thoáng gió, tuyệt đối tránh xa nguồn nhiệt, bếp lửa hoặc các thiết bị điện có thể phát tia lửa vì hơi cồn rất dễ bắt cháy.

Các nguyên liệu cần được đong đo chuẩn xác bằng dụng cụ có vạch chia mililit rõ ràng theo đúng công thức hướng dẫn, lần lượt thêm cồn y tế, nước oxy già, glycerol và cuối cùng là nước cất. Sau khi khuấy đều nhẹ nhàng, hỗn hợp cần được chiết ngay vào các chai lọ sạch có nắp đậy kín nhằm ngăn ngừa cồn bay hơi làm giảm nồng độ sát khuẩn. Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới, dung dịch sau khi đóng chai nên được giữ yên trong tối thiểu 72 giờ trước khi đưa vào sử dụng. Khoảng thời gian cách ly này giúp dung dịch oxy già phát huy tác dụng tiêu diệt triệt để các bào tử vi sinh vật còn sót lại trong bình chứa hoặc nguyên liệu.

Những nguy cơ cần phòng tránh khi tự pha nước rửa tay khô

Việc tự pha chế dung dịch khử khuẩn tại gia đình tiềm ẩn nhiều mối nguy nếu người thực hiện không nắm vững kiến thức hóa học và an toàn y tế. Mối nguy nghiêm trọng nhất là mua nhầm cồn công nghiệp methanol thay vì cồn y tế ethanol. Methanol là một dung môi hóa chất cực độc, có khả năng hấp thu nhanh qua da hoặc qua đường hô hấp, gây nhiễm độc hệ thần kinh trung ương, suy hô hấp, mù lòa vĩnh viễn và có thể dẫn tới tử vong.

Bên cạnh đó, việc đong đo nguyên liệu theo cảm tính hoặc sử dụng muỗng thìa gia dụng không chính xác rất dễ khiến nồng độ cồn thành phẩm rơi xuống dưới ngưỡng 60%. Khi đó, dung dịch hoàn toàn mất khả năng vô hiệu hóa virus Corona nhưng lại tạo ra tâm lý an tâm giả tạo khiến người dùng lơ là các biện pháp bảo vệ khác. Ngoài ra, việc tự ý bổ sung các loại tinh dầu, hương liệu hoặc phụ gia không rõ nguồn gốc có thể gây kích ứng mạnh, dẫn tới viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc bỏng rát trên bề mặt da.

Cách sử dụng dung dịch rửa tay khô đúng kỹ thuật phòng bệnh

Hiệu quả phòng ngừa lây nhiễm virus chỉ đạt được tối đa khi người dùng thực hiện đúng kỹ thuật sát khuẩn tay. Khi sử dụng, cần lấy một lượng dung dịch vừa đủ, khoảng 3 đến 5 ml, cho vào lòng bàn tay để bảo đảm toàn bộ bề mặt bàn tay đều được bao phủ bởi chất sát khuẩn.

Người dùng chà xát hai lòng bàn tay vào nhau, miết dọc các kẽ ngón tay, chà mu bàn tay, các đầu ngón tay và xoay tròn ngón tay cái. Toàn bộ thao tác chà tay cần duy trì liên tục trong tối thiểu 20 đến 30 giây cho đến khi cồn tự khô hoàn toàn trên bề mặt da. Tuyệt đối không dùng khăn giấy hoặc quần áo để lau khô tay khi cồn chưa kịp khô, vì điều này làm mất lớp dung dịch trước khi chúng kịp tiêu diệt virus. Cần nhớ rằng nếu bàn tay dính nhiều bụi bẩn cơ học, dính dầu mỡ hoặc dính máu và dịch tiết, dung dịch sát khuẩn tay khô sẽ giảm hiệu lực đáng kể, lúc này bắt buộc phải rửa sạch tay bằng xà phòng và vòi nước chảy.

Lưu ý an toàn

Cồn y tế là chất lỏng cực kỳ dễ bắt cháy, vì vậy không được pha chế hoặc sử dụng dung dịch gần khu vực bếp gas, ngọn lửa trần, tàn thuốc lá hoặc nơi có nhiệt độ cao. Luôn cất giữ sản phẩm xa tầm tay trẻ em để phòng ngừa tai nạn nuốt nhầm dẫn đến ngộ độc cồn cấp tính. Tuyệt đối không dùng cồn công nghiệp methanol để pha chế vì chất này có độc tính rất cao qua da và đường thở. Nếu xuất hiện triệu chứng ngứa ngáy dữ dội, nổi mẩn đỏ hoặc bong tróc da tay, cần ngưng dùng ngay và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Tóm tắt

Tự làm nước rửa tay khô tại nhà có thể là giải pháp dự phòng hữu ích khi khan hiếm nguồn cung, với điều kiện người dân tuân thủ nghiêm ngặt công thức y tế chuẩn. Dẫu vậy, việc rửa tay bằng xà phòng thông thường dưới vòi nước sạch vẫn luôn là biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn an toàn, kinh tế và tối ưu nhất được các chuyên gia y tế khuyến cáo cho cộng đồng.