Hội chứng Guillain-Barré và những điều cần biết

Hội chứng Guillain-Barré là gì?

Hội chứng Guillain-Barré là một tình trạng tổn thương đa dây thần kinh cấp tính mang tính chất tự miễn, trong đó hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công vào các sợi thần kinh ngoại biên nối từ não và tủy sống đến các cơ quan trong cơ thể. Sự tổn thương này phá hủy bao myelin bảo vệ hoặc sợi trục thần kinh, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng truyền tín hiệu thần kinh điều khiển cơ bắp và cảm giác. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi và giới tính, diễn tiến từ mức độ yếu cơ nhẹ cho đến liệt hoàn toàn các chi và cơ hô hấp chỉ trong vài ngày đến vài tuần. Mặc dù là một cấp cứu nội thần kinh nguy hiểm, phần lớn bệnh nhân có thể hồi phục tốt nếu được hỗ trợ hô hấp, điều hòa miễn dịch và chăm sóc phục hồi tích cực tại bệnh viện.

Các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của hội chứng Guillain-Barré

Hội chứng Guillain-Barré thường khởi phát với cảm giác ngứa ran, tê bì hoặc châm chích như kim châm ở đầu các ngón chân và ngón tay. Ngay sau đó, tình trạng yếu cơ bắt đầu xuất hiện từ bàn chân, cẳng chân rồi lan dần lên đùi, thân mình và hai tay. Sự suy giảm cơ lực thường có tính chất đối xứng ở cả hai bên cơ thể, khiến người bệnh gặp khó khăn rõ rệt khi đi lại, leo cầu thang hoặc đứng dậy từ tư thế ngồi.

Khi bệnh tiến triển nặng hơn trong vài ngày hoặc vài tuần, sự suy yếu có thể ảnh hưởng đến các cơ vùng mặt và cổ họng. Người bệnh có thể gặp tình trạng khó nhai, khó nuốt thức ăn, giọng nói thay đổi hoặc nói ngọng. Đáng lo ngại nhất là sự suy yếu lan đến cơ hoành và các cơ liên sườn, gây khó thở nghiêm trọng. Ngoài ra, rối loạn hệ thần kinh thực vật có thể dẫn đến biến đổi huyết áp thất thường, rối loạn nhịp tim và khó kiểm soát bàng quang.

Cơ chế khởi phát và các yếu tố kích hoạt bệnh

Mặc dù nguyên nhân chính xác vì sao hệ miễn dịch quay sang tấn công chính cơ thể mình vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, y học ghi nhận phần lớn các ca bệnh đều xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng cấp tính. Các vi khuẩn gây nhiễm trùng đường tiêu hóa như Campylobacter jejuni hoặc các virus gây nhiễm trùng đường hô hấp, virus cúm, cytomegalovirus và Epstein-Barr thường được coi là những yếu tố kích hoạt điển hình.

Cơ chế bệnh sinh được giải thích qua hiện tượng bắt chước phân tử. Các kháng nguyên trên bề mặt của tác nhân gây bệnh có cấu trúc tương tự như các thành phần cấu tạo nên màng myelin bao quanh dây thần kinh ngoại biên. Khi hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể để chống lại vi khuẩn hoặc virus gây nhiễm trùng, các kháng thể này nhận diện nhầm và tấn công trực tiếp vào bao myelin hoặc sợi trục thần kinh. Quá trình viêm này làm gián đoạn việc truyền dẫn các xung động điện từ não và tủy sống đến các cơ quan, gây ra tình trạng mất cảm giác và yếu liệt cơ.

Quy trình đánh giá chẩn đoán và hướng can thiệp y khoa

Khi nghi ngờ người bệnh mắc hội chứng Guillain-Barré, các bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng tỉ mỉ, đánh giá phản xạ gân xương và sự tiến triển của tình trạng yếu cơ. Để khẳng định chẩn đoán và phân biệt với các bệnh lý thần kinh khác, phương pháp chọc dò dịch não tủy thường được chỉ định để tìm hiện tượng phân ly đạm tế bào, tức là nồng độ protein tăng cao nhưng số lượng tế bào bạch cầu vẫn ở mức bình thường. Bên cạnh đó, đo điện cơ và tốc độ dẫn truyền thần kinh là xét nghiệm quan trọng giúp đánh giá mức độ tổn thương của bao myelin và sợi trục.

Về phương diện xử trí, người bệnh cần được nhập viện theo dõi chặt chẽ tại các khoa thần kinh hoặc khoa hồi sức tích cực. Hai phương pháp điều trị đặc hiệu chính nhằm điều hòa miễn dịch là lọc huyết tương để loại bỏ kháng thể gây hại hoặc truyền tĩnh mạch globulin miễn dịch liều cao. Đồng thời, việc theo dõi dung tích sống của phổi và chức năng tim mạch là tối quan trọng để kịp thời hỗ trợ thở máy khi có dấu hiệu suy hô hấp cấp.

Chăm sóc và phục hồi chức năng sau giai đoạn cấp

Phục hồi chức năng là một phần không thể thiếu trong toàn bộ quá trình chăm sóc bệnh nhân mắc hội chứng Guillain-Barré. Ngay từ giai đoạn nằm viện, các chuyên gia vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn người bệnh và thân nhân các bài tập thụ động nhẹ nhàng để duy trì tính linh hoạt của các khớp, chống teo cơ và phòng ngừa co rút gân gót. Việc thay đổi tư thế nằm thường xuyên cũng giúp ngăn ngừa biến chứng loét tì đè và ứ đọng dịch ở phổi.

Khi giai đoạn viêm cấp tính đã qua đi và cơ lực dần hồi phục, người bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn tập luyện tích cực hơn. Các bài tập vận động chủ động có trợ giúp, tập đứng, tập đi lại và các bài tập hoạt động trị liệu giúp khôi phục các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày như tự xúc ăn, cầm nắm đồ vật hoặc mặc quần áo. Quá trình tập luyện đòi hỏi sự kiên nhẫn cao, tiến hành từng bước từ nhẹ đến nâng cao theo đúng hướng dẫn của kỹ thuật viên chuyên môn để tránh gây quá tải cơ hoặc chấn thương thứ phát.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Hội chứng Guillain-Barré có thể diễn tiến xấu rất nhanh trong vòng 24 đến 48 giờ. Do đó, người bệnh tuyệt đối không tự điều trị bằng thuốc nam, giác hơi, bấm huyệt hay châm cứu tại nhà khi thấy cơ thể yếu liệt đột ngột. Khi xuất hiện tình trạng khó thở, nuốt sặc, tim đập nhanh hoặc yếu cơ lan nhanh lên hai tay, cần nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có đơn vị hồi sức tích cực gần nhất.

Tóm tắt

Hội chứng Guillain-Barré là bệnh lý thần kinh cấp tính nguy hiểm nhưng có thể hồi phục khả quan nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan trước những cảm giác tê bì hay yếu cơ tiến triển nhanh. Việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và kiên trì tập phục hồi chức năng là chìa khóa then chốt để sớm lấy lại khả năng vận động độc lập.