Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống SIRS và những điều cần biết

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống là gì?

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống xảy ra khi phản ứng viêm vốn có tính chất bảo vệ tại chỗ bị mất kiểm soát và lan rộng qua đường tuần hoàn. Trong điều kiện bình thường, khi cơ thể gặp tổn thương hoặc nhiễm trùng, các tế bào miễn dịch sẽ tiết ra các chất trung gian hóa học như cytokine để tiêu diệt tác nhân xâm nhập và phục hồi mô. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân mắc hội chứng này, lượng cytokine phóng thích quá mức tạo nên làn sóng viêm toàn thân. Quá trình viêm diện rộng làm tăng tính thấm thành mạch, gây giãn mạch, rối loạn đông máu nội mạch và giảm tưới máu đến các cơ quan quan trọng như tim, phổi, gan, thận. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ nguyên nhân nhiễm trùng như vi khuẩn, virus, nấm hoặc nguyên nhân không nhiễm trùng như viêm tụy cấp, chấn thương đa cơ quan, bỏng rộng và phẫu thuật tim mạch.

Các nguyên nhân phổ biến khởi phát phản ứng viêm toàn thân

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống có thể xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính là nhiễm trùng và không nhiễm trùng. Nhóm nguyên nhân nhiễm trùng bao gồm viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, viêm phúc mạc, nhiễm trùng đường tiết niệu tiến triển và các ổ áp xe sâu trong cơ thể. Vi khuẩn gram âm và gram dương là tác nhân thường gặp nhất gây ra tình trạng này. Bên cạnh đó, các trường hợp nhiễm virus nặng hoặc nhiễm nấm toàn thân ở người suy giảm miễn dịch cũng có thể kích hoạt phản ứng tương tự.

Ở nhóm nguyên nhân không nhiễm trùng, các chấn thương mô diện rộng đóng vai trò chủ đạo. Viêm tụy cấp nặng là một ví dụ điển hình khi các enzym tụy bị rò rỉ gây hủy hoại mô và kích hoạt chuỗi phản ứng viêm mạnh mẽ. Ngoài ra, bệnh nhân bị bỏng diện tích lớn, đa chấn thương do tai nạn, phẫu thuật đại phẫu kéo dài, ngạt nước hoặc thiếu máu cục bộ cơ quan cũng có nguy cơ cao gặp hội chứng này. Việc xác định chính xác căn nguyên là bước tiên quyết giúp bác sĩ xây dựng phác đồ can thiệp phù hợp.

Tiêu chuẩn lâm sàng đánh giá hội chứng đáp ứng viêm hệ thống

Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ dựa vào 4 chỉ số sinh hiệu và xét nghiệm cơ bản để xác định một bệnh nhân có đáp ứng tiêu chuẩn SIRS hay không. Một người được chẩn đoán mắc hội chứng này khi thỏa mãn ít nhất 2 trong 4 tiêu chuẩn sau đây. Thứ nhất là thân nhiệt bất thường, biểu hiện bằng sốt cao trên 38 độ C hoặc hạ thân nhiệt dưới 36 độ C. Thứ hai là tần số tim tăng nhanh, vượt quá 90 nhịp mỗi phút ở người trưởng thành. Thứ ba là tần số hô hấp tăng trên 20 lần mỗi phút hoặc chỉ số áp lực bán phần khí cacbonic trong máu động mạch PaCO2 giảm xuống dưới 32 mmHg.

Tiêu chuẩn thứ tư liên quan đến số lượng tế bào bạch cầu trong máu ngoại vi. Số lượng bạch cầu tăng cao trên 12.000 mỗi microlit, hoặc giảm xuống dưới 4.000 mỗi microlit, hoặc sự xuất hiện của các tế bào bạch cầu non dạng gậy chiếm trên 10 phần trăm tổng số bạch cầu. Khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn này, người bệnh cần được theo dõi sát sao tại cơ sở y tế để ngăn ngừa nguy cơ diễn tiến xấu.

Biến chứng nguy hiểm và định hướng theo dõi y khoa

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống nếu không được kiểm soát kịp thời có thể nhanh chóng tiến triển thành các biến chứng nặng nề. Khi phản ứng viêm kèm theo bằng chứng nhiễm trùng, tình trạng này chuyển thành nhiễm khuẩn huyết. Sự sụt giảm huyết áp đột ngột không hồi phục sau khi truyền dịch sẽ dẫn đến sốc nhiễm khuẩn. Ngoài ra, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS), tổn thương thận cấp, rối loạn đông máu nội mạch rải rác (DIC) và suy đa tạng là những biến chứng nguy hiểm thường gặp tại các khoa hồi sức tích cực.

Quy trình theo dõi và xử trí y khoa đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của ê-kíp bác sĩ chuyên khoa hồi sức. Việc điều trị tập trung vào hai mục đích chính là kiểm soát triệt để nguyên nhân gốc rễ và hỗ trợ chức năng các cơ quan. Người bệnh thường được bù dịch tích cực qua đường tĩnh mạch, hỗ trợ thông khí nhân tạo khi có suy hô hấp, sử dụng thuốc nâng huyết áp và điều trị kháng sinh phù hợp nếu có nhiễm khuẩn. Mọi can thiệp điều trị đều phải được chỉ định và theo dõi nghiêm ngặt bởi bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa tổng quan, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị chuyên môn. Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống là một tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng đòi hỏi người bệnh phải được chăm sóc tại bệnh viện có trang thiết bị hồi sức tích cực. Người bệnh và người nhà tuyệt đối không tự ý mua thuốc, dùng kháng sinh hoặc áp dụng các phương pháp dân gian tại nhà khi phát hiện các dấu hiệu sốt cao, thở nhanh, mạch nhanh hoặc mệt mỏi dữ dội.

Tóm tắt

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống là phản ứng cảnh báo nguy cấp của cơ thể trước các tổn thương hoặc nhiễm trùng nặng. Nhận biết sớm các chỉ số bất thường về thân nhiệt, nhịp tim, nhịp thở và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố quyết định để hạn chế nguy cơ suy đa tạng và bảo vệ tính mạng người bệnh.