Cách sơ cứu nhồi máu cơ tim đúng cách giúp bảo vệ tính mạng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhồi máu cơ tim là tình trạng dòng máu nuôi cơ tim đột ngột bị tắc nghẽn, dẫn đến hoại tử vùng cơ tim nếu không được tái thông kịp thời. Thời gian từ khi khởi phát triệu chứng đến lúc được can thiệp y tế đóng vai trò quyết định cơ hội sống sót cũng như mức độ hồi phục của trái tim sau này.
Thực hiện đúng các bước sơ cứu ban đầu trong lúc chờ đợi xe cấp cứu giúp giảm thiểu đáng kể tổn thương cơ tim và phòng ngừa biến chứng ngưng tim nguy hiểm. Mọi người đều nên trang bị kiến thức sơ cứu căn bản để kịp thời hỗ trợ người thân hoặc người xung quanh khi xảy ra biến cố.
Sơ cứu nhồi máu cơ tim là gì?
Nhồi máu cơ tim xảy ra khi một hoặc nhiều nhánh động mạch vành bị bít tắc hoàn toàn, thường do mảng xơ vữa nứt vỡ hình thành cục máu đông. Tình trạng này khiến vùng cơ tim tương ứng bị thiếu máu nuôi dưỡng, thiếu oxy trầm trọng và bắt đầu hoại tử chỉ sau một khoảng thời gian ngắn. Sơ cứu ban đầu không thể thay thế cho các can thiệp chuyên sâu tại bệnh viện như can thiệp mạch vành hay dùng thuốc tiêu sợi huyết, nhưng là cầu nối sinh mệnh quyết định sự an toàn của người bệnh. Việc giữ bình tĩnh, đặt người bệnh nghỉ ngơi đúng tư thế và kích hoạt hệ thống cấp cứu khẩn cấp giúp bảo toàn tối đa số lượng tế bào cơ tim còn khỏe mạnh và duy trì lưu lượng máu tưới lên não bộ.
Nhận biết dấu hiệu nhồi máu cơ tim cấp
Nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo là bước đầu tiên để tiến hành xử trí kịp thời. Người bị nhồi máu cơ tim thường xuất hiện cảm giác đau thắt, đè nặng dữ dội ở vùng ngực trái hoặc sau xương ức, kéo dài trên vài phút. Cơn đau có thể lan lên cổ, hàm dưới, vai, cánh tay trái hoặc xuống vùng thượng vị. Đi kèm với đau thắt ngực là tình trạng khó thở, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt, buồn nôn hoặc cảm giác kiệt sức đột ngột. Khi nhận thấy những biểu hiện này ở bản thân hoặc người xung quanh, cần nghĩ ngay đến biến cố tim mạch cấp tính và hành động khẩn trương.
Gọi cấp cứu y tế và ngừng mọi vận động
Ngay khi nghi ngờ người bệnh gặp biến cố tim mạch, việc đầu tiên và quan trọng nhất là gọi ngay đường dây cấp cứu y tế 115 hoặc bệnh viện có chuyên khoa tim mạch gần nhất. Hãy thông báo rõ ràng địa chỉ cụ thể, tình trạng tri giác và các biểu hiện hiện tại của người bệnh để nhân viên y tế chuẩn bị phương tiện hồi sức. Trong lúc chờ xe cứu thương, yêu cầu người bệnh ngừng ngay toàn bộ các hoạt động thể lực, không để người bệnh cố gắng đi lại, đứng dậy hoặc tự di chuyển. Mỗi vận động dù nhỏ đều làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim và khiến vùng tổn thương lan rộng hơn.
Thiết lập tư thế nghỉ ngơi và nới lỏng trang phục
Đặt người bệnh ở tư thế nửa nằm nửa ngồi, tựa lưng nghiêng góc khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm độ vào tường hoặc gối mềm, co nhẹ hai đầu gối. Tư thế này giúp giảm lượng máu tĩnh mạch trở về tim, nhờ đó làm giảm bớt gánh nặng co bóp và giảm áp lực cho cơ tim đang thiếu máu cục bộ, đồng thời hỗ trợ hô hấp thuận lợi hơn. Hãy nhanh chóng nới lỏng cổ áo, cởi bớt khuy áo, thắt lưng và khăn quàng cổ để lồng ngực được mở rộng tối đa. Đảm bảo không gian xung quanh thông thoáng, tránh tập trung đông người làm thiếu dưỡng khí, đồng thời trấn an tinh thần giúp người bệnh bớt lo lắng và hạ nhịp tim.
Kỹ thuật ép tim ngoài lồng ngực khi người bệnh bất tỉnh
Nếu người bệnh đột ngột ngất lịm, mất ý thức, không phản ứng khi lay gọi và ngừng thở hoặc chỉ thở ngáp cá, cần tiến hành hồi sinh tim phổi ngay lập tức. Đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt sàn phẳng và cứng. Người sơ cứu quỳ bên cạnh, đặt gót một bàn tay lên giữa ngực ở nửa dưới xương ức, bàn tay kia đan lên trên. Dùng toàn bộ trọng lượng thân trên ấn mạnh lồng ngực lún sâu khoảng năm đến sáu centimet với tần số từ một trăm đến một trăm hai mươi nhịp mỗi phút. Đảm bảo ngực nảy lên hoàn toàn sau mỗi lần ép và duy trì ép liên tục không gián đoạn cho đến khi người bệnh thở lại hoặc nhân viên y tế đến tiếp nhận.
Những điều cần tránh tuyệt đối trong quá trình sơ cứu
Trong quá trình sơ cứu ban đầu, người hỗ trợ rất dễ mắc phải các sai lầm nguy hiểm có thể làm nặng thêm tình trạng bệnh. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì, kể cả nước đường, nước gừng hay sữa vì nguy cơ nghẹn và trào ngược vào đường thở là rất cao. Tránh cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay bấm huyệt vì các biện pháp này không có tác dụng thông mạch và làm mất thời gian vàng điều trị. Không tự ý cho uống các loại thuốc hạ áp hoặc thuốc giãn mạch khi chưa có đo huyết áp và chỉ dẫn rõ ràng từ bác sĩ điều trị, bởi chúng có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng dẫn đến trụy tim mạch.
Lưu ý an toàn
Các hướng dẫn sơ cứu trên chỉ nhằm mục đích hỗ trợ khẩn cấp tại chỗ trong thời gian chờ nhân viên y tế và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị chuyên khoa. Người nhà không được tự ý dùng phương tiện cá nhân để vận chuyển người bệnh nếu chưa đảm bảo an toàn trên đường đi. Tuyệt đối tuân theo hướng dẫn của nhân viên điều phối cấp cứu qua điện thoại trong suốt quá trình xử trí.
Tóm tắt
Nắm vững các bước sơ cứu nhồi máu cơ tim giúp người xung quanh chủ động ứng phó trong tình huống khẩn cấp mà không rơi vào trạng thái hoảng loạn. Hành động nhanh chóng từ việc gọi xe cấp cứu, hỗ trợ tư thế nghỉ ngơi cho đến hồi sinh tim phổi khi cần thiết sẽ tạo ra cơ hội sống quý giá cho người bệnh. Mọi người nên chủ động học kỹ năng sơ cứu cơ bản để bảo vệ người thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị nghi ngờ nhồi máu cơ tim cần làm gì ngay lập tức?
Người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động, ngồi tựa lưng nghỉ ngơi, nới lỏng cổ áo và gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Tránh tự đi bộ, tự lái xe đến bệnh viện hoặc cố chịu đựng cơn đau.
Có nên cho người bệnh uống nước gừng hoặc thuốc hạ áp không?
Không nên tự ý cho uống nước gừng, trà đường hay bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc này có thể gây hít sặc vào đường thở hoặc hạ huyết áp đột ngột rất nguy hiểm.
Khi nào bắt đầu thực hiện ép tim ngoài lồng ngực?
Ép tim chỉ thực hiện khi người bệnh đột ngột ngất xỉu, bất tỉnh, lay gọi không phản ứng và không thấy nhịp thở bình thường. Nếu người bệnh vẫn tỉnh táo và thở đều, tuyệt đối không ép tim.
Tại sao cần gọi xe cấp cứu thay vì tự chở đi bằng xe máy?
Gia đình không nên tự chở bằng xe máy vì người bệnh có thể ngất xỉu giữa đường. Xe cấp cứu có trang thiết bị hồi sức, oxy và nhân viên y tế hỗ trợ liên tục trong suốt hành trình di chuyển.
Tư thế nghỉ ngơi nào phù hợp nhất khi bị đau thắt ngực?
Tư thế nửa nằm nửa ngồi với lưng tựa vào gối hoặc tường, co nhẹ đầu gối là tư thế tốt nhất. Tư thế này giúp giảm lượng máu dồn về tim, làm tim bớt áp lực và hô hấp dễ dàng hơn.
