Hướng dẫn đặt ống thông tiểu nam đúng kỹ thuật và an toàn

Đặt ống thông tiểu nam là gì?

Đặt ống thông tiểu nam là phương pháp đưa một ống dẫn mềm chuyên dụng đi qua lỗ sáo, dọc theo toàn bộ chiều dài niệu đạo để tiếp cận vào lòng bàng quang, từ đó giúp thoát nước tiểu ra bên ngoài một cách thuận lợi. Đây là can thiệp y khoa quan trọng được áp dụng rộng rãi trong nhiều tình huống lâm sàng từ cấp cứu bí tiểu, phẫu thuật ngoại khoa đến hồi sức tích cực.

Do đặc điểm niệu đạo nam giới dài trung bình từ 16 đến 20 centimet, đi qua nhiều cấu trúc phức tạp như vùng tiền liệt tuyến, cơ thắt vân và màng niệu đạo, thủ thuật này tiềm ẩn rủi ro nếu thao tác thô bạo. Việc thực hiện đúng kỹ thuật không chỉ giải quyết nhanh chóng tình trạng ứ trệ nước tiểu mà còn hạn chế tối đa cảm giác đau đớn, đồng thời bảo vệ niệu đạo khỏi nguy cơ rách, chảy máu hoặc biến chứng hẹp niệu đạo sau này.

Chỉ định và chống chỉ định khi đặt ống thông tiểu nam

Đặt ống thông tiểu nam được chỉ định phổ biến trong các tình huống như bí tiểu cấp tính không đáp ứng với biện pháp nội khoa thông thường, người bệnh sau các phẫu thuật lớn ở vùng chậu hoặc hệ tiết niệu cần theo dõi thể tích nước tiểu liên tục từng giờ. Thủ thuật này cũng được áp dụng cho những bệnh nhân hôn mê, chấn thương cột sống làm mất kiểm soát cơ thắt bàng quang, hoặc cần lấy mẫu nước tiểu hoàn toàn vô khuẩn để làm xét nghiệm vi sinh. Ngoài ra, ống thông còn dùng để bơm thuốc điều trị hoặc rửa bàng quang trong một số bệnh lý chuyên khoa.

Ngược lại, thủ thuật chống chỉ định tuyệt đối khi người bệnh có nghi ngờ tổn thương đứt rách niệu đạo, thường gặp trong các chấn thương gãy khung chậu có kèm theo triệu chứng rỉ máu ở miệng sáo, tụ máu bầm lan tỏa vùng bìu tầng sinh môn. Những trường hợp viêm niệu đạo cấp tính hoặc tuyến tiền liệt sưng to gây chít hẹp hoàn toàn cũng cần hết sức thận trọng và phải có ý kiến đánh giá trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa ngoại tiết niệu trước khi can thiệp.

Chuẩn bị người bệnh và phương tiện dụng cụ y tế

Trước khi tiến hành, nhân viên y tế cần giải thích rõ mục đích và các bước thực hiện để người bệnh bớt căng thẳng tâm lý, phối hợp thở đều và thả lỏng cơ bụng. Người bệnh được hướng dẫn nằm ngửa thoải mái trên giường bệnh, hai chân gập nhẹ và mở rộng vừa phải để bộc lộ rõ vùng sinh dục.

Dụng cụ chuẩn bị phải đạt chuẩn tiệt khuẩn y tế, bao gồm ống thông tiểu phù hợp với kích thước niệu đạo nam giới, phổ biến là ống thông Foley hai nhánh hoặc ba nhánh làm từ cao su tự nhiên hay silicone y tế. Bên cạnh đó, cần có khay vô khuẩn, săng có lỗ, găng tay vô trùng, kẹp phẫu thuật, bông gạc, dung dịch sát khuẩn povidone iodine hoặc chlorhexidine nồng độ thích hợp, gel bôi trơn chuyên dụng niệu đạo có thành phần lidocaine giúp giảm đau và tạo độ trơn láng. Ngoài ra, cần sẵn sàng ống tiêm chứa nước cất để bơm bóng cố định, túi chứa nước tiểu dẫn lưu khép kín có van chống trào ngược và băng keo y tế để cố định ống.

Quy trình kỹ thuật đặt ống thông tiểu nam các bước cơ bản

Nhân viên y tế thực hiện sát khuẩn tay ngoại khoa, đeo găng vô khuẩn và trải săng lỗ vô trùng che chắn xung quanh bộ phận sinh dục. Tiếp theo, dung dịch sát trùng được dùng để làm sạch cẩn thận lỗ niệu đạo, quy đầu và thân dương vật theo hướng từ trong ra ngoài. Bơm trực tiếp một lượng gel bôi trơn chứa thuốc tê vào sâu bên trong niệu đạo, sau đó kẹp nhẹ miệng sáo khoảng vài phút để hoạt chất phát huy tác dụng giảm ma sát và giảm đau.

Khi đặt ống, người thực hiện dùng một tay cầm thân dương vật nâng thẳng lên vuông góc với thành bụng nhằm làm thẳng góc gập sinh lý của niệu đạo nam. Tay còn lại nhẹ nhàng đưa đầu ống thông đã được bôi trơn vào lỗ sáo, đẩy ống vào từ từ khoảng 18 đến 20 centimet theo chiều dọc tự nhiên của niệu đạo. Khi thấy nước tiểu bắt đầu chảy ra vào khay chứa, tiếp tục đẩy thêm khoảng 2 đến 3 centimet nữa để bảo đảm phần bóng chèn đã nằm trọn vẹn trong lòng bàng quang. Sau đó, tiến hành bơm nước cất vào cổng bóng theo đúng dung tích ghi trên thân ống, kéo nhẹ ống ra cho đến khi cảm nhận độ cản nhẹ, nối đầu ống với túi dẫn lưu kín và dán băng keo cố định thân ống vào vùng đùi trên hoặc bụng dưới.

Chăm sóc và theo dõi người bệnh sau can thiệp đặt ống

Sau khi ống thông được đặt thành công, việc chăm sóc duy trì đóng vai trò quyết định giúp bảo vệ người bệnh khỏi biến chứng nhiễm khuẩn tiết niệu liên quan đến ống thông. Túi chứa nước tiểu luôn phải được cố định ở vị trí thấp hơn mức bàng quang của người bệnh ít nhất 30 centimet để bảo đảm dòng chảy liên tục và ngăn chặn nguy cơ nước tiểu trào ngược trở lại. Tuyệt đối không để túi chứa chạm trực tiếp xuống mặt sàn nhằm tránh nhiễm bẩn từ môi trường xung quanh.

Vùng quy đầu và đoạn ống tiếp giáp bên ngoài cần được vệ sinh sạch sẽ hằng ngày bằng nước ấm hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ. Nhân viên y tế và người chăm sóc cần quan sát thường xuyên màu sắc, độ trong đục cũng như thể tích nước tiểu bài tiết mỗi ngày. Khi túi chứa đầy khoảng hai phần ba dung tích, cần xả nước tiểu qua van đáy vô khuẩn, không để ống dẫn bị gập khúc hay đè cấn bởi trọng lượng cơ thể người bệnh. Người bệnh nên uống đủ lượng nước cần thiết theo lời khuyên của nhân viên y tế để tạo dòng nước tiểu tự nhiên hỗ trợ rửa trôi cặn bã trong bàng quang.

Lưu ý an toàn

Đặt ống thông tiểu nam là kỹ thuật xâm lấn phải do bác sĩ hoặc điều dưỡng viên có chứng chỉ chuyên môn thực hiện, tuyệt đối không tự ý tiến hành tại nhà khi chưa có đào tạo bài bản. Trong quá trình đặt ống, nếu gặp lực cản bất thường thì phải dừng lại ngay lập tức, không được dùng lực đẩy cố vì có thể gây thủng niệu đạo hoặc tạo đường hầm giả. Khi đang lưu ống, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt cao rét run, đau quặn bụng dưới, nước tiểu chảy ra có lẫn máu đỏ tươi hoặc đục kèm mùi hôi nồng, người bệnh cần thông báo khẩn cấp cho bác sĩ điều trị để được xử trí y tế kịp thời.

Tóm tắt

Đặt ống thông tiểu nam là một can thiệp xâm lấn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô khuẩn. Việc thực hiện đúng kỹ thuật cùng chế độ chăm sóc đường dẫn lưu cẩn thận sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào, người bệnh cần nhanh chóng liên hệ với nhân viên y tế phụ trách để được hỗ trợ kịp thời.