Hở van tim có di truyền không và biện pháp theo dõi phòng ngừa

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Hở van tim là tình trạng các lá van tim không đóng kín hoàn toàn trong quá trình co bóp, khiến một lượng máu chảy ngược lại buồng tim thay vì di chuyển theo một chiều cố định. Tình trạng này làm giảm hiệu suất bơm máu của cơ tim, gia tăng áp lực lên các buồng tim và có thể dẫn đến nhiều biến chứng tim mạch nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

Vấn đề hở van tim có di truyền không là thắc mắc phổ biến của nhiều người khi gia đình có người thân mắc bệnh van tim. Yếu tố di truyền thực sự có vai trò trong một số dạng dị tật van tim bẩm sinh hoặc các hội chứng di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc mô liên kết. Mặc dù vậy, đa số các trường hợp hở van tim mắc phải ở người trưởng thành lại do những nguyên nhân hậu phát như nhiễm trùng, thấp tim, xơ vữa động mạch hoặc quá trình lão hóa tự nhiên gây ra.

Hở van tim có di truyền không?

Van tim gồm van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ và van động mạch phổi, đóng vai trò như các van một chiều giúp điều phối dòng máu chảy trong tim theo đúng chu kỳ. Hở van tim xảy ra khi lá van bị méo mó, giãn rộng vòng van, đứt dây dằng hoặc vôi hóa, làm giảm khả năng đóng kín. Người bệnh có thể gặp các mức độ hở van khác nhau từ nhẹ đến nặng. Tùy thuộc vào nguyên nhân gốc rễ là bẩm sinh hay mắc phải, bác sĩ chuyên khoa tim mạch sẽ đưa ra phương án theo dõi và can thiệp phù hợp. Việc hiểu rõ yếu tố rủi ro gia đình giúp người dân chủ động tầm soát bằng các phương pháp thăm dò chức năng tim như siêu âm tim định kỳ.

Yếu tố di truyền trong các trường hợp hở van tim bẩm sinh

Yếu tố di truyền đóng vai trò trực tiếp đối với một số dị tật van tim xuất hiện ngay từ khi sinh ra hoặc phát triển theo thời gian do bất thường di truyền. Một số hội chứng di truyền liên quan chặt chẽ đến sự suy yếu mô liên kết như hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos hay hội chứng Loeys-Dietz có thể khiến tổ chức cấu trúc của van tim và gốc động mạch chủ bị giãn, dẫn đến hở van động mạch chủ hoặc sa van hai lá. Ngoài ra, dị tật van động mạch chủ hai lá thay vì ba lá như bình thường là một bất thường cấu trúc tim bẩm sinh có tính chất gia đình. Những người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc biến dạng van tim bẩm sinh có nguy cơ gặp phải tình trạng tương tự cao hơn so với cộng đồng chung. Việc khai báo chi tiết tiền sử bệnh lý gia đình khi đi khám sức khỏe sẽ giúp bác sĩ định hướng chỉ định siêu âm tim để phát hiện sớm các bất thường về mặt cấu trúc này.

Các nguyên nhân gây hở van tim không liên quan đến di truyền

Dù di truyền có ảnh hưởng ở một nhóm đối tượng, đa số trường hợp hở van tim ở người lớn lại bắt nguồn từ các yếu tố mắc phải trong cuộc sống. Bệnh thấp tim do nhiễm vi khuẩn liên cầu tan máu beta nhóm A không được điều trị triệt để là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương van tim kéo dài, dẫn đến dính, vôi hóa và hở van tim sau nhiều năm. Quá trình lão hóa tự nhiên cũng làm cho các lá van bị lắng đọng canxi, trở nên xơ cứng và đóng không kín. Bên cạnh đó, các bệnh lý nền như tăng huyết áp mạn tính, bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ sau nhồi máu cơ tim, hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn đều có thể làm tổn thương cơ nhú, đứt dây dằng tim hoặc làm giãn rộng vòng van. Những nguyên nhân hậu phát này phụ thuộc lớn vào lối sống, môi trường sống và việc kiểm soát các bệnh lý nội khoa kèm theo chứ không do di truyền từ thế hệ trước.

Biện pháp chủ động theo dõi và phòng ngừa hở van tim

Đối với những gia đình có tiền sử mắc các hội chứng di truyền liên quan đến tim mạch hoặc dị tật van tim bẩm sinh, việc thực hiện siêu âm tim tầm soát định kỳ cho các thành viên trực hệ là biện pháp quan trọng nhất để phát hiện sớm tổn thương van. Đối với cộng đồng chung, phòng ngừa hở van tim tập trung vào việc ngăn ngừa và kiểm soát tốt các nguyên nhân mắc phải. Cần điều trị dứt điểm các đợt viêm họng do liên cầu khuẩn ở trẻ em và thanh thiếu niên nhằm tránh nguy cơ biến chứng thành bệnh thấp tim. Việc duy trì chế độ ăn uống giảm muối, hạn chế chất béo chuyển hóa, tập luyện thể thao vừa sức giúp kiểm soát hiệu quả huyết áp và mỡ máu, giảm tải áp lực lên hệ thống van tim. Ngoài ra, người dân cần chú ý giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ để giảm thiểu rủi ro vi khuẩn xâm nhập vào máu gây viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về yếu tố di truyền và nguy cơ hở van tim chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ quát. Người bệnh không nên tự chẩn đoán mức độ bệnh hoặc tự ý mua các loại sản phẩm truyền miệng để điều trị van tim. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, việc thăm khám trực tiếp tại các cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch là bắt buộc để được siêu âm tim và lập kế hoạch theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Trả lời cho câu hỏi hở van tim có di truyền không, câu trả lời là có thể liên quan trong một số hội chứng bẩm sinh cụ thể nhưng phần lớn trường hợp là do nguyên nhân mắc phải. Việc hiểu đúng bản chất nguyên nhân giúp mỗi người chủ động hơn trong công tác tầm soát định kỳ và áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe tim mạch phù hợp cho bản thân cùng gia đình.