Hội chứng Covid kéo dài và những điều người bệnh cần biết

Hội chứng Covid kéo dài là gì?

Hội chứng Covid kéo dài, hay còn được gọi trong y khoa là tình trạng hậu Covid-19, dùng để chỉ tập hợp các triệu chứng xuất hiện mới, tái phát hoặc tiếp tục tồn tại dai dẳng sau giai đoạn nhiễm bệnh cấp tính ban đầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tình trạng này thường được ghi nhận ở những người có tiền sử nhiễm virus SARS-CoV-2, với các biểu hiện xuất hiện trong vòng 3 tháng kể từ khi khởi phát bệnh, kéo dài ít nhất 2 tháng và không thể giải thích thỏa đáng bằng các chẩn đoán bệnh lý nào khác.

Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan khác nhau trong cơ thể, từ đường hô hấp, tim mạch cho đến hệ thần kinh và tiêu hóa. Mức độ biểu hiện rất đa dạng, có người chỉ cảm thấy thể lực sụt giảm nhẹ, nhưng cũng có trường hợp các triệu chứng gây cản trở nghiêm trọng đến sinh hoạt thường ngày và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Các biểu hiện thường gặp sau khi khỏi bệnh Covid

Sau giai đoạn mắc Covid cấp tính, nhiều người nhận thấy cơ thể không hoàn toàn hồi phục mà tiếp tục xuất hiện hàng loạt triệu chứng dai dẳng kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Các biểu hiện thường gặp nhất bao gồm cảm giác mệt mỏi kiệt sức mạn tính dù không làm việc nặng, hụt hơi, khó thở khi leo cầu thang hoặc vận động nhẹ, và ho kéo dài dai dẳng.

Bên cạnh các vấn đề về đường hô hấp, hệ thần kinh cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt với hiện tượng sương mù não, giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ ngắn hạn, đau đầu và rối loạn giấc ngủ kéo dài. Một số bệnh nhân còn phản ánh tình trạng hồi hộp, tim đập nhanh, đau nhức cơ xương khớp, rối loạn tiêu hóa hoặc thay đổi vị giác và khứu giác. Những biểu hiện này có thể xuất hiện liên tục hoặc thuyên giảm rồi tái phát từng đợt, gây cản trở đáng kể đến công việc và sinh hoạt hàng ngày.

Những giả thuyết y khoa về cơ chế phát sinh bệnh

Dù các nhà khoa học trên thế giới đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu, nguyên nhân sinh bệnh học chính xác của hội chứng Covid kéo dài đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Một giả thuyết phổ biến cho rằng các hạt virus hoặc mảnh kháng nguyên virus SARS-CoV-2 vẫn còn sót lại trong các mô sâu của cơ thể, tiếp tục kích hoạt phản ứng viêm mức độ thấp kéo dài.

Một hướng giải thích khác liên quan đến hiện tượng rối loạn điều hòa miễn dịch, khi hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức và tạo ra các tự kháng thể tấn công chính các tế bào khỏe mạnh. Ngoài ra, tình trạng hình thành các vi huyết khối làm tắc nghẽn các mạch máu siêu nhỏ, gây suy giảm tuần hoàn và thiếu oxy tế bào tại các cơ quan như phổi, tim và não, cũng được xem là yếu tố tiềm ẩn. Sự rối loạn chức năng của hệ thần kinh thực vật và hệ vi sinh đường ruột sau nhiễm trùng cũng đang được xem xét kỹ lưỡng.

Phương pháp tiếp cận và thăm khám y khoa phù hợp

Người bệnh cần chủ động đến các cơ sở y tế đa khoa hoặc chuyên khoa hô hấp, thần kinh, tim mạch để được bác sĩ đánh giá toàn diện. Bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng, chỉ định xét nghiệm máu, đo điện tim, chụp X-quang phổi hoặc kiểm tra chức năng hô hấp để loại trừ các tổn thương thực thể nguy hiểm khác trước khi đưa ra phác đồ theo dõi thích hợp.

Việc tự ý mua các loại thuốc bổ, thuốc kháng viêm hay thực phẩm chức năng truyền miệng mà không qua thăm khám có thể dẫn đến lãng phí và nguy cơ tác dụng phụ không mong muốn. Các biện pháp phục hồi chức năng phổi, bài tập thở có kiểm soát và vật lý trị liệu dưới sự hướng dẫn của chuyên gia y tế thường mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt cho bệnh nhân khó thở và suy giảm thể lực.

Chăm sóc và phục hồi thể trạng tại nhà

Bên cạnh việc theo dõi y tế, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò vô cùng thiết thực giúp người bệnh phục hồi năng lượng và tái thiết lập nhịp sinh hoạt bình thường. Người bệnh nên áp dụng nguyên tắc điều phối sức lực, chia nhỏ công việc trong ngày, tránh làm việc quá sức dẫn đến kiệt quệ thể chất và tinh thần. Nghỉ ngơi đầy đủ và duy trì giấc ngủ chất lượng là yếu tố then chốt cho quá trình hồi phục của hệ thần kinh.

Về chế độ dinh dưỡng, nên bổ sung đầy đủ các nhóm chất, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa, đạm nạc và uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế tối đa rượu bia, thuốc lá và thực phẩm chế biến sẵn nhiều dầu mỡ. Việc vận động thể lực cần được bắt đầu rất nhẹ nhàng với các bài tập hít thở sâu, đi bộ cự ly ngắn, sau đó tăng dần cường độ tùy thuộc vào khả năng đáp ứng của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe chung, không thể thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kê đơn như kháng sinh, thuốc kháng viêm chứa corticoid hay các sản phẩm truyền miệng không rõ nguồn gốc. Nếu xuất hiện các triệu chứng báo động như đau tức ngực dữ dội, khó thở nghiêm trọng hoặc lú lẫn, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hội chứng Covid kéo dài vẫn đang tiếp tục được giới y khoa nghiên cứu để tìm ra cơ chế chính xác cùng phương pháp can thiệp tối ưu. Người từng mắc bệnh không nên quá hoang mang nhưng cần chủ động lắng nghe cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường nhằm bảo vệ sức khỏe lâu dài.