Hoại tử chân ở người bệnh tiểu đường: Nguyên nhân và cách xử trí

Hoại tử chân ở người bệnh tiểu đường là gì?

Hoại tử chân là hiện tượng chết tế bào và hủy hoại mô ở các vùng chi dưới, phổ biến nhất là ngón chân, bàn chân và gót chân ở người mắc đái tháo đường. Sự kết hợp giữa nồng độ đường trong máu tăng cao kéo dài, bệnh lý thần kinh ngoại biên và suy giảm lưu lượng máu do xơ vữa động mạch làm giảm khả năng tự phục hồi của vết thương. Khi vết trầy xước nhỏ hoặc nốt phỏng nước bị vi khuẩn xâm nhập, tổn thương có thể nhanh chóng lan rộng, tiến triển thành các ổ hoại tử ướt hoặc hoại tử khô. Tình trạng này đòi hỏi quá trình theo dõi sát sao và phối hợp điều trị đa chuyên khoa từ nội tiết, mạch máu đến ngoại khoa rửa lọc vết thương.

Cơ chế dẫn đến hoại tử bàn chân ở người mắc bệnh tiểu đường

Nguyên nhân gốc rễ dẫn đến hoại tử bàn chân ở người bệnh tiểu đường xuất phát từ hai biến chứng mạn tính chính là tổn thương thần kinh ngoại biên và hẹp tắc mạch máu chi dưới.

Khi nồng độ đường trong máu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các sợi thần kinh cảm giác bị tổn thương khiến người bệnh suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhận biết cảm giác đau, nóng, lạnh ở bàn chân. Do đó, những chấn thương nhỏ như đâm phải vật nhọn, phồng rộp da hay vết cắt khi chăm sóc móng chân đều khó được phát hiện sớm.

Đồng thời, tình trạng xơ vữa động mạch ngoại biên làm hẹp lòng mạch, cản trở oxy và dưỡng chất đến nuôi dưỡng mô bàn chân. Khi vùng mô thiếu máu bị vi khuẩn xâm nhập thông qua các vết thương hở, khả năng đề kháng tại chỗ suy giảm trầm trọng, khiến tổn thương nhỏ nhanh chóng tiến triển thành hoại tử lan rộng.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương và hoại tử chi

Một số yếu tố lâm sàng làm gia tăng đáng kể nguy cơ phát triển biến chứng hoại tử bàn chân ở người bệnh đái tháo đường mà người bệnh cần lưu ý.

Việc kiểm soát chỉ số đường huyết kém và chỉ số HbA1c cao liên tục là yếu tố hàng đầu thúc đẩy tiến trình hủy hoại mạch máu và thần kinh. Thời gian mắc bệnh đái tháo đường càng lâu thì rủi ro gặp biến chứng bàn chân càng gia tăng.

Thói quen hút thuốc lá làm co thắt mạch máu ngoại vi và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu cục bộ tại chi dưới. Các biến dạng bàn chân như ngón chân hình búa, chai chân tích tụ hoặc việc sử dụng giày dép không vừa vặn tạo ra các điểm áp lực bất thường, dễ gây thủng da và loét sâu. Ngoài ra, tiền sử từng bị loét chân cũng làm tăng rủi ro tái phát tổn thương hoại tử.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương bàn chân cần theo dõi sớm

Nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng bất thường tại vùng cẳng chân và bàn chân giúp ngăn ngừa tổn thương tiến triển thành hoại tử nghiêm trọng.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích, nóng rát hoặc mất cảm giác sờ chạm ở hai bàn chân. Mạch đập ở mu chân hoặc sau mắt cá chân có thể yếu đi hoặc khó bắt được. Da bàn chân có biểu hiện khô ráp, nứt nẻ, thay đổi màu sắc như tái bệch, tím thẫm hoặc sẫm màu bất thường.

Khi tổn thương bắt đầu hoại tử, trên da xuất hiện các vết loét lâu lành, rỉ dịch có mùi hôi khó chịu hoặc hình thành các vùng mô đen khô cứng. Vùng da xung quanh tổn thương có thể sưng đỏ, nóng rát do phản ứng viêm nhiễm bùng phát. Khi có các dấu hiệu này, việc thăm khám y khoa ngay lập tức là vô cùng cấp thiết.

Nguyên tắc xử trí y khoa và chăm sóc vết thương hoại tử

Việc xử trí hoại tử chân ở người bệnh tiểu đường đòi hỏi quy trình y tế nghiêm ngặt và sự can thiệp trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Mục tiêu hàng đầu trong điều trị là kiểm soát chặt chẽ chỉ số đường huyết bằng liệu pháp insulin hoặc thuốc hạ đường huyết theo chỉ định của bác sĩ nội tiết. Bác sĩ chuyên khoa vết thương hoặc ngoại khoa sẽ tiến hành cắt lọc loại bỏ các mô hoại tử, làm sạch vết thương và sử dụng các loại gạc băng chuyên dụng để thúc đẩy tạo mô hạt.

Trong trường hợp có nhiễm trùng vi khuẩn, liệu pháp kháng sinh toàn thân sẽ được chỉ định dựa trên kết quả nuôi cấy vi khuẩn. Đối với bệnh nhân bị hẹp tắc động mạch nặng, các phương pháp can thiệp tái thông mạch máu như nong mạch hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch có thể được xem xét nhằm khôi phục dòng máu nuôi chi. Nếu hoại tử lan rộng không thể phục hồi, phẫu thuật tháo khớp hoặc đoạn chi có thể là giải pháp bắt buộc để bảo vệ tính mạng.

Biện pháp phòng ngừa biến chứng hoại tử chân hàng ngày

Chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc và bảo vệ bàn chân mỗi ngày giúp giảm thiểu tối đa rủi ro xuất hiện biến chứng hoại tử.

Người bệnh nên tự kiểm tra toàn bộ hai bàn chân mỗi ngày dưới ánh sáng tốt, bao gồm cả kẽ ngón và lòng bàn chân, để phát hiện sớm các vết chai, nốt phỏng hay trầy xước. Rửa chân hàng ngày bằng nước ấm và xà phòng dịu nhẹ, sau đó lau khô cẩn thận, đặc biệt là vùng kẽ ngón chân.

Nên đeo tất mềm mại, không có đường may gờ nổi và chọn giày vừa vặn, êm ái, tuyệt đối không đi chân đất dù ở trong nhà. Cắt móng chân thẳng ngang, tránh cắt quá sát góc móng để không gây tổn thương da. Quan trọng nhất, người bệnh cần tuân thủ lịch khám định kỳ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để kiểm soát triệt để chỉ số đường huyết và đánh giá sức khỏe thần kinh, mạch máu bàn chân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngâm chân bằng nước nóng, đắp các loại lá cây, thuốc nam tự chế hoặc tự cắt lọc mô hoại tử tại nhà vì có thể gây nhiễm trùng lan rộng và làm nặng thêm tình trạng bệnh. Mọi thay đổi trong phác đồ điều trị đường huyết và chăm sóc vết thương phải được quyết định bởi bác sĩ y khoa.

Tóm tắt

Hoại tử chân ở người bệnh tiểu đường là một biến chứng nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Việc duy trì chỉ số đường huyết ổn định kết hợp với thói quen kiểm tra bàn chân hàng ngày và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa là yếu tố quan trọng giúp bảo tồn đôi chân và nâng cao chất lượng cuộc sống.