Hồi tràng là gì và các bệnh lý hồi tràng thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hồi tràng là đoạn nối tiếp cuối cùng của ruột non trước khi đổ vào đại tràng, giữ vai trò quan trọng trong việc hoàn tất quá trình tiêu hóa và tái hấp thu các dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể.
Do nằm ở vị trí chuyển tiếp và có cấu trúc mô bạch huyết phong phú, hồi tràng là vùng ruột dễ gặp phải các vấn đề y khoa từ viêm nhiễm cấp tính đến các bệnh lý viêm mạn tính phức tạp.
Hiểu rõ chức năng của hồi tràng cùng các bệnh lý thường gặp giúp người bệnh chủ động nhận biết dấu hiệu bất thường và đi khám chuyên khoa tiêu hóa kịp thời.
Hồi tràng là gì?
Hồi tràng là đoạn cuối cùng và dài nhất của ruột non, nối tiếp hỗng tràng ở phía trên và cắm vào manh tràng của ruột già thông qua van hồi manh tràng. Trong bộ máy tiêu hóa, hồi tràng đảm nhận chức năng hoàn tất quá trình tiêu hóa và hấp thu các dưỡng chất quan trọng mà các đoạn ruột trước chưa hấp thu hết, đặc biệt là vitamin B12 và muối mật. Ngoài ra, niêm mạc hồi tràng chứa nhiều mảng Peyer, đóng vai trò chủ chốt trong hệ miễn dịch đường ruột giúp chống lại các tác nhân gây bệnh xâm nhập từ thức ăn. Do vị trí và đặc điểm cấu tạo đặc biệt, hồi tràng có thể gặp phải nhiều tổn thương như viêm ruột mạn tính, nhiễm trùng, tắc ruột hoặc khối u. Việc hiểu rõ cấu trúc và chức năng của hồi tràng sẽ giúp mỗi người chủ động nhận biết sớm các bất thường và bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa.
Vị trí và chức năng quan trọng của hồi tràng trong hệ tiêu hóa
Hồi tràng chiếm khoảng ba phần năm chiều dài của ruột non, nằm chủ yếu ở vùng hố chậu phải và hạ vị. Ranh giới giữa hỗng tràng và hồi tràng không có sự phân chia đột ngột nhưng hồi tràng có thành mỏng hơn, ít mạch máu hơn và nhiều mô bạch huyết hơn. Chức năng cốt lõi của hồi tràng là tái hấp thu muối mật và vitamin B12. Sau khi mật tham gia nhũ tương hóa mỡ ở đoạn trên ruột non, phần lớn muối mật được hồi tràng hấp thu ngược trở lại máu để đưa về gan tái sử dụng trong chu trình gan ruột. Bên cạnh đó, vitamin B12 khi kết hợp với yếu tố nội tại của dạ dày cũng chỉ được hấp thu hiệu quả tại niêm mạc hồi tràng. Cuối cùng, van hồi manh tràng nằm ở ranh giới giữa hồi tràng và đại tràng đóng vai trò như một van một chiều, ngăn không cho vi khuẩn và chất thải từ đại tràng trào ngược vào ruột non.
Bệnh Crohn tác động trực tiếp đến hồi tràng
Bệnh Crohn là một dạng bệnh viêm ruột mạn tính tự miễn có thể ảnh hưởng đến bất kỳ đoạn nào của ống tiêu hóa, nhưng vị trí phổ biến nhất là đoạn cuối hồi tràng. Khi tổn thương xảy ra tại đây, niêm mạc hồi tràng bị viêm loét sâu, phù nề và có thể lan qua toàn bộ các lớp của thành ruột. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như đau bụng mạn tính dai dẳng tập trung ở vùng hố chậu phải, tiêu chảy kéo dài, sốt nhẹ, mệt mỏi và sút cân nghiêm trọng. Do quá trình viêm kéo dài, thành hồi tràng có thể bị xơ hóa gây hẹp lòng ruột, dẫn đến nguy cơ tắc ruột hoặc hình thành các đường rò giữa hồi tràng với các cơ quan lân cận. Việc phát hiện sớm bệnh Crohn hồi tràng giúp kiểm soát đợt viêm cấp và hạn chế tối đa các biến chứng phải can thiệp phẫu thuật.
Viêm hồi tràng do nhiễm trùng và các tác nhân thường gặp
Viêm hồi tràng cấp tính do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng là tình trạng tổn thương niêm mạc ruột do các tác nhân truyền nhiễm gây ra. Các vi khuẩn thường gặp bao gồm Yersinia enterocolitica, Salmonella, Campylobacter và Mycobacterium tuberculosis. Người bệnh nhiễm vi khuẩn thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau bụng dữ dội vùng bụng dưới bên phải, tiêu chảy phân lỏng đôi khi có lẫn nhầy máu. Trong nhiều trường hợp, triệu chứng đau vùng hố chậu phải do viêm hồi tràng cấp có biểu hiện lâm sàng rất giống với viêm ruột thừa cấp tính, khiến quá trình chẩn đoán ban đầu có thể gặp khó khăn. Chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây nhiễm trùng giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, tránh tự ý dùng thuốc kháng sinh không đúng chỉ định.
Tắc ruột và lồng ruột liên quan đến hồi tràng
Tắc ruột hồi tràng là tình trạng sự lưu thông của các chất trong lòng ruột bị ngưng trệ do nguyên nhân cơ học hoặc dính ruột sau phẫu thuật. Trong khi đó, lồng ruột là hiện tượng một đoạn hồi tràng chui vào lòng đại tràng kế cận, thường gặp ở trẻ nhỏ. Khi bị tắc ruột hoặc lồng ruột, người bệnh sẽ xuất hiện các cơn đau bụng quặn thắt dữ dội theo đợt, nôn ra dịch mật hoặc thức ăn chưa tiêu, bụng chướng to và ngưng trung tiện, đại tiện. Lồng ruột ở trẻ em còn có thể đi kèm dấu hiệu đi ngoài phân nhầy máu tươi. Đây là các cấp cứu y khoa khẩn cấp, nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến hoại tử đoạn hồi tràng bị tổn thương, thủng ruột và viêm phúc mạc nguy hiểm đến tính mạng.
Hội chứng ruột ngắn và biến chứng sau phẫu thuật cắt hồi tràng
Khi hồi tràng bị tổn thương quá nặng do hoại tử, bệnh Crohn tiến triển hoặc u ruột, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ hồi tràng. Tuy nhiên, việc mất đi một đoạn lớn hồi tràng sẽ dẫn đến hội chứng ruột ngắn, khiến diện tích hấp thu của ruột non giảm sút nghiêm trọng. Người bệnh sau cắt hồi tràng thường bị suy giảm khả năng tái hấp thu muối mật, làm cho muối mật đi thẳng xuống đại tràng kích thích niêm mạc gây tiêu chảy phân mỡ và tiêu chảy nước mạn tính. Ngoài ra, việc thiếu hụt vitamin B12 mạn tính do không còn hồi tràng hấp thu có thể gây ra tình trạng thiếu máu hồng cầu to và tổn thương thần kinh ngoại biên. Bệnh nhân cần được quản lý dinh dưỡng chặt chẽ và bổ sung vi chất theo hướng dẫn y khoa.
Lưu ý an toàn
Các triệu chứng bất thường tại vùng bụng như đau dai dẳng hố chậu phải, tiêu chảy kéo dài hoặc sút cân không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý hồi tràng khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ. Việc tự điều trị có thể làm che lấp triệu chứng, gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán hoặc khiến bệnh tiến triển nặng hơn. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được thăm khám, làm xét nghiệm và nội soi chẩn đoán kịp thời.
Tóm tắt
Hồi tràng đóng vai trò thiết yếu trong quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng của cơ thể. Việc nhận biết các bệnh lý thường gặp ở hồi tràng giúp chúng ta nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe đường ruột. Khi có các biểu hiện rối loạn tiêu hóa kéo dài, người bệnh nên thăm khám sớm tại chuyên khoa tiêu hóa để được bác sĩ đánh giá và tư vấn phương án theo dõi, điều trị an toàn, hiệu quả.
Nguồn tham khảo
- Scandinavian Journal of Gastroenterology: Enhanced glucose‐dependent glucagon‐like peptide‐1 and insulin secretion in Crohn patients with terminal ileum disease is unrelated to disease activity or ileal resection
- Gastroenterology: M1151 Outcomes After Ileal Resection in Paediatric Crohn Disease: A 30 Year Single Center Experience
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hồi tràng nằm ở đâu trong cơ thể?
Hồi tràng là đoạn cuối của ruột non, nằm ở vùng bụng dưới bên phải và hạ vị. Đoạn ruột này nối tiếp với hỗng tràng ở phía trên và cắm vào manh tràng của đại tràng thông qua van hồi manh tràng.
Viêm hồi tràng có biểu hiện như thế nào?
Viêm hồi tràng thường biểu hiện qua các cơn đau bụng hố chậu phải, tiêu chảy kéo dài, sốt nhẹ, chướng bụng và sút cân không rõ nguyên nhân. Các dấu hiệu này đôi khi rất giống với biểu hiện của viêm ruột thừa cấp tính.
Cắt bỏ hồi tràng có ảnh hưởng gì đến sức khỏe không?
Cắt bỏ đoạn lớn hồi tràng có thể làm giảm khả năng hấp thu vitamin B12 và muối mật, gây tiêu chảy mạn tính, thiếu máu và hội chứng ruột ngắn. Bệnh nhân cần sự theo dõi và hỗ trợ dinh dưỡng chuyên sâu từ bác sĩ.
Nội soi ruột có quan sát được hồi tràng không?
Bác sĩ có thể đưa ống soi qua van hồi manh tràng để thăm khám đoạn cuối hồi tràng trong quá trình nội soi đại tràng. Trường hợp cần khảo sát toàn bộ hồi tràng, các phương pháp như nội soi viên nang hoặc chụp hình ảnh y khoa sẽ được chỉ định.
Làm thế nào để bảo vệ sức khỏe hồi tràng?
Bạn nên duy trì chế độ ăn uống an toàn vệ sinh, ăn chín uống sôi, bổ sung đầy đủ chất xơ và uống đủ nước. Đồng thời, hãy chủ động đi khám chuyên khoa tiêu hóa ngay khi xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa bất thường.
