Hướng dẫn sơ cứu người bị ngất xỉu đúng cách và
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Ngất xỉu là hiện tượng mất tri giác tạm thời diễn ra nhanh chóng, thường chỉ kéo dài từ vài giây đến một vài phút và người bệnh có thể tự hồi phục hoàn toàn sau đó. Tình trạng này xuất hiện khi lưu lượng máu và oxy cung cấp cho não bộ bị sụt giảm đột ngột trong một khoảng thời gian ngắn.
Trong đa số trường hợp thông thường, ngất xỉu không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu người bệnh được hỗ trợ kịp thời để không bị chấn thương do ngã hoặc tắc nghẽn đường thở. Tuy nhiên, nếu người xung quanh thực hiện sơ cứu sai phương pháp, nạn nhân có thể đối mặt với nguy cơ chấn thương thứ phát hoặc chậm trễ trong việc nhận diện các bệnh lý tim mạch và thần kinh nghiêm trọng.
Hiểu rõ quy trình xử trí nhanh tại chỗ, biết cách đặt nạn nhân ở tư thế an toàn và nhận diện đúng các dấu hiệu báo động nguy hiểm là kỹ năng cần thiết giúp bạn chủ động bảo vệ người thân cũng như những người xung quanh khi xảy ra sự cố bất ngờ.
Sơ cứu người bị ngất xỉu là gì?
Ngất xỉu trong thuật ngữ y khoa đặc trưng bởi sự mất ý thức đột ngột và thoáng qua đi kèm mất trương lực cơ khiến người bệnh ngã quỵ. Cơ chế cốt lõi dẫn đến hiện tượng này là sự suy giảm lưu lượng máu toàn thể tạm thời lên tổ chức não. Có nhiều yếu tố kích hoạt tình trạng ngất xỉu, bao gồm phản xạ thần kinh phế vị khi quá xúc động, sợ hãi, đau đớn, đứng lâu trong không gian kín hoặc môi trường nóng bức, tụt huyết áp tư thế, tình trạng mất nước hay hạ đường huyết. Bên cạnh đó, một số bệnh lý tiềm ẩn như rối loạn nhịp tim hoặc bệnh van tim cũng có thể gây ngất đột ngột. Đa phần các cơn ngất lành tính sẽ tự hồi phục khi người bệnh được nằm phẳng, nhờ lực trọng trường giúp dòng máu lưu thông lên não được tái lập dễ dàng hơn. Dù vậy, việc sơ cứu đúng kỹ thuật ngay từ những giây đầu tiên đóng vai trò then chốt để duy trì thông khí và phòng ngừa chấn thương.
Các bước sơ cứu ban đầu khi phát hiện người bị ngất xỉu
Khi nhận thấy một người có biểu hiện choáng váng hoặc ngã quỵ mất ý thức, việc đầu tiên là nhanh chóng đỡ nhẹ nhàng để tránh va đập mạnh vùng đầu và cơ thể xuống nền cứng. Đặt người bệnh nằm ngửa trên một mặt phẳng an toàn, thoáng khí, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt. Kiểm tra nhanh xem người bệnh còn thở và có mạch đập hay không bằng cách quan sát chuyển động lồng ngực và bắt mạch cảnh hoặc mạch quay. Nếu người bệnh vẫn thở đều, hãy nâng cao hai chân của nạn nhân lên khoảng ba mươi centimet so với mặt phẳng nằm, giúp máu từ chi dưới dễ dàng dồn về tim và não hơn. Đồng thời, nhẹ nhàng nới lỏng cổ áo, thắt lưng, cà vạt hoặc các trang phục bó sát để đường thở được thông thoáng tối đa. Người hỗ trợ cần giữ bình tĩnh và liên tục theo dõi nhịp thở cùng sắc mặt của nạn nhân trong suốt quá trình này.
Tư thế nằm nghiêng an toàn và cách chăm sóc khi người bệnh bắt đầu tỉnh lại
Nếu người bệnh có biểu hiện nôn ói, tiết nhiều đờm dãi hoặc phát ra tiếng thở khò khè, cần lập tức chuyển sang tư thế nằm nghiêng an toàn hay còn gọi là tư thế hồi sức. Cách thực hiện là nghiêng toàn bộ thân mình người bệnh sang một bên, gập nhẹ một chân để giữ thăng bằng và ngửa nhẹ đầu ra sau nhằm tránh nguy cơ tụt lưỡi hay chất nôn trào ngược vào khí quản gây ngạt thở. Khi người bệnh bắt đầu mở mắt và lấy lại tri giác, không nên cho họ ngồi dậy hoặc đứng lên đột ngột vì huyết áp chưa ổn định có thể khiến cơn ngất tái phát. Hãy để họ tiếp tục nghỉ ngơi ở tư thế nằm yên trong ít nhất mười đến mười lăm phút. Khi người bệnh đã hoàn toàn tỉnh táo, có thể hỗ trợ họ ngồi dậy từ từ và uống một chút nước ấm nếu nghi ngờ nguyên nhân do mệt mỏi, hạ đường huyết hoặc mất nước nhẹ.
Những sai lầm phổ biến cần tuyệt đối tránh khi xử trí ngất xỉu
Trong thực tế, nhiều người thường mắc phải những sai lầm nguy hại do thói quen truyền miệng khi sơ cứu người bị ngất. Sai lầm phổ biến nhất là vội vàng xốc nách, bế thốc nạn nhân ngồi dậy hoặc cố lay giật mạnh, điều này làm cản trở dòng máu trở về não và dễ làm tổn thương cột sống cổ nếu nạn nhân có chấn thương ngã trước đó. Tuyệt đối không được cố ép người đang mất tri giác hoặc nửa tỉnh nửa mê uống nước, uống thuốc hay nuốt bất kỳ chất lỏng nào vì rất dễ gây sặc vào phổi dẫn đến suy hô hấp cấp. Tránh tụ tập vây kín xung quanh khiến nạn nhân thiếu dưỡng khí. Bên cạnh đó, các hành động như bấm huyệt nhân trung quá thô bạo, châm kim vào đầu ngón tay hay cạo gió khi chưa rõ nguyên nhân đều không có cơ sở y khoa, gây đau đớn và làm chậm trễ thời gian cấp cứu cần thiết.
Những dấu hiệu cảnh báo cần gọi cấp cứu hoặc đưa đi khám ngay
Dù ngất xỉu có thể chỉ là một phản xạ lành tính, người hỗ trợ cần phân biệt rõ các tình huống nguy kịch để gọi ngay đội ngũ cấp cứu y tế hoặc đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất. Cần gọi cấp cứu khẩn cấp nếu nạn nhân ngưng thở, thở ngáp cá hoặc không bắt được mạch, khi đó phải tiến hành hồi sức tim phổi ngay lập tức. Ngoài ra, việc can thiệp y tế chuyên sâu là bắt buộc nếu người bệnh không tỉnh lại sau hơn hai phút, xuất hiện co giật, tiểu tiện không tự chủ, hoặc trước khi ngất có biểu hiện đau thắt ngực, khó thở dữ dội, đau đầu dữ dội đột ngột. Những đối tượng đặc biệt như phụ nữ mang thai, người cao tuổi có tiền sử bệnh lý tim mạch hoặc trường hợp nạn nhân bị chấn thương nặng vùng đầu khi ngã cũng cần được bác sĩ thăm khám toàn diện để loại trừ các biến cố mạch máu nguy hiểm.
Lưu ý an toàn
Các hướng dẫn sơ cứu ngất xỉu trong bài viết chỉ nhằm mục đích hỗ trợ khẩn cấp ban đầu tại hiện trường và không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Mọi trường hợp ngất xỉu không rõ nguyên nhân, ngất tái diễn nhiều lần hoặc xuất hiện ở người có tiền sử tim mạch, huyết áp cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và làm các xét nghiệm kiểm tra. Người thực hiện sơ cứu không được tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào cho nạn nhân khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
Tóm tắt
Sơ cứu người bị ngất xỉu đúng cách giúp phục hồi tuần hoàn máu lên não nhanh chóng và giảm thiểu tối đa các rủi ro chấn thương nghiêm trọng. Việc giữ bình tĩnh, đặt nạn nhân nằm đúng tư thế, bảo vệ thông thoáng đường thở và chủ động gọi hỗ trợ y tế khi có dấu hiệu bất thường là những nguyên tắc cốt lõi giúp bảo đảm an toàn tính mạng cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cơn ngất xỉu thông thường kéo dài trong bao lâu?
Phần lớn các cơn ngất thông thường chỉ kéo dài từ vài giây đến dưới hai phút. Sau khi nằm phẳng, tuần hoàn máu lên não được tái lập và người bệnh sẽ dần tỉnh lại hoàn toàn. Nếu tình trạng mất ý thức kéo dài hơn hai phút, cần gọi cấp cứu y tế ngay.
Có nên cho người vừa tỉnh lại sau cơn ngất xỉu uống nước đường không?
Chỉ nên cho uống nước ấm hoặc nước đường nhẹ khi người bệnh đã hoàn toàn tỉnh táo, có thể tự ngồi vững và nuốt bình thường. Tuyệt đối không cho uống khi nạn nhân còn lơ mơ hoặc buồn nôn vì nguy cơ sặc vào đường hô hấp rất nguy hiểm.
Vì sao cần nâng cao hai chân của người bị ngất xỉu?
Nâng cao hai chân khoảng ba mươi centimet giúp dòng máu từ chi dưới nhanh chóng hồi lưu về tim, từ đó tăng cường lượng máu bơm lên não để hỗ trợ phục hồi ý thức. Không thực hiện nâng chân nếu nghi ngờ nạn nhân bị chấn thương cột sống hoặc gãy xương.
Cần xử trí thế nào nếu người bị ngất xỉu có dấu hiệu ngừng thở?
Khi phát hiện nạn nhân ngừng thở hoặc chỉ thở ngáp cá và mất mạch hoàn toàn, cần gọi ngay số cấp cứu y tế và lập tức tiến hành ép tim ngoài lồng ngực liên tục ở giữa ngực cho đến khi nhân viên y tế tiếp cận hỗ trợ.
Người hay bị ngất xỉu nên đi khám tại chuyên khoa nào?
Người có biểu hiện ngất xỉu lặp lại nhiều lần nên đến bệnh viện để kiểm tra tại chuyên khoa Tim mạch hoặc Thần kinh. Bác sĩ sẽ chỉ định đo điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm máu hoặc điện não đồ để tìm chính xác nguyên nhân tiềm ẩn.
