Ho không sốt là bệnh gì? Các nguyên nhân phổ biến cần biết

Ho không sốt là bệnh gì?

Ho không sốt được hiểu là tình trạng ho xuất hiện đơn độc, không đi kèm tăng nhiệt độ cơ thể, thường kéo dài hơn ba tuần và được gọi là ho mạn tính. Nguyên nhân rất phong phú, trải rộng từ các bệnh lý đường hô hấp như hen phế quản, viêm phế quản mạn tính, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đến các vấn đề ngoài phổi như trào ngược dạ dày thực quản, viêm mũi dị ứng gây chảy dịch sau mũi, hoặc tác dụng phụ của một số nhóm thuốc. Ở trẻ em, dị vật đường thở cũng là nguyên nhân cần loại trừ. Xác định đúng nguyên nhân là bước đầu tiên và cần thiết nhất để lựa chọn hướng xử trí phù hợp, vì điều trị một nguyên nhân nhưng lại bỏ sót nguyên nhân khác sẽ khiến ho tái diễn dai dẳng.

Ho sau nhiễm trùng đường hô hấp và ho do viêm phế quản cấp

Sau một đợt cảm cúm, viêm họng hoặc viêm phế quản cấp do virus, đường hô hấp thường ở trạng thái nhạy cảm kéo dài thêm nhiều tuần. Khi sốt đã hạ và các triệu chứng cấp tính khác qua đi, ho vẫn tiếp tục vì niêm mạc phế quản chưa phục hồi hoàn toàn và dễ bị kích thích bởi không khí lạnh, khói bụi hay mùi mạnh. Tình trạng này thường được gọi là ho sau nhiễm trùng và thường tự cải thiện sau bốn đến tám tuần mà không cần điều trị đặc hiệu.

Tuy nhiên, nếu ho kéo dài quá tám tuần hoặc kèm theo đờm xanh, vàng dai dẳng, bác sĩ cần đánh giá để loại trừ bội nhiễm vi khuẩn hoặc các nguyên nhân khác đang được che khuất bởi đợt nhiễm trùng ban đầu.

Hen phế quản gây ho mạn tính không kèm sốt

Hen phế quản là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ho kéo dài không sốt, đặc biệt ở trẻ em và người trẻ tuổi. Một thể đặc biệt của hen được gọi là hen thể ho chủ yếu (cough-variant asthma) biểu hiện hầu như chỉ bằng ho khan, không kèm thở khò khè hay khó thở rõ ràng, khiến người bệnh thường không nghĩ đến hen.

Ho do hen thường nặng hơn về đêm, sáng sớm hoặc khi thay đổi nhiệt độ, tiếp xúc với phấn hoa, lông thú cưng hoặc không khí lạnh. Chẩn đoán dựa trên khai thác bệnh sử, đo chức năng hô hấp và các test chuyên khoa hô hấp. Điều trị hen cần được theo dõi và điều chỉnh bởi bác sĩ, không nên tự mua thuốc giãn phế quản dài hạn khi chưa có chẩn đoán xác định.

Viêm mũi dị ứng và hội chứng chảy dịch sau mũi

Dịch nhầy từ mũi và xoang chảy xuống họng có thể kích thích phản xạ ho liên tục, đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy hoặc khi nằm xuống. Viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn tính và polyp mũi là những nguyên nhân thường gặp gây ra hội chứng chảy dịch sau mũi.

Người bệnh thường cảm thấy có dịch đọng ở cổ họng, liên tục phải nuốt hoặc hắng giọng, nghẹt mũi và ngứa mũi nhưng không sốt. Điều trị nhắm vào kiểm soát viêm mũi và xoang, bao gồm tránh dị nguyên, dùng dung dịch rửa mũi sinh lý và trong một số trường hợp dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ.

Trào ngược dạ dày thực quản gây ho khan kéo dài

Axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản và đến vùng hầu họng có thể kích thích trực tiếp các thụ thể ho ở thanh quản và khí quản. Ho do trào ngược dạ dày thực quản thường xảy ra sau bữa ăn, khi nằm xuống, khi cúi người hoặc vào ban đêm. Đáng lưu ý là nhiều người bị trào ngược không có cảm giác ợ nóng điển hình, khiến ho là triệu chứng duy nhất và dễ bị nhầm lẫn với bệnh hô hấp.

Bác sĩ tiêu hóa có thể chỉ định nội soi thực quản dạ dày hoặc đo pH thực quản 24 giờ để xác định chẩn đoán. Thay đổi lối sống như ăn chậm, tránh nằm ngay sau ăn, hạn chế thức ăn có tính axit và kiểm soát cân nặng thường là bước đầu tiên trong xử trí.

Tác dụng phụ của thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitor)

Một số người dùng thuốc điều trị tăng huyết áp thuộc nhóm ức chế men chuyển angiotensin, thường gọi là ACE inhibitor, gặp tình trạng ho khan kéo dài. Đây là tác dụng phụ đã được ghi nhận rõ của nhóm thuốc này, xảy ra do sự tích lũy bradykinin tại đường hô hấp.

Nếu bạn đang dùng thuốc huyết áp và xuất hiện ho không rõ nguyên nhân, cần thông báo với bác sĩ để được đánh giá. Bác sĩ có thể điều chỉnh sang nhóm thuốc khác nếu xác định thuốc là nguyên nhân. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc huyết áp vì có thể gây ra các hậu quả nghiêm trọng về tim mạch.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các bệnh phổi mạn tính khác

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gặp ở người có tiền sử hút thuốc lá hoặc tiếp xúc lâu dài với khói bụi. Ho mạn tính kèm khạc đờm là dấu hiệu đặc trưng của bệnh này và thường không đi kèm sốt trừ khi có đợt bùng phát do nhiễm trùng. Ngoài ra, một số bệnh phổi kẽ, giãn phế quản và lao phổi cũng có thể biểu hiện bằng ho kéo dài không sốt, đặc biệt ở giai đoạn đầu.

Đây là nhóm bệnh cần được chẩn đoán bằng hình ảnh học phổi (X-quang ngực hoặc CT ngực) và đo chức năng hô hấp. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng hướng có ý nghĩa quan trọng trong việc làm chậm tiến triển bệnh.

Lưu ý an toàn

Ho kéo dài trên ba tuần, ho ra máu dù ít, ho kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, khó thở khi gắng sức hoặc ho kèm tiếng rít là các dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm, không nên tự theo dõi tại nhà. Không tự mua thuốc ho, thuốc kháng sinh hay thuốc giãn phế quản khi chưa có chẩn đoán, vì dùng sai thuốc không chỉ không hiệu quả mà còn có thể che lấp triệu chứng quan trọng. Trẻ nhỏ bị ho đột ngột, dữ dội cần được loại trừ dị vật đường thở ngay lập tức.

Tóm tắt

Ho không sốt có nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải lúc nào cũng tự khỏi. Nhận diện đúng bối cảnh ho, thời điểm xuất hiện và các triệu chứng đi kèm sẽ giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán nhanh hơn. Khi ho kéo dài hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, hãy chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám.